Gönülden Esintiler

V Â H Y   ve   C E B R Â İ L

N E C D E T   A R D I Ç

İ R F A N   S O F R A S I

TASAVVUF SERİSİ 11

BENZERSİN

Hayâl cennetinden yere inince,

     Balçıktan toprak çuvala girince,

     Bir de Havva ile buluşunca,

     İşte o zaman Âdem’e (a.s.) benzersin.

            Derya’yı ilâhi bitgün çoşunca,

            Gemi’yi Nûh’u inşâ edince,

            Bismillahi mecraha diye yola çıkınca

            İşte o zaman Nûh’a (a.s.) benzersin

     İbrahim Halil ile dost olunca,

     Birlikte bir gün putları kırınca,

     Oturduğun yerinden kovulunca,

     İşte o zaman İbrahim’e (a.s.) benzersin.

            Tur-u Sina’ya bir gün çıktığında,

            Tevrat’tan dokuz emri aldığında,

            Tuvada da kendini bulduğunda,

            İşte o zaman Mûsâ’ya (a.s.) benzersin.

     Rûh’ul Kudüs’ten nasib alırsan,

     İlâhi’den bir kelime alırsan,

     Nefs-i Meryemden de hemen doğarsan,

     İşte o zaman İsâ’ya (a.s.) benzersin.

            Habibullah’ın izinden gidersen,

            Nefsi benliğini yere serersen,

            Hubbiyetini de idrak edersen

            İşte o zaman Muhammed’e (a.s.) benzersin.

     Hakikat’in ilmini öğrendiysen,

     Varlıktaki zuhurları gördüysen,

     Bunları da ehline götürdüysen,

     İşte o zaman Cebrâil’e (a.s.) benzersin.

            Hakk’la Hakk olup halka dönersen,

            Kelâmı Hakk ile kelâm edersen,

            Bâtından zahire zuhur edersen,

            İşte o zaman Vâhy’e benzersin.

     On sekiz bin âlemin özünden,

     Bakar görür isen Hakk’ın gözünden,

     Konuşursan hep Kûr’ân’ın sözünden,

     İşte o zaman İnsân-ı Kâmil’e benzersin.

            Gerçek kimliğin ortaya çıkınca,

            Zahir, bâtın, evvel, âhir bir olunca,

            Bütün âlemde kendini bulunca,

            İşte o zaman, o zaman işte,

kendine, zatına, özüne,

Rahmân’a benzersin.

N.A.

İ Ç İ N D E K İ L E R

Ön Söz    .................................................................              

Vâhy ve Cebrâil   ...................................................      001

İmân      ...................................................................      002

(Şuhûdi İmân Mertebeleri)                                            

    1) Ef’âl   - Şeriat     Mertebesi İmânı  ..............     002

    2) Esmâ  - Tarikat    Mertebesi İmânı  ..............     004

    3) Sıfat   -  Hakikat                                                   Mertebesi İmânı  ..............          008     

    4) Zât     - Mârifet  Mertebesi İmânı  ..............     009 

İmânın Diğer Özellikleri  ......................................       016

Ebu Hüreyre (r.a.) dan İmân Hâdisi  ..................        019

Küçük Bir Hatıram   .............................................       020

Tecelli 02.05.2003

         Cumayı Cumartesine bağlayan gece ............     021

Rû’ya  23.04.2003  ..................................................     023

İmanın harfleri yönüyle izahı  ..............................        024

Tecelli ve Zuhurda Vücûd Mertebeleri  ..............       030

Â’mâ   ......................................................................     030

Vücûd : “Vücûd-i Mutlak”  ..................................       031

Zât :  “Zat-ı mutlak” .............................................       032

Ahadiyyet  ..............................................................      033

Vahidiyyet  .............................................................      034

Ulûhiyyet : “Zât Mertebesi”  ...............................       035

A’dem – Yokluk  ...................................................       036

Zûlmet   ..................................................................       038

Zûlm     ...................................................................       042

A’yân-ı Sabite   ......................................................      043

Rahmâniyyet :   Sıfat Mertebesi  ..........................      046

Rububiyyet     :  Esmâ Mertebesi  .........................     053

Âlem-i Misâl :  Misaller Âlemi  ...........................      060

a) Keşf-i Mücerred : (Açık Rüyâlar) ...................       063

b) Keşf-i Muhâyyel : (Tabir Gerektirenler) ........       064

“Dur! Rabb’ın Namaz Kılıyor.” ..........................        067

Melikiyyet      :  Âlem-i Şehâdet  ..........................       073

İnsân-ı Kâmil  ........................................................       076

Yaratma Kelimesi  ................................................       079

Dünyanızdan Bana Üç Şey Sevdirildi  ................        087

Atom  ......................................................................      091

Fezanın Gerçek Dokusu  .......................................      095

Gerçekten Madde Var mıdır?  .............................       096

Mutlak Vücûd   ......................................................      098

Rûh  :  Rahmâniyyet  : 

            Sıfat Mertebesi    :  Âlem-i Ceberût  ........      099

Nûr   :  Rububiyyet     :    

            Esmâ Mertebesi  :  Âlem-i Melekût .........     100

Madde - Cisim - Melikiyyet  :

            Ef’âl Âlemi           :  Âlem-i Nasût   ...........      101

Vâhy   .....................................................................      102 

Vâhy’in Geliş Usûlleri   .........................................      103

Vâhy’in Sayısal Değerleri  ....................................      104

Melâike-i Kiram  ...................................................      105

Cebrâil (a.s.)  .........................................................       108

Cebrâil (a.s.) Bazı Özellikleri   ..............................      110

Cebrâil  - Cibril Harf  Değerleri  ..........................       113

Cebrâil  Harf  İfadeleri   ........................................      114

Cebrâil Sayı  Değerleri  .........................................     114

Cibril  Harf  İfadeleri  ...........................................       115

Cibril  Sayı  Değerleri  ...........................................      115            

Rasûl  Harf  Değerleri  ...........................................    116

Rasûl  Sayı  Değerleri  ...........................................     116            

Nefs - Nefis gerçekten nedir? ................................     117

Hira   .......................................................................      128

İlk Vâhy  .................................................................      131

İkra’ Harf  Değerleri  ............................................      135

İkra’ Sayı  Değerleri  .............................................     135

Şakk-ı Sadr (Göğsün yarılması, temizlenmesi) ......           136

Ümmi Peygamber (s.a.v.)

      (Gerçekten okuma yazma bilmiyor mu idi?) .....          138

Ümmi-i Sadık   .......................................................       139

Ümmü-ül Bilâd   .....................................................      141

Ümmü-ül Kitab  .....................................................       143

Ümmü-ül Kûr’ân  ..................................................       145

Ümmet -Ümm-et   ..................................................       149

Tefekkür; Tefekkür âyetleri  ................................      151

Yefkahun  ................................................................     157

Tezekkerun  ............................................................     157

Yeş’urun    ...............................................................     158

Yetefekkerun   ........................................................     158

Ya’kılun  ..................................................................     158

Ta’lemun   ...............................................................     159

Li ul’ül ebsar  ..........................................................     160

Ulül elbab  ...............................................................     161

Edrâke  ....................................................................     161

Yechelun   ................................................................     162

İlk Vâhy ve Ikra  ....................................................     164

Vâhy’in Diğer Yönleri  ............................................     184

Nebi ve Rasûller Hakkında Vâhy ..........................     185

Hz. Rasûlullah hakkında vâhy   .............................     186

Genel İnsanlar Hakkında Vâhy  ............................     188

Havariler Hakkında Vâhy ......................................     188

Mûsâ’nın (a.s.) Annesi Hakkında Vâhy ................     190

Semalar Hakkında Vâhy  .......................................     191

Melekler Hakkında Vâhy  .....................................     192

Arı Hakkında Vâhy   ...............................................     193

Cinler Hakkında Vâhy  ...........................................     197

Tane ve Çekirdek Hakkında Vâhy  .......................     198

Doğru Rû’ya Hakkında Vâhy   ..............................     199

İnsân ve Cin Şeytanlarının Hakkında Vâhy ..........     199

Allah’ın Bir İnsânla (Vâhy) Konuşma Yolları ........     201

1. Aracısız Zat-ı ile Konuşur,  ..........................    202

2. Sıfat Mertebesi İtibariyle Konuşur, .............  204

3. Rasûl - Elçi Göndererek Vâhyeder, .............  207

4. Elçileri Vasıtasıyle Kullarına Hitaplarıdır ..    209

Kûr’ânın Diğer Dört Özelliği   ................................     211

Meleklerden Bahseden Bazı Âyetler .....................    214

Cebrâil’den (a.s.) Bahseden Bazı Âyetler ..............    240

Rûh’tan Bahseden Bazı Âyetler .............................    243

Nûr’dan Bahseden Bazı Âyetler  ............................    303

Vâhy’den Bahseden Bazı Âyetler  ..........................    322

Fiili Mânâda

Cebrâil (a.s) ile İlgili Bazı Hadisler ........................     340

Ö N  S Ö Z

Muhterem okuyucum 1986 senesinde yapmış oldu-ğum bir ön çalışmam vardı. Bu çalışmam “Vâhy ve Cebrâil” hakkında idi.  O günlerden beri bir türlü fırsat bulup da bu çalışmamı neticelendirememiştim. Nihâyet vakti gelmiş ol-malı ki, Hakk’ın izni ile tekrar ele almış bulunuyorum ve onbirinci kitabım olarak tamamlamak istiyorum. 

Muhterem okuyucum daha evvelki kitaplarımız ara-sında hamdolsun “Kelime-i Tevhid” ve “Salât – Namaz” isimli olanları çıkmıştı.  Bu kitabımız da inşaallah “Vâhy ve Cebrâil” isimli olacaktır.

Bu sebeple muhteşem dinimizin beş şartından ikisini dolaylı olarak ele almıştık; burada ise, imânın şartlarından olan meleklere imân üzerinde durmaya çalışacağız. 

Gayemiz “ilm-i hâl” kitabı yazmak değil; göz önünde olup da gafletimizden veya meşguliyetlerimizin çokluğundan, farkında bile olmadığımız küçük, küçük fakat aslında çok bü-yük olan bazı hususlara dikkat çekmeye çalışmak olacaktır.

Din kültüründe “Cebrâil” “Vâhy meleği” olarak bili-nir.  Âdem (a.s.) dan Hz. Rasûlullah’a kadar bütün kitapları muhataplarına dosdoğru iletmiştir, bu yüzden de kendisine Hakk tarafından “Emin” lâkabı verilmişti.

Evet “Cibril-i Emin”, “Muhammed-ül Emin”e yirmi üç (23) sene hep “emin” haberler getirmiş ve “emin”, kendisine güvenilir Hz. Muhammed (s.a.v.) de onları güve-nilir gönüllere teslim etmiştir ve halen de güvenilir gönül-lerden, diğer gönüllere aktarılarak ilk geldiği günlerdeki gibi saf, temiz ve berrak muhafaza edilmekte ve her mertebeden tatbik edilmektedir.

Gelecek sayfalarda “Vâhy”in değişik özelliklerini izah etmeye gayret edeceğiz. Hiç birşey göründüğü kadar ko-lay ve basit değildir; hele hele mânânın zâhire çıkartılması daha da zor bir iştir.  Ancak lütufkar Rabb’ımız bütün haki-katleri Kûr’ân-ı Keriym’inde ve Hz. Rasûlullah (s.a.v.) de hadislerinde, bizlere bunları çok açık olarak bildirmişlerdir. 

Eksiğimiz dar çerçeveli şartlanmış ve ön yargılı bir akılla meseleleri anlamaya çalışmamızdır. Çözüm ise, bâtında olan mânâları kendilerine en uygun kelime elbiselerini giy-dirip öylece zuhura çıkarabilmek olacaktır.  Bu da oldukça zor bir iştir; bu yol irfan ehlinin ilham ile güçlendirdiği gönül yoludur.

Sayın gönül ehli okuyucu kardeşim, bu kitap belki sana da bir ayna olacaktır.  Eğer gönül âleminde seyr’in var ise, nerede olduğunu da sana gösterebilecektir.

Allah (c.c.) bu kitabı okumak için ayırabildiğin zamanının 100 misli ile feyz ve idrak kapıları açsın. Amin.

Sevgili okuyucum, bu kitabın oluşumunun her aşama-sında emeği ve hizmeti geçen kişileri saygı ile yadet, geçmiş-lerine hayır dua et, Allah (c.c.) gönlünde feyz kapıları açsın. Amin.

İlâhi! Bu kitaptan meydana gelecek manevi hasılayı evvelâ Hz. Muhammed (s.a.v.) Efendimizin ve bugünlere kadar gelen silsile-i âli’nin rûhlarına hediye eyledim, kabul eyle ya Rabbi. Amin.

                                                                             08/12/2002

Necdet Ardıç

 “Terzi Baba”

Tekirdağ

V Â H Y   ve   C E B R Â İ L

17/12/2002 Salı

TEKİRDAĞ

Muhterem Okuyucum!

Bilindiği gibi muhteşem dinimizin beş şartından ilk şartı Kelime-i Şehadeti söyleyerek imân etmektir.

İmânın altı (6) şartından,

- birincisi Allah’a,

- ikincisi meleklere,

- üçüncüsü kitaplara,

- dördüncüsü peygamberlere imândır.

Gayemiz bilindiği gibi İslâmın ve imânın şartlarını yazmak değil; mevzuumuzla ilgili olan yönlerinin, bölümleri içerisinde, incelemeye çalışmak olacaktır.

Mevzuumuz olan “Vâhy” ve “Cebrâil” hakikatlerini daha iyi anlayabilmemiz için “imân” olgusunun gerçeklerini anlamaya çalışmamız gerekecektir.  Bu yüzden evvelâ imâni olgunun şeyrini idrak etmeye gayret etmemiz gerekecektir.

İ M Â N

İmân; dini kitaplarımızda çok geniş şekilde izah edil-miştir.  İmân, özet olarak; Allah’ı ve gönderdiklerini “dil ile IKRAR, kalb ile tasdik etmektir,” diye belirtilmiştir. 

Şuhûdi  İman  Mertebeleri

Biz “imân”ı dört şûhud mertebesi içerisinde incele-meye çalışacağız.

1 – Ef’al = Şeriat mertebesi imânı:

Kûr’ân-ı Keriym Âl-i İmrân sûresi 3/193 âyetinde,

ô©…b ä¢í b¦í¡…b ä¢ß b ä¤È¡à � b ä £ã¡a ¬b ä £2 ‰

b £ä ß¨b Ï ¤á¢Ø¡£2 Š¡2 aì¢ä¡ß¨a ¤æ a >¡æb àí©¡5¤Û¡

¤Š¡£1 × ë b ä 2ì¢ã¢‡ b ä Û ¤Š¡1¤Ëb Ï b ä £2 ‰

7¡‰a Š¤2 ü¤a  É ß b ä £Ï ì m ë b ä¡mb ÷£¡î, � b £ä Ç

rabbenâ innenâ semignâ münâdiyen yünâdiy

lil imâni en âminu birabbiküm feâmennâ

rabbenâ fağfirlena zünubenâ ve keffir

annâ seyyiatinâ ve teveffenâ meâl ebrar

Meâlen :

“rabbimiz gerçekten biz, rabbinize imân edin diye imâna çağıran bir çağırıcıyı duyduk imân ettik”

“rabbimiz bizler için günahlarımızı bağışla bizden (çıkmış) kötülüklerimizi ört ve bizi iyilerle öldür.”

Yorum; lâfzi ve taklidi imân’dan müşâhedeli imân’a geçişi gösteren bu âyet-i kerime’yi incelemeye çalışalım.

“rabbenâ innenâ semignâ”

“ey bizim rabbimiz, mutlak olarak biz gönülden ve içten işittik.”

“münâdiyen yünâdiy lil imân”

“gerçek imâna ulaşmak için bâtından gelen bir çağırıcıyı duyduk.”

“en âminu birabbiküm”

“sizin rabbinize inanın (her ne kadar şu halde iken rabbinizi şuhûden idrak edemiyorsanız da imânen kabul edin dendiğinde).”

“feâmennâ”

 (davetçiye olan güvencemizden dolayı) hemen “imân ettik,” derler.

“rabbenâ fağfirlena zünubenâ”

“ey rabbimiz! kendimize birer varlık vermemiz-den dolayı işlediğimiz benlik günahlarımızı bağışla.”

“ve keffir annâ seyyiatinâ”

(beşeriyetimizden kaynaklanan kötü hallerimizi “settar” is-minle ört bize ait birşey kalmasın.)

“ve teveffenâ meâl ebrar”

“ve bizi (berat’ını almış olan) iyilerle birlikte vefat ettir (dünya hayatımızı sonlandır).”

Bu âyet-i kerime’de açık olarak görülen şu ki, kişi kendi nefsi ve bireysel benliği içerisinde lâfzi ve taklidi imânı ile hayatını sürdürüyorken, herhangi bir vesile, kendisinde meydana getirdiği muhabbet ile halinin değişmeye başlama-sıyle, imânın daha ileri hal ve mertebelerini araştırmaya baş-lamasıdır.

b ä  (nâ), bilindiği gibi arapça’da “biz” sözcüğününü ifade etmektedir ve görüldüğü gibi âyet-i kerime içerisindeki talebler “ben” değil, hep “biz” ile belirtilmektedir. 

Buradaki yaşam daha henüz kendi gerçek kimliğini bulamamış, fakat beşeriyet kimliğinden de çıkmaya çalışan ve kendi değerlendirmelerine uygun bir topluluğa iltihak ederek, böylece inançlarına daha çok destek bulmaya ve on-larla birlikte rabbine niyaz etmeye çalışan kimseleri belirt-mektedir.

“ve teveffenâ meâl ebrar” (ve bizi ebrar ile öldür) talebinde bulunmaları ise, bulundukları imân merte-besinin üzerinde bir “ebrar” yani “iyiler”, yani kendilerin-den daha iyiler, yani bireysel benliklerinden kurtulup, berat-larını alan kimselerin varlıklarından haberdar olmakla, onla-rın halleriyle hallenerek, hayatlarının son bulmalarını taleb et-meleridir.

Bu anlayış saf, temiz bir muhabbetle yapılan “şeriat” mertebesi imânıdır.

2 – Esma = Tarikat mertebesi imânı:

Kûr’ân-ı Keriym Bakara sûresi 2/3 - 4  âyetinde;

 ñì¨Ü £–Ûa  æì¢àî©Ô¢í ë ¡k¤î Ì¤Ûb¡2  æì¢ä¡ß¤ ^õì¢í  åí©ˆ £Û a›S

=  æì¢Ô¡1¤ä¢í ¤á¢çb ä¤Ó ‹ ‰ b £à¡ß ë

 Ù¤î Û¡a  4¡Œ¤ã¢a ¬b à¡2  æì¢ä¡ß¤ ^õì¢í  åí©ˆ £Ûa ë ›T�

6  æì¢ä¡Óì¢í  ¤á¢ç ¡ñ Š¡�¨ü¤b¡2 ë 7  Ù¡Ü¤j Ó ¤å¡ß  4¡Œ¤ã¢a ¬b ß ë

“elleziyne yu’minune bilğaybi ve yükıymunessalâte

 ve mimma rezaknahüm yünfikune” (3)

“velleziyne yu’minune bima ünzile ileyke

ve ma ünzile min kablike

ve bil ahiretihüm yukinune”(4)

Meâlen :

“Onlar ki, gaybe (görünmeyene) inanırlar ve na-mazı kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şey-lerden de infak ederler.” (3)

“onlar sana indirilene de senden önceki indiril-mişlere de inanırlar ve onlar ahireti de yakıynen tanır-lar.” (4) 

Özet Yorum; Esma – Tarikat mertebesi imânını ifade eden bu âyet-i kerimeleri incelemeye çalışalım.

“elleziyne yu’minune bilğaybi”

Bu âyetin çevirisi genel olarak, meâl ve tefsirlerde, yukarıda da belirtildiği gibi “onlar ki gaybe (görünmeyene) inanırlar,” şekliyledir.

Ancak bu ifade “ef’al mertebesi” itibariyle zâhir an-lamına göredir. Fakat âyet-i kerime “gaybe imân”dan bah-setmektedir. 

Eğer “gayb”, mutlak görünmeyen, bilinmeyen bir “yokluk” olsa idi, ona imân sadece hayâli olurdu.

Bu âyet-i kerime’nin gerçeğini daha iyi anlayabilme-miz için ¡k¤î Ì¤Ûb¡2 “bilgaybi” de ki, l / i  (be) ye ulaş-mamız gerekecektir. l  (be) bilindiği gibi “ile” ve “birlik-telik” ifade etmektedir.

Hal böyle olunca verilecek diğer mânâ; “Onlar ki kendilerinde var olan gaybları ile kendi dışlarında olan gayba (görünmeyene) imân ederler,” olur.

Her kişinin bir içi, bir de dışı vardır; diğer ifadeyle, bilse de bilmese de “şehadeti” ve “gaybı” vardır. 

Akıl, rûh, nefs ve duygularımız, bütün varlığımızı kaplamış olduğu halde “gayb”ımızı oluştururlar fakat görün-mezler; cesedimiz de zâhirimizi oluşturduğundan görünür.

Eğer kişi kendinde var olan “gayb”ının hakikatlerini idrak edememiş ise, âlem’in “gayb”ını hiç idrak edemez; kendini tanıdığı kadar âlemi ve “gayb”ını idrak edebilir.

Kendi “gayb”ında olan gerçek hakikatleri idrak etti-ğinde ancak, daha gerçekçi olarak “gayb’e imân” hakikatini idrak etmiş olacaktır.

Kişi kendi gerçek varlığında “esma-i ilâhiyye”nin zuhurundan başka birşey olmadığını anladığında, âlemlerde de “esma-i ilâhiyye”den başka birşeyin zuhurda olmadığını da anladığında, bahsedilen âyet-i kerimenin gerçek mânâsı ortaya çıkmış olur.

Bu anlayış “ilmel yakıyn” hali ile “esma mertebesi” imânıdır.

“ve yükıymunessalâte”

“ve namazlarını şuurlu olarak kılarlar.”

Bilindiği gibi “namaz/salât”, İslâm’ın beş şartından biri, uygulaması en çok sürekli olanı, İslâm’ın direği ve mü’minin mir’ac’ıdır.

İslâmi uygulamanın her mertebesinde, kişinin içsel (bâtın) âleminde değişik uygulamaları vardır.

Bu mertebede namaz kılmaya çalışan kişinin hali, kendi varlığından, beşeriyyetinden çıkmaya, saflaşmaya baş-lamış olmasıdır.

“ve mimma rezaknahüm yünfikune”

“Kendilerine verdiğimiz (madde ve mânâ) rızık-larından başkalarını da faydalandırırlar.”

Yine bilindiği gibi; maddi ve manevi olarak rızık, iki türlüdür. 

Maddi olan, yeme, içme gibi maddi ihtiyaç ve zevkler;

manevi olanı ise,  din ilimleri ve onun içinde bulunan irfaniyet ilimleri, rûhani rızıklarıdır.

Kimde bunların her ikisinden de fazlaları varsa, onlar-dan başkalarını da faydalandırırlar.  Maddi rızk infakı ile bu- günün geçimine, manevi rızk infakı ile de ahiretin geçimine faydalı olmaya çalışırlar.

“velleziyne yu’minune bima ünzile ileyke ve ma ünzile min kablike”

“ve onlar zât mertebesi itibariyle (rabbından) sana indirilene ve senden önce (sıfat, esma, ef’al mertebeleri itibariyle) indirilmişlere de inanırlar.”

Âdem (a.s.) dan beri gelmiş bütün seyr mertebelerini idrak etmeye çalışarak her peygamberin hayatından hisseler çıkartarak, böylece ilimlerini ve imkânlarını geliştirerek, irfa-niyyet yolunda hergün biraz daha ilerleme kaydederler.

“ve bil ahiretihüm yukinune”

“ve onlar ahirete de (ilmel yakıyn idrakîyle) canlı ve içten imân ederler.”

Sadece imân etmekle kalmayıp, yaşadıkları sürece dö-nüş yapacakları ahiret yurdu için gerekli malzemeyi tedarik etmeye çalışırlar.

Bu âyetlerde dikkatimizi çekmesi gereken bir husus vardır, o da şudur; evvelki imân mertebesinde kişiler, bireysel kişilikleri, benlikleri ile istekte bulundukları halde, burada ise, bu mertebenin ehilleri “Rahmâniyyet” mertebesinden “Rûbubiyyet” mertebesi özellikleri ile ifade edilmektedirler; kendilerinden bir talepleri olmamaktadır. 

Çünkü “yokluğa” ve “hiçliğe” doğru kanat açmışlar (mutu kable ente mutu – ölmeden önce ölün) hükmü ile ve nefislerini terbiye etmek için ölüm vadisine gitmişlerdir.

Bu yaşantı “ilmel yakıyn” hali ile “esma mertebesi” imânıdır.

3 – Sıfat = Hakikat mertebesi imânı:

Kûr’ân-ı Keriym Meryem sûresi 19/96  âyetinde;

¡pb z¡Ûb £–Ûa aì¢Ü¡à Ç ë aì¢ä ß¨a  åí©ˆ £Ûa £æ¡a

a¦ £…¢ë ¢å¨à¤y £ŠÛa ¢á¢è Û ¢3 È¤v î, �

innelleziyne âmenu ve amilussalihati

seyec’alü lehumürrahmânü vüdden

Meâlen :

“Muhakkak ki imân edip salih amel işleyenleri rahmân sevgili kılar.”

Özet Yorum; Sıfat - Hakikat mertebesi imânını ifade eden bu âyet-i kerime’yi incelemeye çalışalım.

“innelleziyne âmenu”  

“Hakikat ilmi ile imân edenler.”

“ve amilussalihati”

“Salih amel”in kısa ifadesi şudur: Mânâsı hakk’tan; fiili, tatbikatı kuldan olan ameldir, diyebiliriz.

Salik seyr-ü sülûk yolunda nefsini temizleye, temiz-leye; Hakk’tan gelen mânâları idrak ederek, beşeri sıfatların-dan soyunarak, ilâhi sıfatlarla tahakkuk etmeye başlar. Bu hal ona imân yolunda çok şey kazandırır.

“seyec’alü lehumürrahmânü vüdden”

Böylece çalışmalarını sürdürerek, “Rahmâni haki-katler”e ulaşanları “Rahmân” sevgili kılar.

Bu yaşantı “aynel yakıyn” hali ile “sıfat mertebesi”  imânıdır.

4 – Zât = Marifet mertebesi imânı:

Kûr’ân-ı Keriym Bakara sûresi 2/285  âyetinde,

©é¡£2 ‰ ¤å¡ß ¡é¤î Û¡a  4¡Œ¤ã¢a ¬b à¡2 ¢4ì¢� £ŠÛa  å ß¨a

 å ß¨a ¥ £3¢× 6  æì¢ä¡ß¤ ^õì¢à¤Ûa ë

6©é¡Ü¢�¢‰ ë ©é¡j¢n¢× ë ©é¡n Ø¡÷¬¨Ü ß ë ¡é¨Ü£Ûb¡2

amenerrasûlü bima ünzile ileyhi min rabbihî

vel mu’minune küllün amene

billâhi ve melâiketihî ve kütübihî verrüsülihî  

Meâlen :

“O elçi rabbinden kendisine indirilene inandı, mü’minler de hepsi

Allah’a ve meleklerine ve kitaplarına ve elçilerine inandı.”

“amenerrasûlü”  “Rasûl imân etti.”

Özet Yorum;  yukarıdaki âyette belirtilen bu husus çok mühimdir, çünkü Âdem (a.s.) dan bu günlere kadar ge-len, gelip geçen hiçbir mü’min, peygamberler dahil böyle yü-ce bir imânı idrak etmiş değildirler. 

Her peygamber ve tabiileri, kendi bulundukları merte-beleri kadar Hakk’ı idrak ettiklerinden, imânları o düzeyden-dir. Hz. Rasûlullah (s.a.v.) ise, bütün ilâhi mertebeleri “câmi” yani kendinde toplamış olduğundan, O’nun imânı bütün imânlara bedel ve onlardan üstündür.

Buradaki imân aslında “ikân”dır. Zât mertebesi idra-kîyle ve itibariyle yaşamaktır.

“bima ünzile ileyhi”   “kendisine indirilene.”

O günlere kadar yer yüzüne indirilmemiş olan ilâhi hakikatler Allah “zât” isminin zuhuru kendisine indirildiğin-den hiç şüphede kalmayıp, kabul etmiştir.

“min rabbihî”   “rabbinden”

Her varlığın kendi özel “Rabb-ı Has”ı vardır ve onun terbiyesi altındadır ve her bir “esma-i ilâhiyye” bir “rabb” terbiye edicidir.

Hz. Rasûlullah (s.a.v.) Efendimizin rabb-ı ise, “Rabb-ül Erbab” olan Allah (c.c.) dür. Bu idrak içerisinde “rabbin-den” ifadesi “Allah”tan demek olur.

Bütün isim ve sıfatlar Allah’ındır fakat hepsinin ifade ettiği ayrı ayrı mertebeleri vardır.  Bunları tanıyıp idrak ettiği-miz kadarıyla Allah-ü Teâlâ’yı da tanımış olabiliriz, aksi hal-de hayâl ve zannımızda var ettiğimiz bize ait, sadece bizim olan bir hayâli “rabb” ile ünsiyyet etmiş oluruz.

“vel mu’minune” “ve mü’minler (de böyle imân etti)”

Hakk yolunda her peygamberin bir mertebesi ve o mertebenin de bir imân düzeyi vardır.  Bunlara imân edenlere “mü’min” denir.

Buradaki “mü’min”lik ise, “Hakikat-i Muhamme-di” anlayış ve idrakî ile “zât mertebesi” imânıdır.

“küllün amene billâhi”

“hepsi Allah’a (tüm mertebeleri ile) imân ettiler.”

“ve melâiketihî”

“melek ismi ile (belirtilen bütün mânâ ve güçlerin Hakk’tan olduğuna) imân ettiler.”

“ve kütübihî”

(manevi ilimlerle donatılmış, aslı bozulmamış olduğu haliyle) bütün kitaplara (imân ettiler)

“verrüsülihî”

Mertebesi itibariyle, kendilerine verilen mânâ ve ilimleri, bâtın âleminden zâhir âlemine çıkararak “Hakikat-i İlâhiyye”nin en iyi şekilde anlaşılmasını sağlamaya çalışan Ulûhiyyet bilgilerini irsal eden rasûllerine imân ettiler.

Kûr’ân-ı Keriyim Ra’d sûresi 13/28 âyetinde;

6¡é¨Ü£Ûa ¡Š¤×¡ˆ¡2 ¤á¢è¢2ì¢Ü¢Ó _¢ £å¡÷ à¤À m ë aì¢ä ß¨a  åí©ˆ £Û a  

6 ¢lì¢Ü¢Ô¤Ûa _¢ £å¡÷ à¤À m ¡é¨Ü£Ûa ¡Š¤×¡ˆ¡2  ü a

elleziyne âmenu ve tatmeinnü kulubühüm bizikrillâhi 

ela bizikrillâhi tatmeinnül kulubü

Meâlen :

“onlar ki, inanmışlardır ve kalbleri Allahı anmakla huzura kavuşmuştur.

 İyi bilin ki, gerçekten kalbler ancak Allahı anmak-la huzura kavuşur.”

“elleziyne âmenu”

“o kimseler ki (ef’al, esma, sıfat ve zât mertebeleri itibariyle idraklerini oluşturup, bu anlayış içerisinde) imân (edip “ikân”) ederler.”

“ve tatmeinnü kulubühüm”

(Bu anlayışla evvelce kendilerinde var olan hayâli ve vehmi imânlardan arınıp) kalbleri, (gerçek imân, mutlak “ikân” ile) mutmain olup, (ilâhi huzuru bulurlar.)

“bizikrillâhi”

“Allah” ism-i celâli bütün mertebe ve “esma-i ilâ-hiyye”yi bünyesinde bulunduran câmi bir isimdir. 

Herhangi bir isim zikredildiğinde, sadece o ismin mâ-nâsının açılımları olur.

“Allah” ismi ise, kişide bütün mânâların ortaya çık-masını sağlar.

“elâ bizikrillâhi”

“iyi bilin ki (yukarıda belirtilen oluşumlar, ancak) “Allah” isminin gerçek anlamda zikri ile meydana gelir.”

“tatmeinnül kulubü”

“Kalblerin mutlak tatmini ‘Allah’ zikrine bağlanmıştır.”

Zikr, iki yönlü izah edilebilir; birinci yönü, kişi her-hangi bir “esma-i ilâhiyye”yi veya duayı belirli veya belirsiz sayılarla tekrar etmektir, ki bu da iki türlüdür.

Birincisi; kişinin kitaplardan veya çevresinden aldığı bazı tavsiyelerle, kendi başına çektiği zikirlerdir; bundan ahi-rette sevap beklemektedir.  İyi niyetiyle yapılan bu çalışmalar kişiye az da olsa huzur sağlar; şeriat mertebesi zikridir.

İkincisi; İzinli zikirlerdir, ki bunlar da üç kısımdır.

İzinli zikirlerin birinci kısmı; esma - tarikat merte-besi itibariyle “şeyh” diye isimlendirilen bazı kimselerin ken-di sistemleri içerisinde, belirli sayı ve kurallarla telkin ettikle-ri “esma-i ilâhiyye”lerdir. Bunlar kişide, az da olsa muhab-bet ve iyi ahlâkın artmasına sebebolurlar. 

Ancak burası oldukça da tehlikeli bir yerdir. Zikir ve-ren kişinin mutlak o yerin (mertebenin) ehli olması lâzımdır; aksi halde psikolojik mânâda istenmeyen haller meydana ge-lebilir, kişinin sosyal dengeleri de bozulabilir.

İzinli zikirlerin ikinci kısmı; sıfat - hakikat mertebesi itibariyle “arif” diye isimlendirilen bazı kimselerin, kendi sistemleri içerisinde, belirli sayı ve kurallarla telkin ettikleri “esma-i ilâhiyye”lerdir. Bunlar kişide çok daha geniş ufuklar açarak kendi gerçek ilâhi kimliğini bulmasına ve kendini ya-kıynen tanımasına sebebolur.

Daha evvelki mertebelerde çektiği zikirlere hayâl ve duygular, kısmen de olsa karıştığı halde, burada kendi gerçek kimliğini bulmaya başladığından hayâl ve vehimin burada pek etkisi kalmaz; ilk irfaniyyet mertebesidir.  Ehlini bulmak oldukça zordur.

İzinli zikirlerin üçüncü kısmı; zât – marifet mertebesi itibariyle “arif-i billâh” diye isimlendirilen bazı kimselerin ilâhi sistem içerisinde, belirli sayı ve kurallarla telkin ettikleri  “esma-i ilâhiyye”lerdir. Bunlar kişide daha da geniş ufuklar açarak, kendi gerçek ilâhi kimliğini bulduktan sonra, oradan yola çıkarak, “hakikat-i ilâhiyye”yi, Allah’ın hakikatini ger-çek mânâsıyle bulmaya başlar.

Burası gerçekten oldukça güç, güç olduğu kadar da mühim ve değerli bir saha; epey de yüksek bir irfaniyyet uf-kudur.  Ehlini bulmak çok zordur. 

Ancak  Kûr’ân-ı Keriym Sâd sûresi 38/72. âyetindeki

ó©y뢉 ¤å¡ß ¡éî©Ï ¢o¤‚ 1 ã ë

“ve nefahtü fiyhi min rûhıy”

Meâlen :

“ona rûhumdan üfledim” hakikati ve “nefha-i ilâ-hiyye” bunlardan meydana gelir.  Her söyledikleri sözlerle dinleyenlerde yeni yeni bâtıni yaşam “hay esması”nın zuhu-runu meydana getirirler.

“Nefsini bilen rabbını bilir” hükmüyle en geniş mâ-nâda kendi nefislerinde bulunan rûbubiyyet hakikatleri ile “rabb-ül erbabı” idrak ederek “Allah” ism-i câmisini ola-bildiğince her mertebesi itibariyle, en geniş mânâda idrak etmiş olurlar.

Zikrin ikinci yönüne gelince; lügat mânâsı itibariyle “anma, anılma, hatırlama” gibi kelimelerle ifade edilmekte-dir. 

Bu yöndeki zikrin mânâsı, elde tesbih, dilde lâfız de-ğil; kendinde bulunan ilâhi hakikatleri ve “esma-i ilâhiy-ye”leri hatırlayarak, zuhurda faaliyete geçirmesidir.

“Zikr ona derler ki, fikri aça” hükmüyle yapılan tesbihi zikirler sonunda açılmaya başlayan idrakî gelişmeler neticesinde kişi, kendini ve kendinde bulunan ilâhi hakikatleri ortaya çıkararak “tahallâku bi ahlâkıllâh” hükmüyle Allah’ın ahlâkıyle ahlâklanmaya başlar, ki bu da “ahlâk-ı Kûr’âniyye”dir. 

İşte yukarılarda kısaca ifade etmeye çalıştığımız “Allah’ın zikriyle kalbler gerçekten huzur bulur” çünkü zikir, zakir (zikreden), mezkûr (zikredilen) birleştiğinde arada gayrı kalmadığından, “mutlak huzur” meydana gelmiş olur.

Buraya ulaşmak, daha evvelce belirtilen mertebeler-den geçip yükselmekle olur. Bu yaşantı “hakk-el yakıyn” hali ile “zât mertebesi” imânı, diğer ifadeyle “ikan yakıyn” halidir.

İmanın  Diğer  Özellikleri

İnsânlık seyrinin gelişiminde imânın da seyr mertebe-lerini görmekteyiz. 

Âdem (a.s.) nın imânı, günahlarından arınmaları için rabblarına yalvarmaları yolunda idi.

İbrahim (a.s.)’a kadar imân, dua mahiyetinde geçti.

İbrahim (a.s.) ile tevhid hakikatleri ortaya çıkmaya başladı ve onun mertebesi “tevhid-i ef’al”; kendisi de “tevhid’in babası” ünvanını aldı.

İmânı, “tevhid-i ef’al imânı” oldu.

Mûsâ (a.s.) ile “tenzih” hakikatleri ortaya geldi.  O mertebede Allah (c.c.) sadece göklerdedir, bilinmez ve ula-şılmaz haldedir; bu yüzden Mûsâ (a.s.) imânı, “tenzih” oldu ve kendisinden bahsedilirken “Mûsâ’nın Rabbı” diye ifade edildi.

İsâ (a.s.) ile “teşbih” hakikatleri ortaya geldi.  Benzet-meli ifadelerle gerçekler izah edilmeye başlandı.  Bunun neti-cesinde “üçlü Allah” anlayış (imân) ı ortaya çıktı, ki “bi ism-i eba ve ebi ve rûhûl kudüs” yani (baba, oğul ve rûh-ül kûdüs) ile ifade edilmeye çalışıldı.

Muhammed (a.s.) da ise, “tenzih” ve “teşbih” birleş-tirilip “tevhid” oluşturuldu; “evvel, ahir, zâhir, bâtın hepsi O’dur,” diyerek, gerçek imânın ne olduğunu açık olarak ortaya getirdi ve “tek”i ifade eden  “

“  ¤áî©y £ŠÛa ¡å¨à¤y £ŠÛa ¡¡é¨Ü¨£Ûa ¡á¤Ž¡2 ”

“bismillâhirrahmânirrahiym”

diyerek, Allah’ın “Rahmân” ve “Rahiym” isimleriyle “tek” olarak ifadesi oldu ve “kelime-i tevhid” ile de netleştirdi.

Mûsâ (a.s.) nın kavmi birçok ilâhlar üreterek, kesrete yani şirke düştüler.  Romalılar da birçok erkek ilâh ve kadın ilâheler ürettiler. İsâ (a.s.) mertebesinde ilâhları üçe düşürül-dü.

İslâmın zâhirinde ise, kimlikler ikiye indirilerek “kul” ve “rab” hükmüyle ifade edildi. İslâmın özünde bulunan “mutlak tevhid”in oluşması için ikiden, birinin ortadan kaldırılması lâzım geldiğinden bu kaldırılması gerekecek olanın da “rab” değil, tabii ki “kul” olması lâzım gelecektir; “çık aradan kalsın yaradan” ifadesiyle çok açık, basit ve lâ-tif olarak telâffuz edilen bu kısa cümle büyük bir mânâ haki-katini ortaya koymaktadır.  

Kişi kendi varlığında bulunan nefs ve hevasından ne derece sıyrılabilirse, o derece kendisinde “Hakk” meydana çıkar; böylece kendinde, beşeri kendinden birşey kalmadı-ğından gerçek tevhid’e ve tevhid’in imânına (ki, “ikan” dır,) ulaşmış olur.

İseviyyette İmân: Teslis, bir başka ifadeyle  “hakk”, “âlem” ve “kul” üçlüsü mahiyetindedir.

İslâmın şeriat mertebesindeki imânı, şeriat mertebesi (ikilik perdesi) üzere vazedildiğinden; “kul” ve “hakk” iki-lisi üzere bina edilmiştir.

İmân, esma mertebesinde, duygusallık ve muhabbet üzerinedir.

İmân, hakikat, sıfat mertebesinde, ikilikteki tekliği bulmaktır.

İmân, marifet mertebesinde, kendindeki “ulûhiyyet” ve “abdiyyet” mertebelerinin hakkını vererek tek olarak yaşamaktır.

Zât mertebesinin iki özelliği vardır:

Biri, “zât-ı mutlak”; diğeri, “zât-ı mukayyed”dir.

“Zât-ı Mutlak”, aynı zamanda “gayb-ı mutlak”tır ve burası “mutlak tenzih”tir.  Bu mertebeyi anlamaya yol yoktur. 

İşte ancak sadece burası için “imân-ı gaybi” yani gayba imân hükmü mevcuttur.

Buradan sonraki tecelliler idrak edilir hallerde oldu-ğundan, “ilmi imân”, “hissi imân”, “şuhûdi imân” ve bun-ların toplamını bünyesinde bulunduran “ikân”dır.

İkan (yakıyn), “kurb” kelimesiyle ifade edilen yakınlık değildir; yakınlık, iki varlık gerektirir. 

İkan ise, böyle bir şeyi kabul etmez;

“el yakıynü hüvel hakk” yani “yakıyn, zâtıyla – sıfatıyla hakk’tır” denmiştir.

Tefsirler “yakıyn”i bazı yerlerde “ölüm” ile tercüme etmişlerdir. Kısmen bu da doğrudur. Ölmeden evvel ölen kimselerin varlığında Hakk’tan başka birşey kalmadığından ikilik de düşer, teklik olan “yakıyn”lik kalır.

Kişinin bâtınında kendi yoktur, ki imânı olsun; zâhi-rinde ise, vücûd heykeli ile, hayâl gibi dolaşıp durmaktadır.  Öyle perdelenmiştir, ki tanımak mümkün değildir, öyle aşi-kardır, ki tanımamak mümkün değildir.

Ebu Hüreyre (r.a.)  dan; Peygamberimizi (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“İmân yetmiş veya altmış şu kadar bab/dal’a ay-rılmıştır. En üstünü “lâ ilâhe illâllah” sözüdür; en aşağısı da insânlara eziyet eden şeyleri yoldan kaldırıp atmaktır.  Hayâ da imânın ayrılmaz bir parçasıdır.” *(1)

Efendimiz (s.a.v.) bu hadis-i şerifleriyle imânıın bütün mertebelerini toplu olarak ifade buyurmuşlardır.

*(1) Tâc tercümesi cild 1/S 24 Hadis no. 10

“70 bab (kapı)”, yedi nefis mertebesinin her merte-besinde 10 özelliği ile idrak etmektir.

“lâ ilâhe illâllah” “Kelime-i Tevhid” isimli kitabı-mızda belirttiğimiz anlayışla ifade etmektir.

 “İnsânlara eziyet eden şeyleri yoldan kaldırmak,” Hakk ve tevhid, seyr-ü sülûk yolunda kendisine mani olan her türlü şeylerin kaldırılıp, yolunun açılmasına yardımcı olmak-tır.

“Hayâ”, utanma, sıkılma, Allah korkusu ise, kendinde olan tüm varlığını Hakk’a teslim edip, kendi nefsine mal etmekten utanma, sıkılma ve Allah korkusudur, diyebiliriz.

Allah (c.c.) cümlemize mutlak gerçekleri idrak ettirecek akıl ve irfaniyet vermesini niyaz ederiz. Amin.

Küçük Bir Hatıram :

Yeri gelmişken sizlere, bu mevzuu ile ilgili küçük bir hatıramı da anlatmaya çalışayım.

1997 senesinde idi yeni tanıştığımız B... isimli arka-daşımızla birkaç defa görüşmüş idik.  Bu arkadaşımız, ken-disinin “zamanın mehdisi” olduğunu söylediği bir zâta gö-nülden bağlı idi. Bu arada bizlere de mutlaka bu zâta bağ-lanmamız gerektiğini, kendisinin zamanın sahibi olduğunu, bu durumda herkesin kendisine biat etmek zorunluluğu bu-lunduğunu adeta manevi bir baskı kurmak isteyerek, bizleri zorlamakta idi.

Aramızda karşılıklı birçok mevzular oldu; çıkardığım netice, “ne kadar büyük bir hayâl, vehim ve cüret içinde bulundukları yolunda idi.”

Sonunda daha fazla görüşmeye lüzum görmeden;

- “size bir soru sorabilir miyim?” dedim.

- “buyrun,” dedi

- “irfan ehlinde imân ömür boyu sürer mi?

dedim.

- “evet sürer,” diye cevap verdi.

Hiçbir izah da yapmadığından, bu cevap neticesinde gerçekten irfaniyetten ve seyr-i sülûk’tan hiç haberleri olma-dığı açık olarak anlaşılıyordu.

Bu görüşmemizden sonra da başka bir görüşmemiz ol-madı, ne ben aramayı arzu ettim, ne de onlar aradılar. 

Allah cümlemize hayırlar nasibetsin. Amin.

B. G. İ.

Tecelli

02/05/2003 Cumayı Cumartesine bağlayan gece

Gönlümde

“Deryayı-i Derya” ....... “Deryamın Deryası” beyanı zuhur etti. 

Bilahare şühûd açıldı ve namütenahi, kenarları olma-yan bir derya şühûd ettim. Rengi yeşil, çok hafif laciverte ça-lan temiz ve sessiz, canlı ve diri bir görünümdeydi. Sukunet veriyordu.

(Daha evvelki kendimi Nuh olarak gördüğüm muaz-zam dalgalı deniz rengi olarak koyu lacivert olmadığı şühûd ettirilerek hatırlatıldı)

Görünümü ve renkleri itibariyle boyutları olduğu bel-liydi.

Sonra o deryanın tam ortasında içi görülebilecek dere-cede tamamen renksiz, saf, katıksız ufak yuvarlak görünümlü bir su belirdi. 

Deryanın tam ortasında olan bu su, bütün deryanın anasıydı, onu var eden, onun boyutlandırandı, bir diğer de-yişle, şühûd ettiğim derya, o ortada bulunan saf suyun görün-mesiydi. O olduğu halde ona karışmıyor; onu boyutlandırdığı halde, kendinde boyut yoktu. 

Bu öyle bir su idi ki, içi görülüyordu ama içi yoktu. Dikkat edersem derinlemesini hortum gibi bir dikeylik kaza-nıyor. 

İçinde birşey yok diyorum ama zerrelerinin her biri o derya gibi daha nicelerinin anası olacak gibiydi.

Bu hal bende tefekkür ve sohbet halinde bir müddet devam etti.

Bilahare bunu Necdet Bey Sultân’a nakledeyim diye düşündüm. Hanımım Gülçin Hanıma bu durumu danıştığım-da, “vaktin geç olduğunu rahatsız etmememi” sağlık verdi. “İstersen rabbine danış” dedi. Ben de “Bu danışma edeb-i tevhide uymaz,” dedim.

Bir müddet sonra rabbim, Necdet Bey Sultânı kaste-derek, “an’da kemâlimden yeni bir kemâl zuhurda-dır,” dedi.

Devam ederek

“kadiri’yül kadiri” “kadiriyet ne ise, ben onun ka-diriyim sırrı.”

Devam ederek,

“sen neden elinin hem üstünü, hem de elinin içini öpüyorsun?

elinin üstünü öpmekle, “ell vesile sırrını” “sırrı ademiyeti”, tasdik ediyorsun;

(buradaki “ell” sehven değil, beyan ile böyledir)

elinin içini öpmekle, “sırrı kadiriyeti” “kadiri’yül kadiriyeti” tasdik ediyorsun.”

“Ene Gavsül Azamı Muazzama Abdülkadir Gey-lani”

“Bahşı Ata-yı mübareke”  

RÜYA 23/04/2003

Büyük bir muhabbet ile küçük bir erkek çocuğunun himayesi ve bakımı ile meşgul olduğumu görüyorum.

Sonra bana üç harf gösterdiler 

(a) “elif”,  (â ) “mim”, (æ ) “nun”

 (æ â a)   “Bu nedir ?” dediler;   - “emin” dedim

(â ) “mim”in yanına bir (a) “elif” koydular 

® (æ aâ a)

ve “nedir”  dediler,   -  “imân” dedim.

bu sefer o konan (a) “elif” in üstüne “hemze” koydular

(a) ® ( ª a)  ® (æª aâ a)

Bu sefer cevap vermedim.

Devam ederek, (â ) “mim” yanındaki ( ª a) “elif”  ve “hemze” yi kaldırıp, başka başka seçemediğim sonsuz harfler konup süratle kalkmaya başladı. Ben sadece seyrettim.

Şu anda zuhur eden “himmet-i muzaffer selâmün aleyküm”

Müsaadenizle hürmetle ellerinizden öper; içini dahi öperek sırrı tasdik ederim

B. G. İ.   (Bâtından Gelen İkram)

Îman’ın Harfleri Yönüyle İzahı

 (B. G. İ.) rumuzlu kardeşimizin görmüş olduğu zuhu-ratını, kitabımızın imân bahsi bölümüyle ilgili olması cihe-tiyle mümkün olabilen izahını yapmağa çalışarak bu bölüme ilâve etmeği uygun buldum. Cenâb-ı Hakk cümlemize akıl ve gönül genişliği versin.

Zuhuratta gösterilen üç harf,

(a) “elif”, (â ) “mim”, (æ ) “nun” dur.

Evet bunlar ilk okunduğunda (¤å¡ß a) “emin” olur, 

® doğrudur.

(â ) “mim”in önüne bir (a) “elif” konduğunda

(¤æa ß¡a) “imân” olur, ® doğrudur.

İkinci (a) “elif” in önüne ( ª  ) “hemze” konduğu zaman (¤æªa ß¡a) “ima’en” olur, ki izah gerektirir.

Bu harflere “ebced” hesabıyla baktığımız zaman

(a) “elif”           l

(â ) “mim”     40

ilave gelen         (a)   “elif”                                                                    l

ve (ª  ) “hemze”                                                           1 

(æ )  “nun”        50  toplamı  93  olur.                          

93 sayısını kendi arasında toplarsak (9 + 3) = 12  eder, ki bu da seyr-i sülûk mertebelerinin tamamıdır.

Bu değerden, “Hakikat-i Muhammedi” değeri olan “mim”i yani 40'ı çıkardığımızda (93 - 40) = 53 kalır, ki bu gerçekten bizi şaşırtan ve oldukça da duygulandıran bir netice olmuştur.

Çünkü 53, bizim mânâ alemindeki şifre sayımızdır.

Netice olarak kalan 53 sayısından, 40 sayısını tekrar çıkarırsak, yani (53 - 40) = 13 eder,

ki böylece bu mertebenin dahi “Hakikat-i Muham-mediye” ye bağlı olduğunu görmekteyiz

Rabb'ım “ima’en” ® “mim”in, “nun”da

yani (40) ın (53) te bâtınen gizli olduğunu ifade etmiş oldu.

Bilindiği gibi (40) ve (13) “Hakikat-i Muhammedi ye”yi ifade etmektedir.

Ancak, bu oluşum ve değerlendirme “umumi” değil “hususi”dir.

İlâve gelen “elif” ve “hemze”harflerinin tekrar kal-dırılması aslına dönüş, yani “Muhammed-ül emin” oluştur.

Daha sonra gelen harfler, gerçek imânın ve “Hakikat-i Muhammedi”nin diğer yönlerini ifade etmektedirler.

Bir başka yönden mevzuumuza baktığımızda;

(â - Þ - a) “elif - lam - mim”in, zahir alemin koordinatları olduğunu ki,

(a)   “elif” ®  “ehadiyyet”,

(Þ ) “lâm”            ®  “lâhut”,

(â ) “mim” ®  “Hakikat-i Muhammedi”dir

(æ - â - a) “elif - mim - nun” ise, bâtın âlemimizin koor-dinatları olduğunu idrak etmemiz zor olmayacaktır. Onlar da,

 (a)   “elif”  ®  “ehadiyyet”,

(â ) “mim” ®  “Hakikat-i Muhammedi”

(æ ) “nun” ®  “nûr-u ilâhi”dir

Ehadiyyet mertebesinin zuhuru olan, “Hakikat-i Muhammediyye”;

onun görünmesini, şühûda gelmesini sağlayan da “Nûr'u ilâhi”dir.

İşte bütün mevcudat gerek bireyler olarak, gerek tüm-den bu sistem içerisinde var oluşlarını ortaya “imân” kelime-si sırrı ile koyabilmektedirler.

Bütün varlık fertlerinde, “imân” yani “elif, mim, nun” hakikatlerinden başka birşey yoktur ve varlıkları bun-lara bağlıdır.

Vücûd-u mutlak bu sistem içerisinde görünümünü sağlayıp zuhur etmiştir.

İmân olgusu, aslı itibariyle her varlıkta mevcuttur, ancak genellikle perdelidir.

Bu sır evvelâ zahiri olarak “kelâm imânı” ile zuhura çıkmaya başlayarak, yukarıda izah edilmeye çalışıldığı şekil-de “ikan”a yani bütün âlemi kendi bünyesinde toplayan gerçek “bâtın-i imân”, “elif - mim - nun”un hakikatine ula-şılmış olur. Bu ise gerçek islamiyyettir.

Aleyhisselât-u vesselâm efendimiz bir hadis-i şerifle-rinde, imân’ın başlıca şartı:

“Her nerede olursan ol Cenâb-ı Hakk’ın seninle olduğunu bilmendir,” diye buyurmuşlardır.

Kişi bu hakikati bilse de, bilmese de bu böyledir.

Zahiren bilen, “zahir ehli”; bâtınen bilen “bâtın ehli”dir.

Böylece “zât-ı mutlak”ın bireyde ve bütün âlemdeki varlığı “imân” olgusu içerisinde “ima’en” en güzel bir bi-çimde zuhura çıkarılmış olmaktadır.

Hamd'ından aciziz.

Yukarıda bahsi geçen ( ª ) “hemze” hakkında biraz daha malûmat almak isteyenler, "Kelime-i Tevhid" isimli kita-bımızın (Uhud Savaşı) bölümüne bakabilirler.

( ª ) “hemze” ve (a) “elif”, aslında aynı sesleri, “e, i, ü” vermekle birlikte, “hemze”nin kendine has bir özelliği vardır, ki o da sekte yani içinde bulunduğu mânâya göre keli-meyi bazen kesik okutmaktadır.

Mesela, imân edene ( ¤å¡ß¤^õì¢ß ) “mü’'min” dendiği gibi, eğer biz kelimeyi düz “mümin” şekliyle okursak, aslın-dan uzaklaştırmış oluruz.

( ª ) “hemze”, (a) “elif”in şekillenmiş halidir.

“Hazret-i ehadiyyet’in “Hazret-i şehadet”te şeenler halinde zuhura çıkmasından başka bir şey değildir.

Kelime içerisinde ifade ettiği “sekte” mânâsı, ehadi-yetin oradaki varlığına dikkat çekilmesi içindir.

İmân hakikatinin ortaya çıkardığı gerçek ( ¤å¡ß¤^õì¢ß ) “mü’min” bu ifade ve mânâ ile yaşayan kimse demektir.

Ebced hesabıyla ( ¤å¡ß¤^õì¢ß )  “mü’min” kelimesine baktığımızda

(â ) “mim”    40

(ë ) “vav”          6

(ª  ) “hemze”       1 

(â ) “mim”                        40

(æ ) “nun”        50

      Toplarsak      137 değer çıkar, ki yine şaşırtıcıdır

Görüldüğü gibi 13 ve 7 sayısı burada da zuhura  çıkmaktadır.

Bilindiği gibi;

(13)  “hakikat-i Muhammed-i”nin şifre sayısı

  (7) ise, nefis mertebelerini ifade etmekle beraber; efendimizin yukarıda belirtilen imân hadisinde bildirdikleri imân 70 küsur mertebe, bab/dal'a ayrılmıştır

En üstünü “lâ ilâhe illâ Allah”sözüdür.

En aşağısı da insânlara eziyet eden şevleri yoldan kal-dırıp atmaktır.

“Hayâ” da imânın ayrılmaz bir parçasıdır, buyurmuş-lardır. İşte böylece “imân hakikat-i” “ima’en” “mü’min”de zuhura çıkmaktadır. Bu yüzden bütün peygamberlerin tabii-lerine “mü’min” denildi, çünkü mertebelerine göre hepsi ay-nı asıl ve kanaldan meydana gelmektedirler ve özleri “Haki-kat-i Muhammedi”dir.

Bu seyrin kemâli, “Hakikat-i Muhammedi”de “üm-met-i Muhammedi” ismi altında zuhura çıkmıştır.

Mevzuumuz olan “Vâhy” ve “Cebrâil” hakikatlerini daha açık ve kolay anlayabilmemiz için hangi mertebelerden zuhura geldiklerini idrak etmemiz gerekmektedir.

Bu mertebeler birçok Tasavvuf kitaplarında uzun uza-dıya anlatılmıştır;  gayemiz bunların tekrarı değil, özet olarak daha kolay anlaşılmalarını sağlamaya çaılşmaktır.

“Vücûd mertebeleri” diye ifade edilen bu tecellileri ne kadar açık, seçik idrak edebilirsek, rabbımızı o derece gü-zel ve sıhhatlı bir anlayışla “taassub takıntısı”nda kalmadan, ayrıca gereksiz “hayâli rabb”lar da oluşturmadan, tanıma-mız mümkün olacaktır.

Tecelli  ve  Zuhurda Vücûd  Mertebeleri

Â’mâ 

Bilesin ki, “â’mâ, hakikatlerin öz hakikatinden iba-rettir.” Çünkü o sırf zâttan ibarettir.  Hiçbir mertebeye izafe edilemez.  Orada ne Hakk’a, ne halka ait mertebeler vardır.

Bu mânâda Rasûlullah (s.a.v.) ın şu hadisi yeterlidir; “Gerçekten â’mâ, altında da, üstünde de hava olmayan bir âlemdir.”

Yani orada ne Hakk ismi vardır, ne de halk. â’mâ, sırf zâttan ibarettir.  Bu durum kendi zâtında gizliliğidir; hiçbir şekilde kendine gizli değildir.

Buranın hakikatinin akıl idrak edemez. *(2)

Vücûd : (Vücûd-u Mutlak)

Vücûd, lâfzı ile ifade edilmek istenen şudur ki, “O’nun varlığı kendi zâtından ve kendi zâtı iledir.”

Mevcûdatın varlığı, “O”nunla var olmaktadır.

Tasavvuf ehli, lisanda o hakikate işaret için “lâ taay-yün” (ortaya çıkmama) ve “vücûd-i mutlak”, “sırf vücûd” (v.b.) derler. 

Çünkü zât, isim, resim, sıfat, vasıf, zuhur, tecel-li gibi oluşumlardan beridir. *(3)

Kısaca özetlemeye çalıştığımız “mutlak vücûd”u çok iyi idrak etmemiz gerekmektedir. 

Genel anlamda vücûd dendiğinde madde yapılı varlık akla gelmektedir; geniş anlamda da bu gördüğümüz âlemler, zihnimizde canlanmaktadır.

*(2) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli Â’mâ s.156

*(3) Füsûs-ül Hikem A.A. Konuk Mukaddime s.4 Özet.

“Mutlak vücûd” ifadesi ise, bütün bu âlemleri mey-dana getiren, kucaklayan, inceden ince, lâtiften lâtif, ışığın, nûrun, rûhun ve zûlmetin de kaynağı olan asli bir cevher sonsuzluğudur.

Âlemler, bu ilâhi hakikatin varlığında mertebe, merte-be itibari olarak var olmuşlardır.

İşte bu varoluşlarla

“vücûd-i izafi” / “kayıtlı vücûd” / “madde vücûd” (âlemler) ortaya gelmiştir.

Şimdi diğer tecellilere geçmeye çalışalım.

Zât

a. Katıksız varlık, yani vücûd, Allah’ın zâtıdır.

b. Yokluk karışımı varlık, yani, mevcûd; bu türden varlık ise, yaratılmış, zuhurların zâtıdır.

Allah’ın zâtı, kendi nefsinden ibarettir; yüce Allah O’nunla vardır, zira O, nefsi ile kaimdir. (“kaimi bi nefsihi”)

O zât, her sûretin kabiliyetine göre sûret alır.  Bütün mânâ ondadır; O’nun sonsuz oluşu idrak edilemez.

Allah-u Teâlânın zâtı, gizli tekliğinden ibarettir.  Akıl-lar ve fehimler onu idrakten yana aciz kalır.

Zâtı yönünden, “tek”tir; aydınlığı yönünden “nûr” dur, bilinmeyişi ciheti ile “zûlmet”tir. *(4)

*(4) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli s.75 özet.

Ahadiyyet 

Kûr’ân,  “Ahadiyet”tir ; 

® Furkan, “Vahidiyyeti Kûr’âniyye”dir.

Kûr’ân, “Zât”tır;             

® Furkan, “Sıfat”tır.

Kitap, “Mutlak varlık”tır.    

Ahadiyyet, sırf zâttan ibarettir.  Orada sıfatlar için bir zuhur yoktur. Varlık fertlerinden her birinde, bütün mevcû-dat gizlidir.

Ahadiyyet, yüce zâtın tecellisinden ibarettir. Orada ne isimlerin, ne de sıfatların sözü geçer.  Burası mücerred zâta ait bir isimdir. 

Ahadiyyet, zâtın “hüvviyyet” ve “inniyyet”iyle ilk zuhurudur.

“Hüvviyyet”i, beytinin ve âlemlerin kaynağı.

“İnniyyet”i, “Hakikat-i Muhammedi” ve insânın kaynağıdır.

Ahadiyyet, sırf zâttan ibarettir; Hakk’a ait itibarlar da, halka ait itibarlar da orada yoktur. Hiçbir şekilde mahlûk için oraya yol yoktur. 

Çünkü bu hal görülmez “zûlmet” âleminden, “tecelli nûrlarına” doğru, zâtın “ilk tenezzülü”dür. *(5)

*(5) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli s.134 özet.

Vahidiyyet 

Vahidiyyet, yüce zâtın zuhuruna bir tecelli yeri ol-maktan ibarettir.  O’nda, zât, sıfattır; sıfat da zâttır.

Meydana gelen her sıfatın zuhuru (isterse birbirinin zıddı olarak gözüksün) diğer sıfatın aynı sayılır. 

“Rahmet”ten ibaret sayılan nimet, “azab”tan ibaret olan nikmetin aynıdır.

Burada, “ahadiyyet”, “vahidiyyet”, “ulûhiyyet” sıfat-ları arasındaki fark üzerinde biraz duralım;

şöyle ki,

a. Ahadiyyet; Bu sıfatta isimlerin, sıfatların zuhuru yoktur. Kendi özündedir ve sırf zâttan ibarettir.

b. Vahidiyyet; Bu sıfatta isimlerin ve sıfatların tesir sahasına göre zuhurları vardır. Ancak bu zuhur, zâtın hükmü ile olur; zâttan ayrı bir hükmü düşünülemez, böyle olunca, herşey birbirinin aynı olur.

b. Ulûhiyyet; bu sıfatta isimlerin, sıfatların zuhuru vardır ve toplumdan herşeyin hakkını tek tek vermek gibi, bir zuhuru olur.  Bu sıfatta zıtlar belirir; isimler ve sıfatlar birbi-rinin zıddı olarak gözükür. *(6)

*(6) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli s.138 özet.

Ulûhiyyet  “Zât Mertebesi”

Tüm olarak bu varlığın gerçek yüzleri ile kendi mer-tebelerinde korumaya “Ulûhiyyet” adı verilir.

Hak ve halk olarak:

Ulûhiyyet, zâtın esas mahiyetinden ibarettir. Yüce zâ-tın zuhur yerlerinin en yükseği “Ulûhiyyet” zuhurunun mey-dana geldiği yerdir.

Ulûhiyyet, karşılıklı zıddı, özünde toplar.  Mesela (evveli olmayanı, sonradan olmuşu); (Hakk’ı, halkı); (varlığı, yokluğu) vb. Bütün bunların hepsini özünde toplar.

Ve O’nda; Hakk, halk sûretinde zâhir olur;

Ve O’nda; halk, Hakk sûretinde zâhir olur.

Bu tecellilerin bilinen mânâsı “Tecelli-i ilâhi”dir.

Eşyanın bir ferdi, kendi özü ile “Ulûhiyyet” saltanatı kapsamında bulunan cümle eşyayı toplar. Ancak varlık fert-lerinden her biri, zâtının hakkı kadarını alabilir, daha fazlasını alamaz.

Varlık fertlerinin her birinde bütün mevcûdat gizlidir.

Ulûhiyyet, eserleri ile müşahade edilir ama görünürde kayıptır. Hükmen vardır, bilinir ama resmen görülmez.  *(7)

*(7) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli s.123 özet

 ¤á … Ç A’dem (yokluk, bulunmama)

 ¤á …¨a Âdem (Halife)

A’dem (Yokluk) :

Yukarıda geçen iki kelime, asli harfleri itibariyle ya-zıldığında, kolayca birbirinden ayrılıyor iken, latin harfleriyle yazıldığında ise, adeta birbirinin aynı gibi (adem) olmaktadır. 

Bu fark bilinmeyince, mevzu ile iligili yazılarda geçen “a’dem” (yokluk) hükmü, daha çok kullanılan “halife” (â-dem) zannedilerek, yanlış bir anlayışa yol açabililyor. Buna sebep olmamak için kısaca ikisinin arasındaki farkı özetle-meye çalışalım.

Burada üzerinde durmaya çalışacağımız kelime  Ç (ayn) harfi ile başlayan “a’dem” (yokluk) kelimesinin mânâ-sına doğru kısa bir yolculuk yapmaktır.  Ancak bu yoldan gerçek varlığın, ne olduğunu ve nasıl oluştuğunu daha kolay idrak etmemiz mümkün olacaktır. (N.A)

“A’dem” lügatta, yokluk mânâsına gelmektedir ve vücûdun zıddıdır.  Istilâhta, zihinde meydana gelen “zûlma-ni” bir mânâdır.  Mutlak a’dem/yokluk  Tasavvuru da müm-kün değildir.

“A’dem” ezelden ebede kadar; kendisinden birşey çıkmayan ve hareket meydana gelmeyen “zûlmet” olarak ta-rif edilmiştir.

Vücûd sonsuz olup, nihâyeti olmadığı için  a’dem (yokluğun) meydana geleceği bir saha mevcûd değildir.

Vücûd daima “vahid” olup, kendi hakiki hakikati üzerine değişme ve başkalaşma olmadan bakidir ve a’dem (yokluk) böylece yokluğu üzere sabittir.

Vücûd asla yok olmaz, mevcûd da yok olmaz. 

Ma’dum dahi mevcûd olmaz. 

Hal böyle olunca “vücûd” hakk ve “a’dem” batıldır.

“A’dem” iki türlüdür.

Birisi, yukarıda belirtilendir.

Diğeri,“a’dem-i izafi”, “a’dem-i itibari”

ve “a’dem-i mukayyet” dedikleridir,

ki bu “a’dem/yokluk”, çekirdeğin içindeki ağacın, babanın varlığında olan çocuğun sûretleri gibidir. 

Yani varlıklarında  kuvvede, “mevcûd”; fiilde, “ma-dum” gizli olmaları “izafi yokluk”tur.

İzafi yokluk, mutlak yokluk ile mutlak vücûd arasın-da “berzah/geçiş”ten ibarettir. *(8)

*(8)  Füsüs-ül Hikem A. A. K. Mukaddime S. 8. Özet

Zûlmet 

Zûlmet       : Karanlık.

Zûlûmat     : Karanlıklar.

Zûlm          : Birşeyin kendi yerinden, başka bir yere koyma; zûlm, haksızlık, eziyet. 

Zâlim         : Zûlmeden.

Zâlimun     : Zûlmedenler.

Zâlûm        : Çok zâlim.  *(9)

Yukarıda geçen “A’dem” kelimesinin özelliklerini bilmemiz lâzım geldiği gibi, burada belirtilen “zûlmet” (ka-ranlık) kelimesinin ifade ettiği mânâyı da çok iyi anlamamız gerekmektedir. Ancak bu taktirde “hakikat-i ilâhiyye” ve “vücûd mertebeleri”nin anlaşılması kolaylaşacaktır.

Zûlmet : Karanlık kelimesi de iki yönlü mânâ ifade etmektedir.   a. İlâhi anlamda; “lâtif”

b. Beşeri anlamda; “kesif”

Zûlm    : Haksızlık kelimesi de, iki yönlü mânâ ifade etmektedir.  a. İlâhi anlamda; “lâtif”

        b. Beşeri anlamda; “kesif”

a) İlâhi anlamdaki “lâtif” “zûlmet” “karanlık” ken-disinde olan şey’in bilinemeyişi yönüyledir.

*(9) Ferit Develioğlu Osmanlıca Türkçe Lügât (Z) harfi

Bu mânâyı ifade edecek beşeri bir kelime bulmak çok güçtür. Mânâların anlaşılması ancak bunların gerçek özellik-lerine kısmen nüfûz etmekle mümkün olabilmektedir.

“Zât-ı Mutlak”ın bu halde dışa dönük hiçbir tecellisi yoktur. Sadece kendisinden kendisinedir. 

Mutlak cehl, mechullük, mechuliyyettir.

“Â’mâ’iyyet”, “Ahâdiyyet” ve “Vahidiyyet” merte-beleri “ilâhi lâtif zûlmet” ifadesiyle belirtilir ve bu hüküm buralarda geçerlidir.

“Zât-ı Mutlak”ın “Ulûhiyyet” mertebesine tenezzü-lüyle, kendinde bulunan bütün özelliklerini birer lâtif ilmi varlıklar olarak, ilmi ilâhisinde belirlemiş olmasıdır.

Kûr’ân-ı Keriym Enbiya Sûresi 21/107. âyetinde;

“  Úb ä¤Ü �¤‰ a ¬b ß ë ”

“ve ma erselnake” “ve biz seni göndermedik,” hükmü bu mertebeyi ifade etmektedir. 

 “Hakikati Muhammediyye” mevcûd fakat âlemler henüz daha mevcûd olmadığından, oralara olan rahmeti daha sonraki mertebelerde tenezzül yoluyla ortaya çıkacaktır, gön-derilecektir.

Hadis-i Kudsi’de belirtilen;

“levlâke, levlâke” “eğer sen olmasaydın, olma-saydın,” hükmü de bu mertebeyi ifade etmekte;

“lema halaktül eflake” “âlemleri halk etmez-dim,” bölümü ise, buradan sonraki zuhur mertebelerini ifade etmektedir.

Yine bu mertebeyi ifade eden şu hadisi şerif vardır: “Allah Teâlâ halkı zûlmette halk etmiş (yaratmıştır), sonra onun üzerine nûrundan serpmiş, zâhir olmuştur.”

Burada “zûlmette halk ediliş”ten kasıd, bu mertebeyi ifade etmektedir.

İlm-i İlâhi’de bütün varlıkların “a’yânı sabite” (sabit ayn’ları) yani özleri ve programları itibariyle belirlenişleridir.

İşte bu yüzden yukarıda da ifade edildiği gibi; [tüm olarak “zâhir – bâtın” bu varlığın gerçek yüzleri ile kendi mertebelerinde korumaya “Ulûhiyyet” denir,] cümlesi geç-miş idi.

“Allah’ın ‘Nûrdan’ ve ‘Zûlmet’ten yetmiş bin perdesi vardır.”

Hadis-i Kudsi’sinde belirtilen “zûlmetten perde”, “zûlmet-i kesif”i belirtiliyor ise de, diğer bir mânâ ile “zûlmet-i lâtif”i de belirtmekte ve burayı idrak etmenin ne kadar zor olduğunu da ifade etmektedir.

“Mutlak Vücûd”, “ilâhi ilim”, “lâtif zûlmet”, bütün âlemin ve varlıkların ana kaynağıdır.

“Akl-ı Evvel”               “Hakikat-i Muhammedi”      

“Ümm-ül Kitap”           “Kâlem-i â’lâ  

“Aşk-ı Ekber”              “İsm-i A’zam”

“Rûh-ul a’zam”            “Nûr-ı Muhammedi”  

“Hakikat-i İnsâniyye” gibi daha pekçok isim ile de ifa-de edilmektedir.

“Allah evvelâ benim aklımı ve nefsimi halketti,” haberini bizlere bildiren Hadis-i Şerif’deki öncelikler;

“Akl”,® “Akl-ı Evvel”i; 

“Nefs” ise, ® “Hakikat-i Muhammediyye”yi ifade etmektedir.

Buradaki “nefs” kelimesi, beşeri anlamda ifade edilen kötülüğü emreden nefs değil; ilâhi mânâda, “nefs o şey’in zâtıdır” hükmüyle belirtilen “Hakikat-i Muhammediyye” nin zâtını ifade eden “Nefs-i Muhammediyye”dir.

b) Beşeri anlamda “kesif/yoğun”, “zûlmet/karanlığa” gelince o da iki kısımdır.

ba) Maddi anlamda zûlmet :

Bu âlemdeki bütün varlıklar “a’yân-ı sabite”leri ge-reğince birer maddi beden elbiseleri giyinerek; letafetleri, kesafete dönüşerek, ağır varlıklar haline gelerek, bu kesafetle Hakk’tan ve özlerinden perdelenmiş olarak zuhur etmişler, ta-biatları ile yaşar hale geldiklerinden madde bağımlı hayatları kendilerine tabiat, “zûlmet-i zindan”ı olmuştur. Bu hal on-ların en büyük perdeleridir.

bb) İlmi anlamda zûlmet :

İnsân kendisinde bulunan “Hakikat-i İlâhiyye”den habersiz, sadece kendindeki hayâl ve vehim ile yaşayarak ge-çirdiği zann-ı hayatı da, “ilm-i zûlmet”tir, yani ufkunun ka-ranlık olmasıdır.

Bir kimse günlük hayatında ne kadar yüksek rütbe ve mevkiye çıkarsa, bâtıni ilmi karanlığı da o kadar çok artar.  Yoğunluk arttıkça, zûlmet artar; yoğunluk azaldığı kadar da letafet artar.

Zûlm

Haksızlık kelimesi yukarıda belirtildiği gibi o da iki yönlü mânâ ifade etmektedir.

a. İlâhi mânâda;     “lâtif”    

b. Beşeri mânâda;  “kesif”. 

a. İlâhi mânâda; “lâtif” olan “zûlm”e misâl Kûr’ân-ı Keriym A’raf Sûresi 7/23 âyetini ve benzerlerini gösterebili-riz.

b ä Ž¢1¤ã a ¬b ä¤à Ü Ã b ä £2 ‰  

“rabbenâ zâlemnâ enfüsenâ”  

Meâlen :

“rabbimiz biz nefsimize zûlmettik”

Yani “özümüzde, nefsimizde var olan hakikatleri perdeleyerek ortaya çıkmalarına mani olarak onlara zûl-mettik,” hükmü ile bu hakikat ifade edilmektedir.

b. Beşeri mânâda da; “kesif” olan  “zûlm”e gelince, misâlleri pek çoktur. İnsânlığın başlangıcından beri kuvvetli-nin zayıfa baskısı, zûlmü hep görülmüştür. Müşrik ve dinsiz-lerin de tevhid ehline yaptıkları zulümler, kitaplar dolusu ya-zılsa bitmezler.

A’dem (yokluk), zûlmet ve zûlm kelimelerinin ger-çek mânâlarını anlamaya çalıştıktan sonra yukarıda geçen “a’yân-ı sabite” ifadesini de kısaca anlatmaya çalışalım. 

A’yân-ı Sâbite

(Değişmez ayn’lar, hakikatler, özler, asıllar.)

Varlıklar, Allah’ın kelâmıdır.  O’nun ilminde bulunan bu mânâlar ise, “a’yân-ı sabite” tabiri ile ifade edilir.

A’yân-ı Sâbite için tabir çoktur. Aşağıda sıra ile söy-lenen cümlelerin hangisini istersen, onu diyebilirsin.

A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir.

A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir.

A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir.

A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin tafsilidir.

A’yân-ı Sâbite : Cemal Sûretlerdir.

A’yân-ı Sâbite : İsimlerin ve sıfatların eserleridir.

A’yân-ı Sâbite : Yüce Hakk’ın malumatıdır.

A’yân-ı Sâbite : Yüce harflerdir.

Bu son mânâya işaret olarak Muhyiddin b. Arabi (r.a.) şöyle demiştir: “Biz yücelikler vasfı taşıyan harfler gibi-yiz.” *(10)

Bu kısa ifadelerden sonra “a’yân-ı sâbite”leri biraz daha yakından tanımaya çalışalım. 

“A’yân-ı sâbite”ler, mutlak lâtif vücûtta, zâtın “ilm-i ilâhi”sinde mevcûd sıfat ve esmaların ilmi sûretleri oldukla-rından, hariçte vücûdları yoktur.

“İlm-i ilâhi”de zâtına mahsus bir oluşum içindedirler. Bunlar (yaradılmış) “halkedilmiş”, mahlûk sınıfından da de-ğildirler.

Hakk’ın kendinde düzenlediği, kendinden oluşturdu-ğu, sonradan meydana gelecek halkının, kendindeki prog-ramlarıdır.

Bu hakikate işaret ile “a’yân-ı sabite varlık kokusu almamıştır,” şekliyle ifade edilmiştir.

Bunlar zât-i şuunâtın gereğidir ve zât ile kadimdir.

“A’yân-ı sâbite”lerin zuhur edeceği yerlere göre ezelde verilmiş istidad ve kabiliyetleri vardır. Bunlar “vü-cûd-u mutlak”ın özünden kendilerine verdiği “ihsan-ı ilâ-hi”dir.

*(10) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli s.269 özet

İstidad ve kabiliyetler belirli tenezzül mertebelerinden sonra fiiller ve oluşumlar halinde zuhura çıkınca “mahlûk” olur. Kendi asli varlıkları üzere zâtın varlığında var oldukla-rından, mahlûk hükmü orada onların üzerinde yürümez.

Ey kendini bulmaya ve irfan ehli olmaya çalışan kişi; bilesin ki, sen de “a’yân-ı sâbiten” üzere “özün”de “mah-lûk” değilsin, fakat “sûr”i varlığının zuhuru yönünden “mahlûk”sun, iyi anlamaya çalış.

Hadis-i Kudsi’de belirtilen; “Allah var idi, onunla birlikte hiç birşey yok idi,” kelâmı; peygamberi, bir yönüyle bu mertebeyi ifade etmektedir.

Bütün varlıkların mahiyetleri, ilmi sûretler olarak Hakk’ın varlığında mevcûd fakat zuhurları olmadıklarından a’demde zûlmette ve yok hükmündedirler.

Kûr’ân-ı Keriym Âl-i İmran Sûresi 3/97 âyetinde;

åî©à Ûb È¤Ûa ¡å Ç ¥ £ó¡ä Ë   é¨Ü£Ûa £æ¡b

“innallahe ganiyyün anil âlemiyne”

Meâlen :

“kuşkusuz Allah âlemlerden müstağnidir.”

“âlemlere ihtiyacı yoktur; âlemler olmasa da o yine Allah’tır,” hükmü de bir yönüyle bu mertebeyi ifade etmek-tedir.

Bu bölümde de ifade etmeye çalıştığımız kısa izahlar-dan sonra vücûd tecellilerindeki yolculuğumuza “Rahmâniy-yet” mertebesi ile devam etmeye çalışalım. 

Rahmâniyyet  :  (Sıfat Mertebesi)

Rahmâniyyet; isimlerin ve sıfatların gerçek yüzleri ile meydana gelişinden ibarettir. Rahmâniyyet mertebesine verilen zâhiri isim “Rahmân”dır.

Bu mertebede “Rahmân” ismi ile bir özellik alması-nın sebebi, Hakk’a ve halka bağlanan bütün mertebeleri “rahmet” kapsamına almasıdır.

Yüce Allah’ın ilk rahmeti odur ki, onunla bütün âleme rahmet tecellisi ile onları kendi özünden yarattı (halk etti).

Varlık, zerrelerinden herbir zerreye sirâyet etti.  Bu sirâyetin başlıca sırrı, bu âlemi kendi özünden yaratmış, var etmiş olmasıdır. Ama kendisi hiçbir şekilde bölünüp parça-lanmadan.

Yüce Hakk, bu âlemin temel maddesi ve aslıdır.  Bu mânâyı şu âyet-i kerime bize anlatır.

Kûr’ân-ı Keriym Ahkâf  Sûresi 46/3. âyeti

¬b à¢è ä¤î 2b ß ë  ž¤‰ ü¤a ë ¡pa ì¨à £ŽÛa b ä¤Ô Ü �b ß

6 ¦ó£à Ž¢ß §3 u a ë ¡£Õ z¤Ûb¡2 £ü¡a

mâ halaknessemavati vel arda ve ma beyne-hüma illâ bil hakkı ve ecelin müsemma

Meâlen :

“Gökleri ve yeri ve ikisinin arasındakilerini ancak hakk sebeble ve belirlenmiş bir süre ile yarattık.”

Bu âyetin meâli, zâhiri tefsirlerde bu veya benzeri ifa-delerle belirtilmektedir.  Biz biraz daha açmaya çalışalım.

Âyetin başında “mâ” ifadesi burada “hayır” gibi olumsuzluk mânâsınadır.  Hal böyle olunca âyetin baş tarafı-nın mânâsı :

(semavatı, yeryüzünü ve aralarında olanları yarat-madık/halk etmedik,)

“daha henüz halk etmedik,” çünkü bu mertebe yu-karıda belirtilen a’dem/yokluk, “zûlmet” ve “ilim” mertebe-siydi, orada gizli idiler. 

Zât-ı Mutlak, onların birer elbise giyerek, zuhur etme-lerini diledi. “illâ bil hakk” ancak hakk olarak, “hak” es-masının tecellisiyle zuhura gelmelerini sağladı.

Bu oluşum da “Rahmâniyyet” ile başladı ve “ve ecelin müsemma” (kendilerine tanınan bir süreye ka-dar) “Rahmân” varlıktan rahmetini çekinceye kadar.

Rahmâniyyet, en büyük zuhur yeridir. 

Kûr’ân-ı Keriym Tâhâ Sûresi 20/5. âyetinde

ô¨ì n¤�a ¡*¤Š È¤Ûa ó Ü Ç ¢å¨à¤y £ŠÛ a  

“er rahmânü alel arşisteva”

Meâlen :

“Rahmân arş üzerine istiva etti.”

Varlıkların herbirinde, yüce ve sübhan Allah’ın zâtı vardır.  O’nun zâtının bulunduğu varlıklar ise, doğrudan doğ-ruya “arşı”dır.  Çünkü onlar varlıklarını yüce Hakk’ın zâtın-dan almaktadır.  Çünkü mevcûdatın özü aynen kendisidir.

Kudretin menşei aslında “Ahadiyet”tir. Lâkin “Rah-mân” tecellisi yolundan gelir. 

İlmin kökü “Vahidiyyet” sıfatına dayanır, ne var ki, bu da “Rahmân” tecellisi yolundan gelir.

Rahmân, umumi bir mânâ taşır.  Rahiym ise, özel bir mânâ taşır

“Rahmân” ismi yönünden gelen rahmet,  “azab” ile karışıktır.

“Rahiym” ismi yönünden gelen rahmet ise, “sırf nimet”tir.” *(11)

Rahmâniyyet hakkında daha geniş bilgi almak isteyen “ERRAHMÂN” isimli kitabımıza bakabilirler.

Rahmâniyyet mertebesi yukarıda da ifade edilmeye çalışıldığı gibi “yaratılış”; zuhur – tecelli’nin halkıyete dönüş başlangıcıdır.

(11) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli s.142 özet ile karışık yorum

Mutlak vücûd, “hakikat-i insâniyye” olan “mertebe-i vahidiyet”ten “mertebe-i rûh”a tenezzül ettiği vakit, “rûh”’ da bütün ilimlerle birlikte üç marifet meydana geldi.

Birincisi; “Marifet-i Nefs” yani kendi zâtını ve haki-katini bilmek.

İkincisi; “Marifet-i Mübdi” yani kendisinin muci-dini bilmek.

Üçüncüsü;  Mucidine karşı “fakr” ve “ihtiyacını” bilmektir.

Burada belirtilen “rûh”, bütün rûh mertebelerinin bünyesinde toplayan “Rûh-u  A’zâm”dır.

Daha evvelki mertebelerde “zât-ı mutlak”ın a’de-miyyet, zûlmiyyet ve ilmiyyet ile “mutlak vücûd” varlığını idrak etmeye çalışmıştık.  Burada rûhiyyet hakikati ile anla-maya çalışacağız.

Bu mertebenin ilk zuhur ve tecellisi yine Efendimiz (s.a.v.) ile başlamaktadır.

“Allah evvelâ benim rûhumu ve kâlemi halketti” hadis-i şerif’de belirtilen öncelik ifadesiyle genel anlamda “Hakikat-i Muhammediyye” olan âlemlerin ana hayat kay-nağı “Rûh-u A’zâm”dan ve öz anlamda da birey Hz. Mu-hammed (s.a.v.) Efendimizin saf, temiz, pak, kutsal rûhundan haber vermekte, bu mertebenin de öncülüğünün ona ait oldu-ğu bildirilmektedir.

Hadis-i Şerif’de belirtilen “kâlem” ise, “levh-i mah-fuz”dur.  Allah’ın zâtında “ümm-ül kitap”ta gizli olan “ilm-i ilâhi”, “levh-i mahfuz”a (muhafaza edilen levhalara) akta-rılarak sayfa sayfa açığa çıkmaya başlamıştır.

“Levh-i mahfuz”da tüm bulunan ilâhi ilim, “kaza/ hüküm” halini; bunların safha, safha zaman içinde zuhuru ise, “kader/miktar” hükmünü ortaya getirmektedir.

Hadis-i Kudsi’de belirtilen; “Yüce Allah Âdemi ken-di sûreti üzere halketti,” “Rahmân Sûreti” yüce kelâmı da, bu mertebeyi ifade etmektedir. 

Rahmâniyyet, “İsneyniyyet” yani ikiliğin ortaya çıkmaya başladığı sahadır.

Zât-ı Mutlak, daha evvelce a’dem, zûlmet ve ilm-i ilâ-hisinde, kendi kendi ileyken, hiçbir tecellisi olmadığı halden, dışa dönük zuhuru tecelli haline bu mertebede geçmektedir.

Hadis-i Kudsi’de haber verilen; “Allah var idi O’nun ile birlikte hiç birşey yok idi,” yüce ifadesi, gördüğümüz bu sonsuz feza âleminin daha evvelce de var olduğunu; işte son-suz varlığın içinde hiç birşey yani zuhur ve tecellilerin henüz olmadığını da belirtmektedir.

Eğer bir mahal olmaz ise, eşya nereye konabilir.

Risâle-i Gavsiye’de şöyle buyruldu:

“Sonra sordum rabbime, dedim ki, - Hiç mekânın olur mu?”

“Dedi ki, - Ya Gavs-ı A’zam ben mekânın mekânı-yım. Benim mekânım olmaz. Ben insânın sırrıyım.”

İşte “nefes-i Rahmâni” bu âlemin tümüne nefesini üflemesiyle, kendinde mevcûd bütün özelliklerini sonsuz fe-zaya yaymış oldu.

Bu kudret yayılışı ile her yöne, sonsuz fezaya, boşluğa gönderilen âlemin ilk hayat kaynağı “nefes-i Rahmâni” ol-du.

Böylece “ilm-i ilâhi”de gizli olan “hakikat-i ayn”lar ilk hayat cevherlerine kavuşmuş oldular.

Bu hayat cevherinin ismine “Rah’mân” sıfatının hakikatinden meydana gelen “Rah” zuhur yolunda “Rûh”a dönüşerek, bütün âlemin ilk hayat kaynağı, cevheri olmuştur.

Bu rûh’a, “Rûh-ül Kuds” ismi verilmiştir ve bu rûh- tan daha sonraki tecelliler ile bütün rûh mertebeleri meydana gelecektir. Belirtilen mertebenin bir ismi de “akl-ı kül”dür.

Bu rûh mertebesinde, evvelki özelliklerin “vücûd-u mutlak” (â’ma’iyyet, a’demiyyet, zûlmiyyet, ilmiyyet, rû-hiyyet) hepsi mevcuttur.

Yeri gelmişken şurada oruç hakkında Efendimiz (s.a.v.) in söylemiş olduğu bir hadis-i şerifi de anlamaya çalı-şalım:

“Nefsim kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki, oruçlunun ağız kokusu Allah katında misk kokusun-dan daha hoştur. Aziz ve celil olan Allah-u Teâlâ buyu-rur ki, kulum şehvetini, yemesini ve içmesini ancak benim rızam için terketmiştir. O halde oruç benim içindir; mü-kafatını da ancak ben veririm.”

Bireysel nefsin en büyük terbiye edicisi, oruçtur. O-ruç tutarak ve diğer tatbikatları da yaparak kişi de bir lâtifleş-me başlar, böylece beşeriyyet kokularından arınmış, uzaklaş-mış olur.

Bu haliyle “ağız kokusu” yani dışarıya verdiği “ne-fesi” her ne kadar fiziken karbondioksit gazı ise de, manen kendinde bulunan ilâhi hakikatlerin “nefes-i Rahmâni” gibi dışarıya nefh edilmesi olduğundan, işte bu nefes Allah’tan kulun ağzıyla, niyazlarıyla Allah’a üflendiğinden mertebesi itibariyle kendisine misk kokusundandaha hoş gelir.

Bu oluşum kulun ağzından “nefh edilen” bir tür “ne-fes-i Rahmâni”dir.  Daha çok çeşitleri vardır, yeri olmadığı için bu kadarla yetiniyoruz. 

Allah (c.c.) cümlemize bu gerçeklerin, haki-katlerini, dünya günlerimizi sona erdirmeden idrak ettirsin. Amin.

Rububiyyet  : (Esma Mertebesi) 

Rûbubiyyet; bütün varlıklara verilen isimlerin zuhur ettiği mertebenin ismidir.

Rûbubiyyet isminin içinde bulunan isimlerin herbiri kendisi için olması gereken birşey ister.

Müriyd ismini ele alalım; Bu da murad olunan birşey taleb eder.  Diğerlerinin de buna göre ölçebilirsin.

Yüce Allah’ın “Rabb” ismi altında toplanan bütün isimler, halkı ile kendi arasında ortaklaşa kullanılan isimler-dir.

Bir ismin iki yüzü vardır;

                              bir yüzü, yüce Allah’a mahsustur;

                              bir yüzü de, halka bakar.

Rabb, müşterek isimlerdir; halka tahsis edilen yüzleri de vardır.

“Rabb” ve “Rahmân” ismi arasında bir fark vardır, şöyle ki,

“Rahmân”, ilâhi ve yüce olan isimlere tahsis edilen bir mertebeye isimdir.

“Allah” ismi, ûlvîsi, süflisi ile beraber bütün mevcû-datın hakikatini toplayan zâta bağlı mertebeye bir isimdir.

a) “Rahmân”,    ismi      “Allah”        isminin,

b) “Rabb”,         ismi      “Rahmân”   isminin,

c) “Melik”,        ismi      “Rabb”        isminin,

kapsamındadır.

Durum anlatıldığı gibi olunca “Rûbubiyyet” bir “arş” olur. Bu mertebe icabıdır ki, kulları ile Allah arasın-daki bağlantı sağlanmış oldu. *(12)

Hadis-i Şerif’de; “Allah herşeyden evvel benim nûrumu kendi nûrundan halketti....” buyruldu.

Rahmâniyyet mertebesi, “Rûh”un zuhur mertebesi;

Rûbubiyyet    mertebesi, “Nûr”un zuhur mertebesidir.

Rahmâniyyet, “akl-ı kül”;

Rûbubiyyet, “nefs-i kül”;

Rahmâniyyet, “arş”;

Rûbubiyyet, “kürsi”dir.

Yukarıda belirtilen hadis-i şerifin açık ifadesiyle bu mertebenin de öncüsü genel anlamda “Hakikat-i Muham-medi”; özel bireysel anlamda ise, Hz. Muhammed (s.a.v.) Efendimizdir. 

*(12) İnsân-ı Kâmil A. Keriym Ciyli s.150 Rûbubiyyet özet

Mutlak Vücûd, kendisinde mevcûd olan özellikleri yukarılarda izah edilmeye çalışıldığı gibi belirginleştirmeye başladı.

Bu mertebede “nûr” özelliği ortaya çıkmaktadır.

“Vücûd-u Mutlak”ın bu mertebede de kendinde bu-lunan (â’maiyyet, a’demiyyet, zûlmiyyet, ilmiyyet, rûhiyyat ve nûriyyet) özelliklerinin hepsi mevcuttur. 

Bu mertebeye “Âlem-i melekût” (melekler âlemi) de denir.

Bu mertebe ikiye ayrılır:

Rahmâniyyet’e yakın olanına “âlem-i ervah” (rûhlar âlemi)

Melikiyyet’e yakın olanına da “âlem-i misâl” (misâl âlemi) denir.

Ulûhiyyet mertebesinde, bütün varlıkların a’yânları yani hakikat ve kaynakları ilmi birer tasnif halinde iken ora-dan “Rahmâniyyet”e intikalleriyle birer “rûh”, yani hayat kaynaklarını kazandılar. 

Böylece onların “ilim” ve “hayat” sıfatları meydana gelmiş oldu.

Buradan “nûr”a intikallerinde kendilerinde bulunan daha evvelce fark etmedikleri özellikleri aydınlanmaya başla-dığından bu mertebede kendi kimliklerini buldular ancak maddeye dönüşük olmadıklarından yine de parçalanmaz ay-rılmaz bir bütünlük halindeydiler.

Bu mertebeye hem “ervah” ve hem de “melekût” di-yebiliriz.

İşte bu “Rûbubiyyet” yani “terbiye eğitim” mertebe-sine intikal etmiş (ilmî, rûhî, nûrî) varlıklara Kûr’ân-ı Keriym A’raf Sûresi 7/172. âyetinde;

8b 㤆¡è ( 8ó¨Ü 2 aì¢Ûb Ó 6 ¤á¢Ø¡£2 Š¡2 ¢o¤Ž Û a

“elestü birabbiküm kâlû belâ şehidnâ”

Meâlen

“Ben sizin rabbiniz değil miyim” demiş ve buna kendilerini şahid tutmuştu; onlar da “evet şahidiz demişler-di”           

Bu ilâhi kelâm’da belirtilen husus şudur:

Hangi varlık nasıl bir program, yani “a’yân-ı sâbite” ile kurguları yapıldı ve hangi mânâlarını bir sonraki “ef’al” melikiyyet mertebesinde zuhura çıkaracaklar ise, onun sözü-nü bâtınlarından rablarına vermiş oldular.

Rûhların, “âlem-i ervah”taki bu sözlerin üzerine “ef’al âlemi”ne geldiklerinde yaptıkları işler “a’yân-ı sabite”leri üzere oldu ve olmakta da devam etmektedir.

Bu âyet-i kerime’nin değişik mertebelerden geniş izahları vardır, yeri olmadığı için bu kadarla yetiniyoruz. 

“Rûh”un ve “Nûr”un mahiyetini, hakikatını anlama-mız için ne bir aracımız, ne de ilmimiz yeterli değildir. Ancak zuhur ve tecellilerinden, varlıklarını anlamaya çalışıyoruz. 

Cenâb-ı Hak bunlar ve diğer hakikatler için ak-lımızı, fikrimizi, kalbimizi, gönlümüzü Nûruyla açsın. Amin.

Mevzuumuzu daha iyi anlayabilmemiz için Füsûs-ül Hikem’den birkaç cümle alalım.

Nûr, zûlmetin zıddıdır.  Zûlmet, kendi idrak olunma-dığı gibi kendisiyle de birşey idrak olunmaz.

“Hakiki nûr”, kendisi vasıtasıyle idrak olunan “nûr” dur fakat kendisi idrak olunamaz. Çünkü  “hakiki nûr” nis-petler ve izafetlerden arınmış olması bakımından Hakk’ın zâ-tının aynıdır.

“Allah Teâlâ bizi ‘a’dem zûlmeti’nden ‘vücûd nûru’ na çıkardı, bir ‘nûr’ olduk.”

Allah bütün mevcûdlarda açılmış olan bir “nûr”dur, ki buna “vücûd nûru” ismi verilir.

Mutlak Hakk’ın vücûdu, zuhurlar itibariyle idrak olu-nur.  Ancak bu idrak “nûr” ismi ile vaki olur ve “nûr” Allah’ın zât-i isimlerindendir. *(13)

Biz yine “nûr” âlemindeki yolculuğumuza devam edelim.

Peygamber (s.a.v.) Efendimize “Rabbini gördün mü?” diye sorulduğunda; “bir nûrdur ben o’nu nasıl göre-bilirim?” buyurmuştur.

*(13) Füsûs-ül Hikem A. Avni Konuk C.3 S.37 nûr ve varlık özet.

Buradaki ifadeye bakarak Hz. Rasûlullah’ın Allah (c.c.) ı müşahade edemediği akla gelmesin, ancak “nûr” tecellisi ile bu gözlerle görülemeyeceğinin izahını yapmakta-dırlar.

Bu gözler güneşe bakamazken, mücerred “nûr”a nasıl bakabililrler?....

Daha evvelce “zûlmet” bölümünde ifade etmeye çalıştığımız; “Allah Teâlâ halkı zûlmette yaratmış/halket-miştir.  Sonra onun üzerine ‘nûr’undan serpmiş ‘zâhir’ olmuştur.” Hadis-i Şerifinin ikinci bölümünün zuhur mahalli de bu “nûr” mertebesidir.

Yine “zûlmet” bölümünde; “Allah’ın ‘nûr’dan ve ‘zûlmet’ten yetmiş bin perdesi vardır.”

Hadis-i Şerifinde belirtilen “nûr”dan yetmiş bin perde de bu mertebeyi ifade etmektedir. 

Zât-ı Mutlak, her tenezzül ettiği mertebe zâhiren açı-ğa çıkıyor iken, aynı zamanda o mertebenin özellikleriyle de perdelenmiş olmaktadır.

Yine bir hadis-i şerifte; “Ben Allah’tanım mü’min-ler benim nûrumdandır,” ifadesiyle de, bu mertebeye işaret edilmekte ve mü’minlerin aydınlanma kaynağını belirtmek-tedir.

Rahmâniyyet (sıfat) mertebesinde :

“Rûh-ül Kuds” ve varlığında bulunan bütün rûh mer-tebeleri mevcuttu fakat daha zuhur sahaları olan “ef’al” (me-likiyyet) âlemi oluşmadığından faaliyete geçememişlerdi.

Rûbubiyyet (esma) mertebesinde :

“Nûr-u İlâhi” zuhura çıkmaya başlayarak, bütün es-ma-i ilâhiyyeler nûrdan birer elbise giyinip zûlmetten çıkarak belirginleşmeye başladılar.

Bu esma-i ilâhiyyelerin faaliyet sahalarına çıkabilme-leri için mutlak ve sonsuz bir güce, kuvvete ihtiyaçları vardı. İşte bu yüzden Cenâb-ı Hakk onların kendi bünyelerinde ve ayrıca dış âlemlerinde de “nûr”dan kuvvetler meydana getir-di, bunların ismine de “melek” dendi. 

Böylece meleklerin ana kaynağı  “nûr” ve doğuş yer-leri de bu mertebe oldu.

“Rûh”un  zâhiri tecellisi “İlim, hayat ve hareket,”

“Nûr”un zâhiri tecellisi “kuvvet, aydınlanma ve i-lim oldu.”

İlâhi ilimde var olan bütün A’yân-ı sabiteler, zûlmet-ten çıkıp “Rûh”tan birer elbise giyerek “Nûr” âlemine ulaş-tılar; orada da “Nûr”dan bir elbise giyip daha belirgin hale geldiler, fakat daha henüz ellerinde maddi mânâda araçları ol-madığından zâhir âleme çıkamıyor idiler.

Bu varlıkların “zâhire” (âlem-i şehâdet) e ulaşabil-meleri için  bir ara geçiş âlemi gerekiyor idi, bu da; yukarıda ifade etmeğe çalıştığımız, bu mertebenin Melikiyyyet – şehâ-det mertebesine yakın olan bölümü  “âlem-i misâl” mertebe-sidir.

Âlem-i Misâl  :  (Misâller âlemi)

Bu mertebe Zât’ın hariçte bir takım lâtif şekil ve sû-retlerle zuhurudur.  Bu mertebeye “misâl âlemi” denilmesi-nin sebebi, “Rûh âlemi”nden meydana gelen her bir ferdin, cisimler âleminde kazanacağı sûrete benzeyen bir sûretin bu âlemde meydana gelmesidir.

Bu sûretleri hayâlimizde idrak edebildiğimiz için, bu-na “hayâl âlemi” de diyebiliriz. Tasavvuf erbabı misâl âle-mini iki kısma ayırmışlardır.

1.  Buna “misâl-i mutlak”, “hayâl-i mutlak”, “hayâl-i munfasıl” (ayrı olan hayâl) gibi isimler verilir. 

Bu âlemin idrak edilmesi için, insânın hayâl kuvveti şart değildir; görme kuvveti ile de idrak edilebilir.

(Aynada ve parlak satıhlarda görünen sûretlerin göz ile idrak edilmesi gibi...)

Bu mertebeye “ayrı olan hayâl” denmesinin sebebi insânın “hayâl kuvveti”nden ayrı olarak mevcûd olmasından dolayıdır.

Rûhların ceset rengiyle görünüşü bu kısımdandır. 

Nitekim ölen bir kimsenin rûhu, rü’yâda cismani bir sûretle görülebilir. 

Kâmilin Rûhu, müridine cismani sûretle görülebilir.

Kâmilin Rûhunun, müridine cisim olarak görünmesi de bu kabildendir.

Misâl âlemine, “berzah”, “lâtif olan mürekkebât âle-mi” de derler. 

Bir kısım kimseler “âlem-i ervah”ı “misâl âlemi”yle bir sayarak, her ikisine “Melekût âlemi” demişlerdir. 

Misâl âlemi, “âlem-i ervah”ın feyzini şehâdet âlemine ulaştıran bir vasıtadır. 

Rûhlar ile cisimler arasında bir berzahtır. Bu yüzden her iki âlemin  hükümleri bu âlemde toplanmıştır. Çünkü hem zâhir, hem de bâtındır; bununla beraber her iki âlemin gayrı-dır.

Cisimler gibi , uzunluk, genişlik ve derinliğe sâhiptir. 

Rûhlara nispeten kesif, cisme nispetle lâtiftir.  (Cinler de bu âlemdendir.)

Aynada görülen bir sûretin genişliği, uzunluğu ve de-rinliği nasıl hayâlen varsa, hayâl âleminin varlıkları da böyle müşahade edilir; rûhani ve lâtif olduklarından el ile tutulamaz bıçak ile kesilemezler.

Maddeden sıyrılmış olan zâtların sûret ve benzer ci-simlerde müşahedesi, “âlem-i misâl”de vâki olur.

Nitekim Hz. Cibril bazı vâkitlerde “server-i âlem” (s.a.v.) Efendimiz’e, ashâb-ı kirâmdan “Dıhye-i Kelbi” sû-retinde  zâhir oluyordu. 

Hızır ve enbiya (a.s.) ile evliyâ-ı kirâm hazarâtının müşahadeleri bu âlemde vâki olur. 

Bu âlemde zâhir olan şeyin, his ve şehâdet âleminde zuhurundan evvel görülmesi mümkündür. 

Nitekim irfan ehlinden ve diğer insânlardan birçok kimseler rü’yâlarında bir takım vukuat müşahede ederler, ki onun eseri sonradan “âlem-i şehâdet”te meydana gelir.

“Misâl âlemi”nin sûretleri insâna, rü’yâda; “havâss”a ise, hem rü’yâda, hem de uyanıklık halinde münkeşif olur.

2.  Misâl mertebesine bitişik ve onun bir kanalı duru-munda olan ve “insânda mevcûd” bulunan “hayâl”dir.

Buna yukarıdaki “hayâl-i mutlak” mertebesine nis-betle, “hayâl-i mukayyed” isimleri de verilir. 

İnsân vücûdunda bulunduğu için “hayâl-i muttasıl”  (bitişik hayâl) de denir. Çünkü bunun insân varlığı dışında vücûdu yoktur. 

Bu âlemin idrak edilebilmesi için insânın “hayâl kuv-veti” şarttır.  Bu “rü’yâ âlemi”dir.

Bir tarafı misâl âlemine ve bir tarafı da insâna bitişik olan hayâl-i mukayyet âleminde yani rü’yâda süflü/aşağı âleme ait sûretler gördüğü vâkit, bunların bir hakikati olma-dığı fâsid/kötü/bozuk hayâllerden ibaret olduğu bilinmelidir.  Bunlar mânâsız rü’yâlar olup yorumları yoktur.

Fakat riyazâtlar ve mücâdeheler ile kâlb aynası saflaş-mış ve “şehvet”lerden kurtulmuş ve mâsivâdan uzaklaşmış âriflerin hayâl aynasında görülen sûretler “misâl âlemi”nden aksediyorsa, bu hayâller ister uykuda, ister uyanıklık halinde görülmüş olsun, gerçek ve doğrudur. Zira “misâl âlemi”, Ce-nâb-ı Hakk’ın ilim hazinesi olduğu için oradan akseden “ha-yâl”ler bir hakikati aksettirir.

İnsân “hayâl kuvveti” sayesinde misâl âlemine dahil olup, orada temessül etmiş gayb mânâlarına muttali “vakıf” olur. Görülen bu sûretlerin bazıları tabire muhtaç olur, bazı-ları da tabir gerektirmez. 

Onun için rü’yâda görülen bu çeşit hayâller iki kısma ayrılırlar.

a) Keşf-i mücerred : (Açık Rüyalar)

Duyularla idrak edilen, sûretlere uygunluğu olan sû-retlerin görüldüğü rü’yâdır.  Buna gaybda olan sûretlere vakıf olmak denir. Bu türden olan rü’yâların tevil ve tabir edilme-sine ihtiyaç yoktur. Görüldüğü gibi aynen zuhur etmesi ümit edilir.

Nûr, “mutlak misâl âlemi”nin asli sıfatıdır. 

Rü’yâda bu “nûr”, insânın “hayâl”i üzerine yayılır.  İşte bundan dolayı “sâdık rü’yâ” Hz. Peygamber Efendi-mizde “vâhy’in başlangıcı” olmuştur.

İlk vâhyi teşkil eden bu rü’yâları “keşf-i mücerred” şeklindedir. Fakat Hz. Peygamber, ilk vâhiylere rü’yâda nail olmuş ise de,  ona “uyur” denilemez.

b) Keşf-i muhayyel : (Tabir  Gerektirenler)

Rü’yâda, duyularla idrak edilen sûretlere doğrudan uygunluğu olmayan sûretler görmektir. Bu tür rü’yâlar tabir edilir;  tabir edilmeksizin anlaşılması mümkün olmaz.

Tabir ise, rü’yâda görülen sûretlerle münasebeti olan duyular âleminden bir sûret ile yapılır.  Mesela Rasûlullah’ın, rü’yâda kendisine ikram edilen “süt’ü” “ilim” ile yorumla-maları gibi...

Süt ile ilim arasındaki bağlantı, “süt”ün, beden için, gıda; “ilm”in de, Rûh için gıda olmasıdır.

Rü’yâ tabirinde belirli kaide, kanunlar yoktur.  Rü’yâ-da görülen tabire muhtaç sûretlerin yorumu, ancak kendisine “ilm-i Nûraniyyet” ihsan edilmiş kimseler tarafından yapıla-bilir.

Kendisinde bu ilim olmayan kimseler rü’yâda görülen sûretlerin mânâsını anlayamazlar.  Zira rü’yâda benzer sûret-ler gördükleri halde her şahsa ayrı yorum yapılır. 

Mesela rü’yâsında “ezan okuduğunu gören” üç kimse-nin rü’yâsı ayrı ayrı yorumlanır.  Bu rü’yâ;

birinin, “hacca gideceğine”;

diğerinin, “hırsızlık yapacağına”

üçüncüsünün, “mürşid ve hadi” olacağına delâlet eder. *(14)

İçinde yaşadığımız âlemin bizi, belki de ençok ilgilen-diren bölümü “misâl âlemi”dir.  Gerçi yukarıdan itibaren ge-len bütün mertebelerde yerimiz vardır, fakat önceleri oralara ulaşmamız zordur.

Kendimizde, yukarıda belirtilen iki hayâl âlemi birlik-te yaşanmaktadır, ancak kendi ürettiğimiz küçük hayâl âlemi gerçek ve geniş mânâda ki hayâl âlemine ulaşmamıza en bü-yük perde teşkil etmektedir.

Kişi doğduğu andan itibaren çevresindeki oluşumları, gerek fiili, gerek ilmi yönüyle algılamaya başlar. Büyüdükçe bu algılamalar kendisinde  bir birikime sebep olur. Yavaş, ya-vaş, okul ve diğer beşeri münasebetler yüzünden dış âlemden de etkilenmeye ve oradan da birçok yeni değer yargıları oluş-turmaya başlar.  Böylece buluğ çağlarında bireysel kimliğini yani kendi “beşeri hayâl” âlemini oluşturmuş olur.  Daha sonraki yaşantısı genellikle bu istikamet içerisinde devam eder.

(14) Füsus’ul Hikem A.A.Konuk ilgili bölümler özet.

Eğer gerçek mânâda bir “irfan eğitimi” alamamışsa, kendi oluşturduğu bireysel hayâl âleminden çıkması mümkün değildir.

Bireysel hayâl, ilâhi hakikatlerden uzak olduğundan, “gaflet ve uyku” hükmündedir. 

Birey her nekadar geziyor, yiyor, içiyor, yaşıyor gibi gözüküyor ise de, aslında hayâlinde var ettiği, gerçekte olma-yan, bir vücûd heykeli ile yaşıyor demektir.

“İnsânlar uykudadır, öldükleri zaman uyanırlar,” Hâdis-i Şerifi bu hususu çok açık anlatmaktadır.

Bireysel “beşeri hayâl”, gaflet perdesini açmadıkça gerçek hayâl âlemine oradan da diğer âlemlere “uruc” yük-selmemiz mümkün olamayacaktır.

Bunun tek çaresi Kûr’ân-ı Keriymde muhtelif yerlerde belirtilen “Âdem” (a.s.) kıssasının hakikatlerini tahsil etmek-le ve “ve necmü iza heva” heva yıldızını sönsürmekle elde edilecektir..

Âdem (a.s.) ın cennetten yeryüzüne arz’a indirilmesi:

Bugün için kişinin, yaşadığı yalancı, geçici, hayâl cen-netinden “yeryüzüne” yani kendi “beden arz”ına inip, ken-dini gerçek ilâhi kimliği ile tesbit etmesidir.  Bu hal onun için daha sonra ulaşılması gereken ilâhi mertebelere, yola çıkması için füze rampası olacak ve bir başlangıç noktası teşkil ede-cektir.

Rûbubiyet - esma mertebesinin hâdis-i şerifle bildi-rilen bir özelliğini de anlatmağa çalışalım.

“Dur; Rabb’ın namaz kılıyor....”

Şöyle rivâyet edilmiştir:

“Rasûlullah (s.a.v.) efendimiz, mi’raca çıktığında, kendisine bütün perdeler açıldı; ancak bir perde kaldı....... O perdenin açılmasını dilediği zaman: “Dur; Rabb’ın na-maz kılıyor...  dendi.”

Bunu bizzât Rasûlullah (s.a.v.) efendimiz anlatmıştır.

Bu Hâdis-i şerifi biraz daha yakından incelemeyi dü-şünürsek içerisinde beş önemli nokta görürüz.

1.  Dur:

               2.  Perde:

               3.  Rabb:

               4.  Namaz:

               5.  Namaz kılınan’dır:

1.  Dur : Bir ikazdır, hareket halinde olan bir şeyi dur-durmak, ya onu dinlendirmek veya yanlışını düzeltmek, veya belirli bir sınıra geldiğini belirtmek içindir.

2.  Perde: Bilindiği gibi asli mânâda, mahremiyyet-tir; diğer anlamda gaflettir.

Burada belirtilen gaflet perdesi değil, mahremiyyet perdesidir.  Açtırılmamakla birlikte arkasında olandan haber verilmiştir. 

Orada bir oluşumun varlığı bildirilmiştir.  Bu oluşu-mun idrakî kişilerin ilmi kabiliyetlerine ve hayâllerine bıra-kılmıştır. Zâten anlatılan hal, “mutlak hayâl” âleminde oluş-makta, “ef-al madde âlemi” şartları gibi elle tutulur bir hâ-dise değil “esma âlemi”nin lâtif bir oluşumudur.

Buradaki perde sıfat mertebesini örten isimler perde-sidir.

3.  Rabb: Kelimesi ve mânâsının iki zuhur yönlü ifa-desi vardır. 

Biri, “esma  mertebesi” itibariyle  Rabb-ı hass;

diğeri, “zât mertebesi” itibariyle “Allah mertebesi” konu-munda Rabb-ül erbab (Rabbların Rabb-ı) olan “Allah” tır.

Buradaki namaz hükmünü uygulayan “Rabb-ı hass” tır.  Fakat bu oluşumun daha başka çok mânâları da vardır.

4.  Namaz:  Bilindiği gibi bütün ibadetleri bünyesinde toplayan, diğer ismi “zikr” olan, Allah’ın “zât mertebesi” itibariyle tatbik edilmesi lâzım gelen bir faaliyettir.

5.  Namaz kılınan: Herşeye lâyık olan bütün âlemi kendisiyle kendinde var eden “malik-i mutlak” olan Allah (c.c)’dür.

Namaz fiilinin iki yönü vardır,

bir şahsi;   diğeri, umumidir.

Şahsi olanı : Varlık âleminde bulunan her bir ferdin, yani varlığın, bireysel olarak kendi başına yaptığı özel ibade-tidir.

Umumi olanı ise : Bütün varlıkların her mertebeden toplu olarak, hep birlikte yaptıkları ibadetleridir.

Burada belirtilen ifade, her ne kadar “Rabb’ın namaz kılıyor” bireysel namazı ifade ediyor ise de, genel anlamda bütün “Rabb-ı hass”ları ilgilendiren bir mesele olduğundan, bütün “rûbubiyyet mertebesi”nin toplu ibadetini de ifade etmektedir.

“Dur Rabb’ın namaz kılıyor” sözünün muhatabı ev-velâ efendimiz (s.a.v.) olduğundan onun da Rabbı, “Rabb-ül erbab” olan Allah (c.c) ü olduğundan, orada namaz fiilini iş-leyenin Allah’ın kendi olduğu açık olarak anlaşılmaktadır.

Buradaki namaz, şekli olarak değil, mânâsı itibariyle-dir.

Yeri gelmişken burada küçük bir sırrı da fısıldayalım:

Salik yolculuğunda “fena fillâh”a (Hak’da fani olma) (yokluk, hiçlik, tükenmişlik sahasına) ulaşınca, abdiyyetinin alışkanlığı gereğince ibadetini yapmağa gayret eder ve biraz da kendini zorlar, işte o zamanda muhatab olduğu emir, “DUR.....” olur. Çünkü ondan geriye bir bakiye kalmadığı için, bu fiili yapacak durumda olmadığından, onun yerine, “RABB’IN NAMAZDA...” hitab-ı ilâhisi zâhir olur.

Bu oluşum mutlak bir hal ve hüküm değil geçici bir şe’endir. 

Biz yine yukarıda kaldığımız yerden devam edelim.

Yani oluşan fiil veya fiiller “zâtından zâtına” yani bütün âlemlerde zuhurda olan “zât-ı mukayyedi” âlemlerden gani olan “zât-ı mutlak”ına yönelmesidir.

Çünkü “zât-ı mutlak”, “zât-ı mukayyed”in ana kay-nağı, devamlılık ve varlık sebebidir.  

Tecellisini çektiği anda, âlemde yaşayan, görünen, hiçbir şey kalmayıp ismi bâtın olan asıl âlemine dönüşmüş olurlar.

Zuhura çıkmış olan her mertebedeki varlıklar yaşam, neş’e ve sarhoşluklarının ellerinden alınmamaları için özle-rinden fiillere dönüştürerek yaptıkları niyaz ve talebleri onla-rın namazları hükmündedir ve belirli zamanlarına kadar var oluşlarının devamını sağlamaktadırlar.

“Rabb’ın namaz kılıyor,” ifadesini  “Rabb-ı hass” mertebesinden ele alırsak; zuhurda olan her varlığın kendini kontrolu altında tut-tuğu programına göre düzenlediği bir “esma-i ilâhiyye” (ilâhi bir isim) ve onun mânâsı vardır. 

İnsânlarda da böyledir, her bir insânı kontrolu altında tutan bir isim ve o ismin bir mânâsı vardır.  Onu ençok etkile-yen odur.

Gerçi varlıkta her bir “esma-i ilâhiyye”den bir miktar terkip vardır, fakat hakim olan, onun “ismi hassı”dır. İşte o da, onun Rabb-ı ve ilâhıdır.  Kişi farkında olmadan “aman yarabbi” dediğinde evvelâ en yakınında onu kontrol eden “Rabb-ı hass”ına yönelmiş olmaktadır.

Bu yöneliş sırasında kendisine, “Dur Rabb’ın namaz kılıyor,” denmekle onun da “abd” olduğu belirtilmiş, ya-pılması gereken gerçek ibadetin “Rabb’ül hass”a değil “Rabb-ül erbab”a olması gerektiği açık olarak ifade edilmiş olmaktadır.

Bu mânâyı bizlere gerçek olarak “lisan-ı Yusuf”iy-yeden Kûr’ân-ı Keriym Yusuf Sûresi 12/39 âyetinden açan Cenâb-ı Hakk’tır.

¥Š¤î �  æì¢Ó¡£Š 1 n¢ß  ¥lb 2¤‰ ae  õ  ¡å¤v¡£ŽÛa ¡ó j¡yb • b í

6 ¢‰b £è Ô¤Ûa  ¢†¡ya ì¤Ûa ¢é¨Ü£Ûa ¡â a

“ya sahıbeyissicni e erbabün müteferrikune hayrün

 emillâhül vahıdül kahharü”

Meâlen :

“Ey zindan arkadaşlarım;  çeşit, çeşit Rabb’lar mı hayırlıdır, yoksa vahid ve kahhar olan Allah mı?”

Burada belirtilen Rabb’lar, zâhiren sahte putlar ise de, bâtınen Rûbubiyyet mertebesinde zuhur eden “esma-i ilâhiy-ye”lerdir. Bu “esma-i ilâhiyye”ler zâta ulaşmağa birer perde olduğundan aşılıp geçilmeleri gerekmektedir.

Ancak “DUR” ifadesinden sonra gelen, “Rabb’ın na-maz kılıyor,” kelâmıyla perdenin arkasında olan hâdise ha-ber verildiğinden, asıl da açılacak perdenin dışarıda değil, kendi aklımızda, içimizde olan şartlanmalar perdesi olduğunu anlamamız gerekmektedir.

Bu perdelerin ancak “kahhar” ve “vahid” isimleriyle açılacağı ve ondan sonra ortada sadece bir Allah (c.c.) ismi ve onun bütün âlemlere olan mutlak sirâyet - tesir ve haki-miyyeti gönülde, fiilde ortaya çıkmış olacağıdır.

İşte sevgili kardeşim, yukarıda belirtilen, bizlere kadar ulaşmış olan bu kelâmı  Peygamberinin evvelâ esma âleminin hakikatini, daha sonra Ulûhiyyet mertebesinin hakikatini, da-ha sonra birey insân mertebesinin hakikatini ifade etmektedir.

Ayrıca sen dahi kendine göre bulunduğun hal içeri-sinde birçok yönden zevkiyab olursun.

Yazmakla tükenmeyecek olan “lisan-ı Muhamme-di”nin bu bölümünü şimdilik bu kadar izahla noktalamış ola-lım. Allah (c.c.) cümlemize idrak ve anlayış kabili-yetleri ihsan etsin. Amin

Ulaşılan bu esma mertebesinde, zât’ın varlığında, “mutlak vücûd”da bulunan,

- “â’ma’iyyet”,

- “a’demiyyet”,

- “zûlmiyyet”,

- “ilmiyyet”,

- “rûhiyyet”,

- “nûriyyet” zuhura çıkmış idi.

Zât mertebesinde “ilm-i ilâhi”de bulunan “a’yân-ı sabite”ler sıfat mertebesinde “nefes-i Rahmâni” ile “rûh” tan lâtif birer mânâ elbisesi giyerek, “esma mertebesi”ne tenezzül ederek, orada “nûr-u ilâhi” yayılarak “zûlmet”ten “nûr”a çıkmaya başladılar.

Ancak daha kesif ve belirgin hale gelebilmeleri için, bir sonraki aşama olan “ef’al - şehâdet âlemi”ne tenezzülleri gerekmekte idi, fakat oraya tenezzül edebilmeleri için o âle-min oluşturulması lâzım geliyordu, işte bu yüzden yukarıda belirtilen iki âlem, yani “sıfat” ve “esma” âlemleri, ki bun-lardan “sıfat âlemi”ne “akl-ı kül”; “esma âlemi”ne de, “nefs-i kül” deniyordu.

İşte bu iki âlemin yani “akl-ı kül” ile “nefs-i kül”ün müşterek faaliyyet göstermelerinden (izdivacından), gördüğü-müz bu “âlem-i ecsam” (cisimler âlemi), “zâhir âlem” orta-ya çıkmış olur.

Şimdi biraz onun tanımını  yapmaya çalışalım.  Bu âlemin bir ismi de “Melikiyyet”tir.

Melikiyyet  :   (Âlem-i şehâdet )

Rûbubiyyet : Rabblık zuhurlarının en yükseği Allah’ın “melik” isminde olmaktadır.

a) Melikiyyet, “Rûbubiyyet”in       altındadır.

b) Rûbubiyyet,         “Rahmâniyyet”in    altındadır.

c) Rahmâniyyet,      “Ulûhiyyet”in           altındadır.

Bu mertebede “Rûbubiyyet” arş; “Melikiyyet”, kür-si oldu.  *(15)

Şehâdet âlemi: (Şehâdet mertebesi zât’ın hariçte ci-sim sûretiyle zuhurudur.)

Misâl âlemindekinin aksine olarak bu âlemdeki var-lıklar, cüz’ler haline konabilir, bölünebilir, yarılabilir ve biti-şebilirler.

Bu mertebeye “şehâdet âlemi” denilmesinin sebebi, beş duyu ile idrak edilmesi ve aşikar müşahede edilebilme-sidir.

Misâl âlemindeki sûretleri, el ile tutmak mümkün ol-madığı halde, bu mertebenin varlıklarını el ile tutmak ve baş-kalarına göstermek mümkündür.

Bu âlemdeki sûretler “rûh sahibi olan” ve “rûhu olmayan” diye ikiye ayrılabilirse de, hakikatte her varlığın kendi mertebesi itibariyle bir “rûh”u vardır.

Zira “şehâdet âlemi”ndeki her sûretin “a’yân-ı sabi-te” mertebesinde, “sabit” olan bir “ayn”ı yani hakikati var-dır. 

*(15) A.Keriym Cili İnsân-ı Kâmil

İşte bu “hakikat” bu sûretin “müdebbiri”  (tedbir edicisi), “mutasarrıfı”  (tasarruf edicisi) ve “rûhu”dur. Fa-kat şehâdet âlemindeki bütün varlıklarda “hayat” kemâl ha-linde tezahür etmemiştir.

Zira bunların bazısının taayyünü, “hayat”ın tam olarak zuhur bulmasına müsait değildir. Onun için bu âlemin varlık-larından bazısında hayat, bâtın; bazısında, zâhir; bazısında ise, hayvanda olduğu gibi, pek zâhirdir.

“İnsân”daki hayat ise, hem en aşikar ve hem de en mükemmeldir.

“Şehâdet âlemi”ne  “kevn ve fesad” (oluş ve bozu-luş) âlemi de denilmiştir.  Zira “kevn” bir sûretin meydana gelişi, “fesad” ise, bu sûretin dağılıp yok oluşudur.

“Şehâdet âlemi”ndeki oluşumları meydana getiren isimler, yüce Hakk’ın “Melik” ismi kapsamındadır.

Melik olan bir zât için ise, elbette bir memleket ge-reklidir.

Burası lâtifliği yönünden en aydınlık;

kesifliği yönünden en karanlık yerdir.

A’yân-ı sabite, ilâhi ilimde zuhura gelen “isimler”in sûretleridir. 

Başka bir ifadeyle “isimler” mertebesi, zât’ın sûret-leri ve gölgeleridir. 

Rûhlar âlemi ise, “a’yân-ı sabite”nin sûretleri ve gölgeleridir. 

Misâl âlemi, “rûhlar âlemi”nin gölgesi;

Şehâdet âlemi de, “misâl âlemi”nin gölgesi duru-mundadır. *(16)

İnsân - ı  Kâmil

İnsân-ı Kâmil : Bu mertebe, “mutlak vücûd”un en son tecellisi ve mazharlarda zuhuru bakımından en son “li-bas”ı, (örtüsü) dür.

“şehâdet âlemi”nden    ibaret olan cismani,

“misâl” ve “melekler âlemi”nden ibaret olan nûrani

âlemleri,

“rûhlar âlemi”nden       ibaret olan  rûhani,

“ilim âlemi”nden           ibaret olan “ilm-i ilâhi”, “a’yân-ı sabite” ve “vahdet” mertebelerini, “a’dem” ve “zûlmet” mer-tebelerini dahi kendinde toplayan bir mertebedir.

Mutlak vücûd, bütün ilâhi sıfat ve isimleri ile şehâdet âlemine tenezzül ettikten sonra O’nun en mükemmel tecellisi “büyük âlem”in hülasası “özü” olan “küçük âlem”de, yani “insân”da, yani “İnsân-ı Kâmil”de vuku bulmuştur.

*(16) F. Hikem  M. Arabi  A. Avni Konuk 3 cild ilgili bölümler özet

Şehâdet âlemi, her ne kadar ilâhi isimlerin hüküm ve eserlerinin zuhuruna müsait bir “ayna” gibi ise de, tam cilalı ve parlak bir ayna değildir. “Âdem”in yaratılması, “zuhur”u ile âlem, cilalı ve parlak bir ayna durumuna gelmiştir.

Âlemin hülasası olan ve kendinden önceki mertebeleri kendinde toplayan “Âdem” de Hakk, kendi sûretini, yani sı-fat ve isimlerini en mükemmel şekilde müşahede eder.

Fakat bu müşahede, uzaktan ve kendi vücûdunun dı-şında bulunan bir şeye bakış gibi düşünülmemelidir.  Zira bütün mertebeler “mutlak vücûd”un dışında olmadığı gibi, her bir mertebede tecelli ve zuhur eden de bu vücûddur. 

Bu müşahede Hakk’ın bütün zerrelerde zâtı ile zuhur ve huzuru ile vuku bulan “zevkî” bir müşahededir.

İnsân-ı Kâmil bütün ilâhi isimlerden ibaret olan “ilâ-hi sûret”i kabule müsait taayyüne sahiptir. “İlâhi emanet”i taşımaya ehil olarak yaratılmıştır, “zuhura” getirilmiştir.

Kendisinde ilâhi sıfat ve isimlerin hükümleri fiilen zâhir olur.  Diğer insânlarda ise, bu ilâhi sıfatların hükümleri kısmen zâhir olur.

Allah’ın şehâdet âleminde tecellisi, sıfatları, isimleri ve fiilleri iledir.

İnsân-ı Kâmil bütün âlemleri hülasası olduğu için O’nda, “zât-i tecelli” ile beraber, sıfatlar, isimler ve fiillerin tecellileri toplanmıştır. 

İnsân-ı Kâmil mertebesindeki, kemâl ve zuhur diğer mertebelerde müşahede edilemez. 

Varlıkların her biri “ilâhi nûr”un aynası olmakla be-raber (cihanı gösteren kadeh ve âlemi gösteren ayna) Âdem yani “İnsân-ı Kâmil”dir.

Onda ilâhi sıfatların nurları tamamiyle zâhir olmuş-tur. Nûr, kendi cemal ve celalini “İnsân-ı Kâmil”de görmüş-tür.

İnsânı Kâmil’e, yukarıda zikr edilenlerden başka da-ha birçok isim verilmiştir.  Konumuz bakımından şu isimleri bilhassa zikretmemiz faydalı olacaktır.

Ona, “zıll-i ilâh” (ilâh’ın gölgesi) denilmiştir,

ayrıca “zıll-i memdud” (yayılmış gölge)

ve “zıllullah” (Allah’ın gölgesi) isimleri de verilmiş-tir.

Hz. Mevlâna mesnevisinde, “Tanrı’ya kul olan ha-kikatte tanrı gölgesidir.  O, bu âlemden ölmüş, Tanrı ile dirilmiştir,” diyerek, Tanrı gölgesi, (“Sâye-i Yezdan”) tabi-rini “kul” hakkında kullanmıştır, ki İnsân-ı Kâmil ile aynı mânâdadır.

Hülasa edecek olursak yukarıda zikredilen mertebele-rin en yükseği, “gayb-ı mutlak” en aşağısı için de bulundu-ğumuz “şehâdet âlemi”dir.

“Şehâdet âlemi”nden geriye doğru manevi “uruc” (yükseliş) sûretiyle asıl ve menşeine dönen insân bu mertebe-leri ve bunların birbirlerine nispetle durumlarını müşahede eder ve bilir. 

Bu his, cisimler âleminde algılanan her bir şey misâl ve hayâl mertebesinde mevcûd olan lâtif bir varlığın sûretidir.

Bunlar ise       “nûr âlemi”nin      sûretidir;

nûrlar ise,       “rûh âlemi”nin      sûretidir;

rûhlar ise,       “a’yân-ı sabite” sûretleridir;

“a’yân-ı sabite” ise,    “ilmi ilâhi” sûretleridir. *(17)

Yaratma  Kelimesi

Arifler ve aşıklar “Kâmûs-u aşk”tan (büyük aşk ki-tabı) “yaratma” sözcüğünü kaldırmışlardır, çünkü zâten böy-le bir şey yoktur, olması da mümkün değildir.

Ancak, “şeriat” ve “tarikat” mertebesi itibarı ile ka-bul edilen hayâli bir tenzih mertebesinde yaşayanlar bu keli-meyi kullanabilirler, çünkü bulundukları yer “hayâli ikilik” üzere bina edilmiştir, yani bir yaradan bir de yaradılan vardır.

Fazla zihin yorgunluğu ve bilgi gerektirmeyen bu an-layış, zamanla oluşan şartlanmalar neticesinde de pekişir.  Bu anlayışı daha yukarılara taşımak da zor veya angarya gelir. Ancak bu hal kişinin farkında bile olmadan “gizli şirke” düşmesine bile sebeb olur.

*(17) F. Hikem, M. Arabi, A. Avni Konuk cilt 3 ilgili bölümler özet

Kasdi olmayan bu anlayışla, iyi niyetle yapılan ibadet-ler kabul edilir ve “sevab” kazanılmış olur. Fakat kişi kendini kazanamaz, gerçek Hakk’tan ve irfaniyyetten uzak olur, ki bu da oldukça acı bir hâdisedir.

İnsânın en önemli vasfı düşünücü ve ayırıcı olmasıdır.  İlk ayırması lâzım gelen şey de, aklını kaplayarak perdelemiş olan yanlış bilgi ve şartlanmalardır.  Böylece gerçek bilgilerle “aklî hürriyetine” de ulaşmış olacaktır.

Yukarıdan beri ifade etmeye çalıştığımız hususlar, as-lında, âlemde yaratma diye bir şey’in olmadığını, sadece mer-tebe, mertebe; bâtından zâhire çıkış olduğunu açık olarak göstermektedir. 

Bütün bu zâhire çıkmış varlıklar yaratma değil, “zu-hur/tecelli”dir. Âlemde mutlak olan bir tek “zât” vardır, o da “Hz. Allah”tır, zuhurları ise, kendinden kendinedir, kendi isim ve sıfatlarıdır.

“Yaratma” ifadesi, ikilik gerektirir, ki bu da mümkün değildir. Gerçek irfan ehli, bu kelimeyi kullanamaz; kullanı-yor ise, irfan ehli olamaz.  Bu anlayışı ile gerçek tevhidi idrak edememiştir.

“Yaratma” ifadesini, “şeriat” ve “tarikat” merte-besi itibariyle perdeli olarak kullananlar mazurdur.  Ancak “hakikat” ve “marifet” mertebesi itibariyle bu kelime kulla-nılamaz.  Onun yerine “zuhur” ve “tecelli” kelimeleri alır, ki arada kıyas kabul etmez farklar vardır; arif olan anlar.

Daha fazla uzatmadan yolumuza devam edelim.

Yukarılarda ifade edilen, (Allah var idi onunla bera-ber hiç bir şey yok idi,)  hâdis-i şerifi; Hz. Ali (k.a.v.) efen-dimize iletildiği zaman, az düşünerek, (şimdi de öyledir,) di-ye cevapladığı bildirilmiştir, ki gerçek de budur.

Evet:  Evvelde de, şimdi de, her zaman da, Allah var-dır ve O’nunla birlikte hiç birşey yoktur ve de olmayacaktır.

Çünkü olması da mümkün değildir.  Mümkün olabil-mesi için en az aynı değerde bir “Allah” daha veya “Allah-lar” olması lâzım gelecektir, ki bu da imkânsızdır.

Yaratma; yoktan var etme anlamındadır. Aslında yok olan, zâten yoktur, (yok olan var olamaz, var olan da yok olmaz,)  ancak şekil değiştirir. 

Bir şeyin yoktan var edilmesi, “yaratılma” hâdisesi olabilmesi için, bu âlemin sahibi olan Allah (hayâlen diyelim ki) bir başka âlemin Allah’ından kendinde olmayan bir mal-zeme olarak ondan meydana getireceği yani gerçekten ken-dinde yok olan şeyden bir varlık vücûde getirmesi ancak “ya-ratma”, (yoktan var etme) şekliyle ifade edilebileceğinden, ki böyle bir şey de söz konusu olmayacağından; “yaratma” hâdisesi de irfan ehli için mutlak olarak yoktur,  çünkü zuhu-ra gelip vücûd bulmuş her şeyin kaynağı Haktır ve zuhur yeri de haktır, bu sebebden âlemde ikilik de yoktur.

Rahmâniyyet :  Sıfat mertebesinde “nefes-i Rahmâ-ni”, sonsuz fezaya külli olarak nefesini, nefh ettikten sonra, zaman içinde “a’dem” “zûlmet”ten mertebe, mertebe zuhu-ra çıkışın sonunda, ulaşılan birey varlıklara “nefis” ismi ve-rildi.

Genelde “nefes-i Rahmâni”; birey de “nefis-i beşe-ri” insân ve diğer varlıklar olarak zuhura çıktı.

Zuhuru perde oldu zuhura,

         Gözü olan delil ister mi nûr’a.

Diğer bir ifadeyle; zuhurunun şiddeti, kendisine per-de olmaktadır.

İnsân-i Kâmil mertebesi hakkında, bir arif:

Seni bu hüsnü vech ile görenler,

         Korktular Allah demeye,

         Döndüler insân dediler.

İfadesiyle bu mertebe hakkında ne hoş söylemiştir.

Peygamberimiz (s.a.v.) bir hâdis-i şeriflerinde:

“Biz, son gelen ilkleriz.” buyurmuşlardır.

“Son gelen” sözü ile, bu mertebenin kemâlini;

“ilkleriz” sözü ile de, “Hakikat-i Muhammedi” mertebesini  ifade etmişlerdir.

Nefes-i Rahmâni, “Akl-ı Kül” olan “rûh” mertebesi ile “Nûr-u ilâhi” olan “Nefs-i Kül” mertebesinin izdivacın-dan şehâdet, yani bu âlemler ortaya çıkmıştır.

Bu âlemin bir ismi de, zât’ın en kemâlli zuhur olan “Hz. Şehâdet”tir.  Çünkü bütün bilinç ve müşahedeler bura-da olabilmektedir. 

Bu âlemin bizce, bir ismi de “Mescid-il Aksa” dır.  Zât’ın en kemâlli zuhur mahalli ve secdegah yeridir. 

“Aksa” en uzak mânâsınadır, yani “ilâhi zât”ın “mutlak vücûd” mertebesinden “müşahede-i vücûd” mer-tebesine bütün açıklığı ile tenezzül ederek burada zuhur etme-sidir. 

“Lâtif”ten, “kesif”e ulaşmanın da kemâlidir.

Bu âlemdeki yaşam da, kemâllerin en kemâllisidir. Çünkü gizli hazinenin, “küntü kenzen” kapağı burada tama-men açılmıştır. 

Anahtarı, lisanen “besmele”; fiilen “insân” olmuştur.

“Besmele-i şerife”de bulunan, “Allah” lâfzı, “mut-lak vücûd” ve “Ulûhiyyet”i;

“Rahmân” “nefes-i Rahmâni” ve her varlıkta bulu-nan “ilâhi Rûh”u,

“Rahim” ise, o da her varlıkta mevcûd olan “nûr-u ilâhiyye”yi ifade etmekte;

ve işte bu üç ana isimden de, âlemler yani mükevvenat ve “İnsân-ı Kâmil” meydana gelmektedir.

Allah insân’ı böylece “Rahmân” sûreti üzere, yani kendinde bulunan bütün özelliklerinden belirli bir terkip ile halketti, böylece en geniş mânâda O’nda, O’nunla ve O ola-rak zuhur’dadır.

Şehâdet mertebesi olmasaydı, âlemde hiçbir hareket olmaz, diğer mertebeler bâtında kalırdı.

Bu mertebede zuhura gelen her bir insân ve diğer var-lıklar, bulundukları yerde kendi kemâlleri üzere birer hazine-dirler, bu hazinelerin tamamı ise, ilâhi varlık hazinesidir.

      “Ulûhiyyet”          - ilim,

      “Rahmâniyyet” -  arş,

      “Rubûbiyyet”       - kürsi,

      “Melikiyyet”        - zemin, dünya  diyebiliriz.

İnsândaki karşılığı;

“ilim”                    - akıl,

      “arş”                     - baş, 

      “kürsi”                  - kalb - gönül,

      “zemin”                 - yer - ayak     mertebesi oldu.

Belden aşağısına süfli; belden yukarısına ûlvî dendi. Halbuki her ikisiyle vücûd birdir.

Kûr’ân-ı Keriym Tin Sûresi 95/4 –5. âyetlerinde:

9§áí©ì¤Ô m ¡å Ž¤y a ó¬©Ï  æb Ž¤ã¡ü¤a b ä¤Ô Ü � ¤† Ô Û ›T�

=   åî©Ü¡Ïb �  3 1¤� a ¢êb ã¤… … ‰ £á¢q ›U�

lekad halaknel insâne fiy ahseni takviymin (4)

sümme redednahü esfele safiliyne (5)

Meâlen :

“Biz insânı en güzel kıvamda halkettik(yarattık)” (4)

“sonra aşağıların aşağısına reddettik.” (5)

Bu sûrenin tamamının ve bu kısım âyetlerinin uzun uzun izahları vardır, yeri olmadığı için sadece yukarıda belir-tilen bölümüne bir başka yönden dikkat çekmeye çalışaca-ğım.

Esfel-i safilin, “aşağıların aşağısı” olarak genel an-lamda ifade edilmekle beraber, zâhiri ifadesidir. 

İçinde bulunan diğer mânâlardan biri de, “Biz insânı en güzel kıvamda/biçimde halk ettik.”

“Tecellimizin en başından en sonuna kadar gön-derdik, böylece bütün âlemlerimizi dolaşarak seyahat et-miş olduğundan bizi en iyi değerlendiren o olmuştur. Her âlemde kendine gerekli techizâtı ve rûhsatı vermişizdir. Bu yüzden bizim halifemizdir.  Kendisinde her türlü ta-sarrufumuz mevcûddur.”

Gerçekten bu âlem, hiçbir âleme benzemeyen ve hep-sinden kemâlli olan “Hz. Şehâdet”tir.

“Hazret-i Şehadet” ef’al âleminde,

1. Allah’ın tenezzülü

2. Kûr’ân’ın tenezzülü

3. İnsân-ı Kâmil’in tenezzülü

4. Zâtının tenezzülü

5. Beyt’inin tenezzülü

6. Mânâların tenezzülü

7. Sıfatların tenezzülü

8. Rûh’un tenezzülü

9. Nûr’un tenezzülü

10. Esmâ’ların tenezzülü

11. Meleklerin tenezzülü

12. Nefs’in tenezzülü

13. Mertebelerin tenezzülü

14. Âdem’in tenezzülü

15. Peygamberlerin tenezzülü

16. Kitapların tenezzülü

17. İblis’in tenezzülü

18. Muhabbet’in tenezzülü

19. Lika (buluşmanın) tenezzülü

20. Hakikat-i Muhammed’in tenezzülü vardır.

Bu kadar çok tecelliyi ancak içinde yaşadığımız ef’al “Hazret-i Şehadet” âleminde bulmaktayız.  Bu kadar değerli bir âlemin kıymetini bilmeliyiz.

- Kendine gelme ®  kendini bulma,

- Lika (mülaki – buluşma),

- Sevgi ® muhabbet ® aşk,

- Zuhur ® tecelli,

- Bilinç ® ilim,

- Var olma®  kimlik bulma® ilâhi benlik,

- Kitabullah ® Habibullah ® Marifetullah tahsili

bu âlemdedir ve burada kazanılmaktadır,

- Burası ilâhi yaşamın tatbikatlı her mertebeden sı-

nıfları olan ilâhiyyat tahsili yapılacak yegane okuldur. 

- Beytullah da buradadır.

Ancak bütün bunlardan bizleri uzaklaştıran zıt güçler de “şeytan” buradadır.

Her işlere yardımcı güçler de “melek”buradadır.

Her türlü ahlâkları olan hayvanlar da buradadır ve in-sânlar da burada’dır.

İşte bu güçler arasında öyle bir yaşantı (cümbüş) var-dır, ki akıllârı hayrette kalır. Birbirine karışmış olan bu yaşam sahnesinin ismi “âlem-i şehâdet” üzerinde bulunduğumuz yer de, bizim dünyamızdır ve bu âlemlerde bütün isimlerin zuhur sahası ve oyun sahnesidir.

Umulur ki, gaflette kalmadan, buradaki, “ilâhi” tahsi-limizi yeterince yapar, daha sonraki yerimize huzurla dahil oluruz. 

Geçici olan bu müşahede âlemi, Hz. Şehâdet için “uyku âlemi” tabiri de kullanılmıştır.

“İnsânlar uykudadır, öldükleri zaman uyanırlar.”

İfadesiyle insânların bu kadar açık ilâhi hakikatlerin ortada olduğu bir dünyada, ne kadar hazin bir gafletle yaşadıklarını ifade ba’bında, Efendimiz (s.a.v.) bu Hâdis-i Şeriflerinde biz-leri uyarmışlardır.  Daha birçok izahları vardır; yeri olmadığı için bu kadarla yetiniyoruz. 

“Dünyanızdan Bana Üç Şey Sevdirildi...”

Diğer bir Hâdis-i şeriflerinde, Efendimiz (s.a.v.) buyururlar:

“Dünyanızdan bana üç şey sevdirildi, kadın, koku, gözümün nûru namaz.”

Bu hâdis-i şerif, ilgili kitaplarda birçok yönlü izah edilmiştir. *(18)

(18) Not:  Bu muazzam mânâ yüklü Hâdis-i şerifi daha iyi anlayabilmek için Füsüs’ül Hikem M.Arabi, A. Avni Konuk cild 4 Muhammed fassına bekılmalıdır.

Biz burada daha başka bir yönünden kısaca mevzuu-muz içerisindeki yerinden yorumlamağa çalışacağız.

Dikkat ettiğimizde görürüz ki; mübarek “lisan-ı Mu-hammedi”de muhabbet sebebi üç asli unsur vardır.

Bunlar, “kadın”, “koku, ve “namaz”dır.

Aleyhisselâtu vesselâm efendimiz, buradaki ifadesin-de, “ben sevdim” demiyor, “dünyanızdan bana üç şey sev-dirildi” diyor. 

Biz bu üç şeyin bireysel kısmına değil, genel anlam-daki haline bakmağa çalışacağız.

Hâdis-i şerifte, kadının öne alınması;

Â’dem oğullarının  hilkati, “kadın” ile, âlemin hilka-ti, “nefs-i kül - esma - nûr” mertebesi ile olduğundandır. 

“İlm-i ilâhi”de mevcûd bütün “a’yân-ı sabite”lerin zuhura gelmeleri için onların bir hareketlendiriciye ihtiyaçları vardı.

“Mutlak vücûd” bu ilimsel varlıkları faaliyete geçir-mek için “Rahmâniyyet” mertebesine intikal ettirdi.

Bu mertebede “Rûh-ül kudüs” onlara birer “lâtif rûh”tan elbise giydirerek “nefes-i Rahmâni” ile âleme “nefh” etti, “üfledi”.

Her varlık bu “nefh”den (nefes) ten kendine ait bir “koku” aldı ve  o “koku” onun “tabiatı” ve asli hali oldu.

Aynı zamanda “Akl-ı kül” olan bu “Rûh’ul kudüs” “Nefes-i Rahmâni” sonsuz fezaya yayılınca, kendinden “Nefs-i kül”ü (esma - nûr) mertebesini  tecellisiyle meydana getirdi.

Böylece “Akl-ı kül” etken, “Nefs-i kül” edilgen oldu. 

Diğer bir izahla,

“akl-ı kül”    “Âdem”in;

 “nefs-i kül”  “Havva”nın aslı ve zuhur yeri oldu.

 Böylece;

“Akl-ı kül” ve “Nefs-i kül”ün iştirakinden (izdiva-cından) bu âlemler;

“Âdem” ile “Havva”nın izdivacından da insânlar meydana geldi.

Bu âlemlerde meydana gelen varlıkların ve insânın en önce yapacağı şey kendinin zuhura çıkmasına sebeb olan yü-ce rabb’ına karşı ihtiyaç ve acziyetlerini bilip ona yönelme-leridir.

Bu yönelmenin en güzel ifadesi de “kulluk – ibadet”;

ibadetin en güzeli de, “salât – namaz”;

onun diğer ismi de, “zikr”;

ve neticesi mi’rac’tır, ki böylece asli âlemine “uruc” yükselmedir.

Allah’a ulaşmak için insânlara lâzım olan maddi ma-nevi bilgiler yine Rabb’larından “vâhy-i ilâhi” peygamber-leri vasıtasıyla onlara ulaştırılmıştır.

Allah’ın (c.c.) insânlık âlemine en büyük lütuflarından biri de “vâhy”dir. Böylece cehilden ilme olan yolculuk mey-dana getirilmiş, bundan faydalananlar da ilâhi rahmete nail olmuşlardır.

Allah (c.c.) Âdem’i, kendi elleriyle “Rahmân”, “Akl-ı kül” sûreti üzere “halketti”, zuhura getirdi. 

Âdem, Havva’yı sol eye kemiğinden (kendi varlı-ğından), “Nefs-i kül” sûreti üzere “halketti”, zuhura getirdi.

“Âdem”le “Havva”nın birleşmesinden, çocukları;

“Akl-ı kül” ile “Nefs-i küll”ün birleşmesinden de, bu âlemler meydana geldi.

Âlemlerin meydana gelişi, her varlığın kendi merte-besi itibariyle “zât-ı Ulûhiyyet”i “takdis” (mukaddes) kıl-mak içindi.

İşte Muhammed (s.a.v.) efendimizin şahsında hem ge-nel, hem de birey olarak meydana gelen oluşumlar içerisinde kendisine sevdirilen üç şey’den

1.  Bir’i edilgen ve üretken olan “kadın”dır: 

Bireyde eş, genelde “Nefs-i kül”dür; eşten, çocukları;

“Nefs-i kül”den de, her an yeni yeni tecelliler olmak-tadır.

2. Koku : Yukarıda belirtilen genel olarak bütün var-lıkta mevcûd “nefes-i Rahmân”ın kokusu; diğeri de, beden-lerimize sürdüğümüz kokulardır.

3. Namaz : Yukarıda belirtildiği gibi âlemin ve var-lıklarının ulaşacağı en son kemâlli fiilleridir.  Bilhassa “in-sânlar” ve “cinler” (ibadet – irfaniyet) için zuhura getiril-mişlerdir.

İşte bütün bu hakikatlere vakıf olan Aleyhisselâtu ves-selâm efendimiz mübarek ifadelerinde “sevdirildi” diye be-lirttikleri üç şey ile bizlerin önüne kendi hakikatini ve ayrıca sonsuz ufuklarını açmaktadırlar, şükründen aciziz.

Yukarıdan beri izah etmeğe çalıştığımız husus bu âlemde, “yaratma”nın değil “zuhur” ve “tecelli”nin oldu-ğudur.

Bu kelimeyi metinlerde var olduğu için yeri geldikçe parantez içerisinde yanına, “zuhur” ve “tecelli” kelimelerini ilâve ederek kullanmaktayız. Cenâb-ı Hakk’tan cümlemize gerçekten anlayacak, tabiat ve şartlanmalarından kurtulmuş ön yargısız hür bir akıl vermesini niyaz ederim.

Atom

Kanada da yüksek “fizik kimya” eğitimi gören bir kar-deşimizin oradan “atom” hakkında sorduğu soruların cevap-larından bir kısmını mevzuumuz ile ilgili olmasından dolayı buraya almayı uygun buldum.

Fakir fizik ilmini bilmem, fakat gerçek tevhid ilmi bunları genel hatlarıyla çözümlemektedir.

Sevgili Ozan:

Atom bölümüne geçmeden evvel âlemlerin oluşumu-na kısaca bir göz atmamız gerekecektir;

şöyle ki:

Â’ma - Zât’ul Baht

Ahad  - Ahadiyyet

İlâh - Ulûhiyyet  =  Vahidiyyet  ® Zûlmet  -   karanlık

Zât âlemi : ®  İlm-i ilâhi

                                                         Rûh’u A’zâm

                                                         Â’yân-ı sâbite

Râhman -   Râhmaniyyet       ® Rûh’ul Kuds :

(Sıfat âlemi) :                                   hayatın kaynağı,

                                                         ilâhi ilmin belirlenmesi

Rabb -   Rûbubiyyet         ® Nûr’u ilâhi,

(Esma âlemi) :                                 aydınlanma

                                                         lâtif varlıkların oluşumu

Melik -   Melikiyyet          ® Işık = gölge = zaman

Mülk, şehadet âlemi, dünyalar         Çoğalma = görünme

                                                         Ortaya çıkma = zuhur

Yukarıdaki şamada görüldüğü gibi, âlemler; “İlâhi Zât”ın,

1- 2 - Â’ma’dan ® Ahadiyyete,

3 - oradan ® Ulûhiyyet’e,

4 - oradan ® Râhmaniyyet’e,

5 - oradan ® Rûbubiyyet’e,

6 - oradan ® Melikiyyet’e tenezzülüyle

meydana gelmişlerdir.

İşte bu meydana geliş ile;

      1 - zûlmetten     ®  rûh’a,

      2 - rûh’tan        ®  Nûr’a,

      3 - Nûrdan      ®  ışık ve gölgeye,

      4 - atomlar vasıtasıyla da ® maddeye ulaşılmıştır.

Bu oluş zât-ı İlâhinin belirli seyr-i içerisinde “bâ-tın”dan zahire çıkmasıdır.

Maddeyi meydan getiren atomdan daha ilerisini, bu beşer idrakî içerisinde anlayıp, Nûr mertebesine ulaşmak çok zor olacaktır, çünkü o mertebeyi idrak edip anlayacak araçla-rımız yoktur. Ayrıca en büyük perde de kendi bireysel var-lığımızdır.

Bu dünyada iken madde ötesine ulaşmamız ancak “öl-meden evvel ölmek” ile veya rû’yada görmek sûretiyle mümkün olabilmektedir, bu da ayrı bir yaşam sistemidir.

Şimdi mevzuumuzla ilgili birkaç kelimenin lügat mâ-nâlarını vermeğe çalışalım.

Akıl : Saf bir cevherdir.  Külliyet ve cüz’iyyet’i idrak eden, cisme bağlı saf bir cevherdir.

Nefs : Nefs-i natıka = Konuşan nefs = külliyyat ve cüz’iyyatı idarak eden, cisme tedbir ve tasarruf eyleyen saf bir cevherdir.

Cisim : Üç uzaklığı = yani eni, boyu, derinliği kabul eden bir cevherdir.

Cevher : Kendi nefsiyle kaim olan şeydir.

A’raz : Zahir olmak için bir vücûda muhtaç olan ve iki zamanda baki olmayan şeye derler.

Esir : (Arapça) Kâinatı dolduran ve bütün cisimlere nüfuz eden, fizikçilerce ışık, hararet ve elektrik gibi şeylere nakil vasıtası hizmeti gördüğü farzolunan, tartısız, elastiki ve akıcı hafif bir cisim. (Kelime rumcadan arapçaya geçmiştir.) (Atom’un eskilerce izahıdır.)

Şimdi kısaca atomun kendisini ve arka planını incele-meğe çalışalım.

Nötron    = Çekirdekte var olan           =    yüksüzdür

Proton     = Çekirdekte var olan           =    (+1) yüklüdür.

Elektron  = Çekirdek etrafında döner   =    ( -1) yüklüdür.

Nötron    = Çekirdekte yüksüz             =    (zûlmet – karanlık)

                                                      (ana varlık, soğuk)

Proton    = Çekirdekte (+1) yüklü       =    (Rûh)

                (Nefes-i  Râhmani)  (Enerji hayat) (sulu kuru)

Elektron  = Çekirdeğin etrafında          =    (Nûr - aydınlık)

                        Dönen (-1) yüklü                (Sıcak zaman)

Bu sistem içerisinde bâtında olan mânâlar uygun elbi-seler giyerek hayâli görüntüler halinde meydana gelmekte-dirler.

Fizikçiler feza dokusunun, karanlık, soğukluk ve za-mandan ibaret olduğunu söylemişlerdir.

Eğer sadece bunlardan ibaret olsaydı, ne feza ve ne de fezadaki hayat olurdu.

Fezanın Gerçek Dokusu :

1. Zûlmet - karanlık - soğuk,

2. Rûh-u A’zâm - ilmi ilâhi, sulu - kuru,

3. Rûh’ul Kuds - Hayat,

4. Nûr-u İlâhi,

5. Işık - zaman, sıcak,

6. Muhabbet’tir diyebiliriz.

Ancak, bu sistem içerisinde, sonsuz fezada hayat oluşabil-mektedir.

Nötron : Zûlmeti, karanlığı ve yokluğu ifade ettiğini, kendinde hiç bir “âlem” yükünün olmadığını söyleyebiliriz.

Proton : Rûh - nefes-i Râhmani = Enerji hayatın ta kendisi.  Böylece hayat ile (+1) artı bir yüklü olduğunu söyleyebiliriz.

Elektron :  Nûr = aydınlığı ve aydınlanmayı eksi bir (-1) yüklü olduğunu, bunların birlikte çalışmasından, yani dönmelerinden ve değişik sayı değerleri ile guruplar oluş-turmalarından da “Melikiyyet” yani (ışık ve gölge) de, birey olarak zamanda yaşamanın ortaya çıktığını söyleyebiliriz.

“Esma’ul Hûsna” (Allah’ın güzel isimleri)

Dalga hareketi, “Esma’ül Hûsna”dan her bir zıt isim diğerinin zıddı ile artı bir (+1), eksi bir (-1) yani etgen ve edilgen olduğundan; her bir isim de kendi varlığını korumak zorunda olduğundan, birbirleriyle birleşip, birbirlerinde yok olup, kendi varlıklarını hükümsüz bırakamazlar. 

O yüzden her biri varlığını korumak zorunda oldu-ğundan bireysellikleri yüzünden birleşemezler, bunları külli olarak tutan “Allah” (c.c.) ismi câmi’idir. 

İşte bu yüzden aslında herşey ayrı ve tekler halinde iken “Allah” ismi ile bir bütün olarak, bu âlemdeki hayat oluşmakta ve devam etmektedir.

Hidrojen atomu 1 (–) elektron, 1 (+) protondan oluş-makta, yani bir  “bir”in; diğer bir “bir” ile birleşmesi ikiliği, iki zıt ismi, o da basit mânâda hayata kaynak olmakta, işte bu zıtlar çoğaldıkça daha geniş mânâda daha değişik oluşumlar meydana gelmekte, böylece Allah’ın güzel isimleri bütün âlemde devreye girerek mutlak ve müthiş bir sistem içerisin-de bu âlemdeki yaşamı meydana getirmektedirler.

“Gerçekten  MADDE  var mıdır? “  sorusuna gelince....

“Ef’âl âlemi” yani, yaşadığımız bu âlem, şartları ve itibarı ile hükmen var sayılmaktadır. Asılda ise kendine ait bir varlığı olmayıp ilâhi mânâların zuhur mahallidir. Nefes-i Râhmani tabiat üzerine vaki olup bu âlemlerdeki hayat, hayâ-li sûretler olarak zuhura çıkmıştır. Her (sûret) bir (sûre) ve o sûrelerin kısımları da “âyet”ler yani Hakk’ın o bölgede zât’ı-na ait  “işaret” leridir.

Böylece bu âlem Allah’ın vecihlerini  yansıtan koca-man bir aynadır.  Aynada görülen hayâl aslına ait ise de, aslı değil, hayâlidir. İşte her birerlerimiz asl-ı yansıtan birer hayâl olduğumuz gibi, aslın bizde olan zuhuru dolayısıyla da kendi-mize has gerçek birer varlıklarız.

Kûr’ân-ı Keriym Haşr Sûresi 59/ 21. âyetinde;

¡�b £äÜ¡Û b è¢2¡Š¤š ã ¢4b r¤ß ü¤a  Ù¤Ü¡m ë

 æ뢊 £Ø 1 n í ¤á¢è £Ü È Û

ve tilkel emsalü nadribüha linnasi

le’allehüm yetefekkerune

Meâlen :

“Bu misâlleri, insânlar düşünsünler diye veriyo-ruz.”  diye bildirilmektedir.

Yaşadığımız bu âlem bir uyku ve hayâl âlemi oldu-ğundan gördüğümüz, hissettiğimiz her türlü mevcud, misâl-lerle ifade edilmiştir.

Misâllerin gerçek hakikatlerini idrak etmeyince ger-çekten onları hakkıyla tanımak mümkün olamaz.  Onları ger-çekten idrak etmek için de kendi hakikatimizi idrak etmemiz gerekmektedir. Bu oluşmayınca ne kendimizi ne de yaşadığı-mız dünyayı ve varlıkları tanımamız mümkün olmayacaktır.

Gerçek dünyada yaşadığımızı zannederek, kendi kurduğumuz hayâl ve misâl dünyamızda yaşamış olmaktayız. 

Âhirete intikalimizde bize dünyadan sorduklarında doğru cevap vermemiz mümkün olamayacaktır, yukarıda bahsedilen Âyet-i Kerime bu hakikatleri ne de güzel açıkla-maktadır. (Umulur ki, fikir edersiniz.)

Atomun ağırlık değeri, (0,00000000000001 gr.)

(10 ^-13 ) 13 sıfırdan sonra gelen değerdir,

ki “Hakikat-i Muhammedi”nin şifresidir. 

Atomlardan meydana gelen bu âlem ve ferdlerinin kaynağının “Hakikat-i Muhammedi” olduğu ve “Hakikat-i Muhammediye”nin de yoğunlaşmış nokta zuhur mahallinin Hz. Muhammed (s.a.v.) olduğu bu yoldan da kolayca anlaşıl-mış olmaktadır.

Bu kısa izahlardan sonra, tekrar yukarılarda belirtilen mertebeleri özet olark hatırlamaya çalışalım.

Mutlak  Vücud

Mutlak vücûd :  “Vücûd’u mutlak” zât mertebesi.

Kûr’ân-ı Keriym Nisâ  Sûresi 4/ 126. âyetinde;

;b¦Àî©z¢ß §õ¤ó ( ¡£3¢Ø¡2 ¢é¨Ü£Ûa  æb × ë

ve kanallahü bikülli şey’in muhıytan

Meâlen :

“Allah her şeyi muhıyt (kuşatıcıdır)”

Âyetinde; belirtildiği üzere “Mutlak Vücûd” ifade edilmektedir.

Mutlak Vücûd; tecellilerinden evvel; zûlmette, ilmi ilâhide; bâtında, bütün mertebeleri ihata ettiği gibi, son te-cellisi olan kevni âlemler ve “İnsân-ı Kâmil” mertebesinin zahirinde dahi her yönüyle ihatası mevcuttur.

Bu oluşumun dışında hiçbir varlığın kendine ait bir kimliği yoktur ve olamaz.

Vücûd-u Mutlak; aynı zamanda “Zât-ı Mutlak”tır.

Bâtın halinde iken dahi kendinde, “küntü kenzen mahfiyyen” (gizli hazine) sinde,

            - İlmi İlâhi,

            - Hakikat-i Muhammedi,

            - Rûh-u A’zam,

            - A’yân-ı Sâbite,

            - Rûh’ul Kudüs,

            - Nûr-u İlâhi

            - ve mükevvenat - âlemler mevcud idi.

Rûh - Râhmaniyyet :  Sıfat mertebesi: “Âlem’i ceberrut”

“Vücûd’u mutlak”ın zât mertebesinden, sıfat merte-besine,

- İlmi İlâhi,

- Hakikat-i Muhammedi,

- Rûh-u A’zâm,

- Âyan-ı Sâbiteler hükmüyle tecelli ve tenezzül etmesidir.

Burada zuhura çıkan, “Rûh’u A’zâm”da mevcud, “Rûh’ul Kudüs”tür.

“Rûh-u Azam” ve “Rûh’ul Kudüs” mahlük değildir, Allah’ın rûhu’dur.

“Rûh’ul Kudüs” diğer rûhların da rûhudur ve ken-dinde bütün mükevvenatın ve fertlerinin rûh-u mevcuttur.

“Rûh’ul Kudüs” Nefes-i Râhmani ile bütün âlemlere her mertebesinde gerektiği şekilde hayat Rûh’unu nefh et-mesi ve ihatasıdır. 

Gelecek sayfalarda Âyet-i Kerimelerin ışığı altında Rûh mertebelerini incelemeğe çalışacağız.

Nûr - Rûbubiyyet :  Esma mertebeleri : “Âlem-i melekût”

“Vücûd’u mutlak”, zât mertebesinden sıfat mertebe-sine tecelli ve tenezzül ettiği bütün özellikleriyle bu def’a Esma mertebesine tenezzül ederek orada nûr tecellisini  zu-hura çıkarmıştır.

Nûr, Allah’ın isimlerinden zâtına ait bir isimdir.  “Ne-fes-i Râhmani” ile Rûh ve Nûr olarak âlemlere yayılmış, her zerreye sirâyet etmiştir.

Bu mertebede bireysel rûh’lar lâtif varlıklar olarak be-lirlenmiş ve buraya “âlem-i ervah”  (rûhlar âlemi) de den-miştir.

Bu âlemin bir ismi de “Melekût” melekler âlemidir.  Çünkü melekler, nûr’dan halk edildiğinden kaynakları da bu mertebedir.

Bu mertebenin alt bölümü de “misâl âlemi”dir, cinle-rin halk edildiği yer de burasıdır. İlgili âyetlerde Nûr’u da in-celemeğe çalışacağız.

Madde - Cisim  -Melikiyyet : Ef’âl âlemi:  “Âlem-i Nasût”

“Vücûd’u mutlak”ın her mertebede, “vücûd’u mev-cud” olarak zahir ismiyle zuhur edişinden ibarettir.

Burada bütün mevcudat elle tutulur gözle görülür hale gelmiştir ve muhteşem insân bu mertebede yer yüzüne gez-meye başlamıştır.

Buradaki varlıklar; maden, nebat, hayvan, insân sûre-tinde kesif, cin ve melekler ise, lâtif varlıklar halinde faali-yetlerine başlamışlardır.

Rûh ve Nûr mertebeleri bütün açıklığı ile bu âlemde faaliyettedir. 

“Rûh-u madeni”,  -  “Rûh-u nebati”,  

“Rûh-u hayvani”,  - “Rûh-u insâni” kesif,

cin ve melekler ise, rûh’lu lâtif varlıklardır.

İnsân-ı Kâmil ise, bütün bu mertebelerin toplu halde zuhur mahallidir. “Ne var âlemde o var Âdem’de” denmiş-tir. Râhman sûreti üzere halk edilen “Allah’ın halifesi”dir ve yeryüzünün idaresi ona verilmiştir.

Bedeni, topraktan; Rûh’u, Allah’ın zâtındandır.

Yukarıdan beri özet olarak izahına çalıştığımız varlık-ların kaynaklarını tekrar bir arada toplarsak;

- İnsânın kaynağının, Allah’ın zâtından,

- Rûh’un kaynağının, sıfat âleminden,

- birey rûhlarının ve meleklerin kaynağının, nûr âleminden,

- maden, nebat, hayvan ve insânın sûretlerinin,

madde - cisim âleminden

olduğunu tekrar görmüş oluruz.

Gelecek sayfalarda bunlarla ilgili âyetlerde gerekli izahatları vermeye çalışacağız.

Buraya kadar gelen izahatları belki fazla bulacaksınız, ancak yukarılarda özet olarak bahsedilen mertebeleri ana hat-larıyla da olsa idrak edemezsek kitabımızın mevzu’u olan “Vâhy ve Cebrâil” hakikatlerini anlamamız mümkün ola-mayacaktır.

Vâhy

VAHİY (Vâhy) Allah’ü Teâlâ’nın dilediği şeyleri, e-mir ve yasaklarını peygamberlerine bildirmesidir.

Allah-ü Teâlâ, insânlar arasından seçtiği peygamber denilen kullarını vâhy ile şereflendirmiştir. Bu sûrette insân-lara, dünyada ve âhirette rahat ve huzura kavuşacakları esas-ları bildirmiştir.

Vâhy, ilk peygamber Âdem aleyhisselâmdan son pey-gamber Muhammed aleyhisselâma kadar devam etmiş ve onda son bulmuştur.

Vâhyin olduğu katidir.  Mahiyeti,  hakikati bilinmez; eserleri görünür, bu eserleriyle bilinir. 

Peygamberlerimizin (s.a.v.) mübarek yüzünde, vâhy esnasında soğuk kış günlerinde bile yağmur tanecikleri gibi ter belirirdi. O sırada yanında bulunanlar vâhy geldiğini an-larlardı.  Hatta vâhyin ağırlığını  hissederler, o esnada ellerini ve kollarını kaldıracak güçleri kalmazdı. 

Bir defasında Peygamber efendimiz (s.a.v.) deve üze-rinde iken vâhy gelmiş, deve vâhyin ağırlığına dâyanamaya-rak arka ayakları üzerine çöküvermiştir.

Vâhyin  Geliş  Usulleri

Vâhiy şu şekillerde gelirdi.

1. Doğru rü’yâlar: Bu vâhyin ilk şeklidir.  Peygam-berlerin, bilhassa Peygamberimizin gördüğü rü’yâlar, daha sonra uyanınca gerçek hayatta aynen meydana gelirdi.

Hz. Aişe şöyle buyurur : “Peygamberimizin gördü-ğü rü’yâlar aynen çıkardı.  Bu rü’yâlar sabah aydınlığı kadar açıktı.”

2. Peygamberimizin uyanıkken Cebrâil aleyhisselâm tarafından vâhyin Peygamberimizin kalbine bırakılmasıdır.

3. Cebrâil aleyhisselâmın insân şekline girerek getir-diği vâhiydir.

Vâhyin en kolay şekli de budur. Cebrâil çoğunlukla Peygamberimize Dıhye isimli sahabinin şeklinde gelirdi. Cibril hadisinde bildirilenler böyledir.

4. Cebrâilin görülmeden, çıngırak sesine benzer bir sesle vâhyi bildirmesidir.

Kendisinde korkutma ve azap bulunan âyetler bu şe-kilde gelirdi.  Peygamberimiz; vâhyin bu çeşidi gelirken titrer ve terlerdi.  Hatta heyecanlanırdı.

5. Cebrâilin Peygamberimize uyku halindeyken gel-mesidir.

6. Cebrâilin bizzât kendi şekliyle getirdiği vâhiydir.  Peygamberimize Hira dağında gelen ilk vâhiy bu şekilde ol-muştur. Aynı durum Mi’rac hadisesinde de meydana gelmiş-tir.

7. Peygamber efendimiz uyanıkken arada perde ol-maksızın doğrudan Allah-u Teâlâ ile konuşması şeklindeki vâhiydir.  Mi’rac gecesi meydana gelmiştir.

8. Mi’rac  gecesi beş vakit namazın farz olmasına dair arada perde olmadan vuku bulan vâhydir  *(19)

Vâhyin  Sayısal  Değerleri

ózë “vâhy”

ë        “vav”       6 ® İmânın şartları

€       “ha”         8 ® Cennet

ó     “ye”       10 ® aded-i Kâmil (kemâl sayı)

24     ® (2) Zahir ve Bâtın

® (4) İslâm’ın mertebeleri

ë    “vav”     Varlık        ® İlâhi Varlık

€ “ha”       Hakikat ® İlâhi Hakikat

ó   “ye”       Yakıynlık  ® İlâhi Yakıyınlık

*(19) Yeni Rehber Ansiklopedisi cild 20.5.27

Vâhy : Muhammed (s.a.v.)  e 24 bin kere gelmiştir.

Vâhy’in lügat mânâsı, bir fikrin veya bir emrin Allah tarafından bir peygambere bildirilmesidir.

Yukarıda belirtildiği gibi

Vâhy: İlâhi varlığın hakikatini, (bâtından → zahire)

 (ilmel, aynel, hakkel yakıyn) olarak bildirilen sistemin adı.)

Vâhy : Allah’ın, insân ve âlemler arasında olan haber köp-rüsüdür.

Vâhy :  Bâtından zahire çıkıştır.

Vâhy :  Gizlide olanın açığa çıkmasıdır.

Vâhy :  Hakk’ın en geniş ilmi rahmetidir.

Vâhy :  Gerçek idraktir.

Vâhy :  İlmi İlâhidir.

Vâhy :  Zât’ın kendini kendine yani bâtınını zahirine ulaş-tırmasıdır.

Vâhy :  Dostun dostuna dostça haberidir.

Vâhy :  Bazen vasıtalı, bazen vasıtasızdır.

Vâhy :  Hakk’ın kuluna, tertemiz haberidir.

Vâhy :  Hakk’ın kuluna, kendini ifşasıdır.

Gelecek sayfalarda ilgili âyetlerde, vâhyi tekrar inceleyece-ğiz.

Melâike - i  Kiram

Mutlak vücûdun hakikat-i insâniyye mertebesinden te-nezzülü yine o mertebede sabit olan sıfat kudretinin zuhuru ile mümkündür. Zira vücûdda kudret ve kuvvet olmayınca irade ettiği bir şeyin icadı mümkün olmaz. 

Allah Teâlâ Hazretleri “zül-kuvveti’l metiyn”dir ve kudret diğer sıfatlar gibi “vücûd-u hakiki”nin vasıflarından bir vasıf olması yönüyle zâtının gayrı değildir.

Fiiller, kuvvet ile meydana geleceğinden, ef’âli ilâhiy-ye dahi Melâike-i kiram ile zahir olur. 

Kuvvet-i İlâhiyyenin ismi enbiya aleyhisselâmın lisâ-nında “melâike”dir. Zira “melek” kuvvet ve şiddet mânâsı-nadır.

Melâike iki kısımdır :  Birisi, tabii;  diğeri unsûri’dir.

- Birincisi, “Melâike-i tabi’ıyyun” (anasır) maddenin bulunmadığı fezada tabii sûretlerden meydana gelen “ervah-ı ûlvîyye”dir. Bunlar fezada var olduklarından, maddeden meydana gelen cisimler ile ilgileri yoktur, bu sebepten onlar “Âdem”e secde ile emir olunmadılar. 

- İkincisi, “melâike-i unsûriyyûn”dur.  Bunlar ana-sır’a mensub olan “ervah”tır; Âdem’e secde ve itaat ile mü-kelleftirler. 

Melâike-i kiram, ihtiyar sahibi olmayıp, o kuvanın sa-hibi olan “Zât-ı Ulûhiyyet”in iradesine tabidirler.

Nitekim insân vücûdundaki kuvvetler insânın iradesi-ne tabidir.  İnsân iradesini bir şeye yöneltince kuvveti o şeye yönelir asla ihtilaf etmez.

“Melâike-i unsûriyyûn”, sonsuz kesif âlemlerin ted-birine me’murdurlar.  Bunların adedi, sayıya, hesaba gelmez. 

Melâike, his ve şehadet âleminde kesif şahıslar gibi görünmezler, zira rûh’turlar. Âlem-i hayâlde muhtelif sûretle-re bürünerek görünürler. Bu görünüşleri görenin hali ve iti-kadi ile ilgilidir. (Hz. Cibril’in Cenâb-ı Meryem’e ve diğer melâike-i kiramın  Lût (a.s.) ve sair enbiyaya ve evliyaya ve sülehâya temessülleri gibi.)

Melâike’nin tasarruf ciheti, kanatlara benzetilmiştir.  Bu kuvvetlerin (melek) semavat ve arzda türlü türlü sonsuz tesirleri vardır.

“Vücûd-u mutlak”ın muhtelif mertebe ve tavırların-daki tedbirler bu kuvvetler vasıtasıyladır.  Bunlara ulûhiyyet cihetinden her bir mertebeye ve her bir tavra gönderilirler.

Yani bazıları enbiyaya vâhy ile, bazıları evliyaya ilham ile ve diğer insânlardan her birine, hayvanlara, bitkilere ve madenlere, bütün eşyaya muhtelif sonsuz emirlerin düzen-lenme ve tedbirleri için gönderilirler.

Herhangi bir meleğin kendisinden müteessir olan şeye bir tesir ile ulaşması onun “kanadı”dır.  Binaenaleyh her bir tesir yönü bir “kanad” olmuş olur.  “Melâikenin kanad”ları yani tesir yönleri adet ile sınırlı değildir.  Onların te’siratı çok yönlü olduğundan kanadlarının sayılması mümkün değildir. 

Onun için (s.a.v.) efendimiz mi’rac gecesi Cebrâil (a.s.)’ı altıyüz kanadlı olarak müşahade etmiştir.  Maksatları, tesirat  yönlerinin çokluğuna işaret etmek olmuştur.

“Ulûhiyyet”in “âlem-i anasır”ı muhit olan (saran) dört külli kuvveti vardır, ki onlara şeriat lisanında “Cebrâil”, “Mikail”, “İsrafil” ve “Azrail” (a.s.) diye isimlendirilir.  Bunlara tabi olan melâikenin haddi hesabı yoktur.

Cebrâil  (a.s.)

Cebrâil (a.s.) ilâhi gayb hazinesinde olan gizli mânâ-ları, sûret âlemine taşıyarak ulaştırır.  Böylece her ferdin kal-bine gayb âleminden nazil olan mânâları konuşma kuvveti vasıtasıyla harf ve savt ile zuhur ederek bâtınından haber ver-mesi Cibril’in yönlerinden bir yönün tesiri ile vaki olur.

Hazret-i Cibril, Hakikat-i Muhammediyye mertebe-sinden, zuhur-u Muhammedi mertebesine bütün yönleriyle nazil olmuştur. Cibril (a.s.) bu özelliği ile bütün âlemlere mu-hittir.

Bu vazifenin tafsilini icraya memur onun tedbiri al-tında sayısız ve hesapsız melâike vardır ve ona “Rûh’ul-kuds” = “Rûh’ul-Emin” derler. * (20)

İslâm dininde Cebrâil Hz. Peygambere ilâhi emirleri bildiren vâhiy meleğidir ve dört büyük melekten biridir. A-rapça’da vâhiy meleği değişik kelimelerle ifade edilmekle birlikte en meşhurları “Cebrâil – Cebreil – Cebril - Cibrin” ve “Cibril”dir.

*(20) Füsus’ul hikem Muhyiddin-i Arabi – A.Avni Konuk Cilt 1 Mukaddime S.27  sadeleştirilerek özet N.A.

Müslüman dilcilerin çoğu, muhtemelen hadis mec-muâlârındaki bazı rivâyetlere (Müsned, V.15-16: Buhari “Tefsir”, 2/6, 16/1) dâyanarak; Cebrâil’in “Allah’ın kulu” anlamına gelen İbranice asıllı bir kelime olduğunu kabul ederken; bazıları da, “Allah’ın gücü” demek olan “Cebere-tullah” tamlamasından geldiğini ileri sürmüşlerdir. 

Cebrâil’in “kuvvet” mânâsına gelen (cebr) ile âlâkası dikkate alınarak bu anlamı da kapsadığı düşünülebilir. 

Cebrâil, Kûr’ân-ı Keriym’de “Cibril”, “Rûh’ul kuds”, “Rûh’ul emin”, “Rûh” ve “Rasûl” şeklinde beş değişik isimle ifade edilir. 

İlgili âyetlerde belirtildiğine göre Cebrâil karşı konu-lamayan müthiş bir güce, üstün bir akla ve kesin bilgilere sahiptir; “arşın sahibi” nezdinde çok itibarlıdır ve meleklerin kendisine mutlaka itaat ettiği şerefli bir elçidir. * (21)

Cebrâil (a.s.) Peygamber efendimize Mekke yakının-daki “Hira” dağında ibadet ve tefekkürle meşgul iken gele-rek ilk “vâhyi” getirmiştir. (Yeri geldiğinde inceleyeceğiz)

Cebrâil (a.s.) her sene bir kere Ramazanda gelip o ana kadar inmiş olan “Kûr’ân-ı Keriym”i “levh-i Mahfuz”daki sırasına göre okur, Peygamber efendimiz de dinler ve tekrar ederdi.  Peygamber efendimiz âhirete teşrif edeceği sene iki kere gelip tamamını okumuştur.

*(21) Diyanet Ansiklopedisi ilgili bölüm Cebrâil  Sayfa 202

Âdem (a.s.)               12   – (oniki)             kere

Nûh (a.s.)                  50   – (elli)                kere

İbrahim (a.s.)            40    – (kırk)              kere

Mûsâ (a.s.)              400   – (dörtyüz)         kere

İsâ (a.s.)                    10   – (on)                kere

Muhammed(a.s.) 24000   – (yirmidörtbin) kere gelmiştir.*(22)

Cebrail (a.s.)’ın  Bazı Özellikleri

Görevi : Elçilik;  Vâhyi mahalline ulaştırmak; İlâhi bilgiyi beşere talim etmek.

Genelde beşer denen varlık, kendi yapısı, kapasitesi itibariyle mânâ âleminden her hangi bir şeyi algılayacak du-rumda değildir, fakat düzgün yaşayabilmesi için yönlendiril-mesi de gerekmektedir. 

Bu yönlendirme – haberlendirme için de bir aracıya ihtiyaç vardır.  Bu aracının aldığı isim dört büyük melekten biri olan “Cebrâil”dir. 

Cebrâil, peygamberlere; peygamberler de ümmetle-rine ilâhi bilgileri tebliğ ederler.

Vâhy; Cebrâilden peygamberlere, Cebrâilin emrinde olan diğer meleklerden de nefsini temizlemiş mü’minlere vâhyin izahları ve açılımları babında ilhamlar gelir.

*(22) Rehber ansiklopedi cilt 4 – S. 286 özet

Vâhy; yani yeni bir oluşum, emir, Hz. Peygambe-rimizden sonra gelmez, fakat vâhyin açılımı olan “ilham ve müşahede” kıyamete kadar sona ermez.

Kimliği           :  Dört büyük melekten biri.

Hüvviyyeti  : Akıl, vahdet ve kesret ilminin geniş mânâ-da yoğunlaşmış kemâl hali.

Menşe-i : Çıkış yeri, Sıfat âlemi, Hakikat-i Muham-medi, Ceberrrut âlemi, Alim ve kelim isimlerinin mazharı.

Kaynak ismi : Sübbûh = Kûddüs

Zuhur yeri : Melek asıllı olmasından “esma âlemi” kaynağı sıfat âlemi olduğu halde, zuhur yeri, esma, isimler, melekût âlemidir.

Faaliyet alanı : Esma âleminden ef’âl âlemine mânâları gerektiği şekliyle taşımak, ulaştırmaktır.

Özellikleri : 

1. Kendine has sûreti

2. Dilediği sûrete girebilmesi

3. Tebliğin görev süresi; insânlarda, vâhy olarak Âde-miyyet’in başlangıcı, Muhammediyyet’in dünyadaki Kûr’ân-ı  azimüşşânın tamamlanmasıdır.

Cebrâil’in dünyada hayat başladığından beri her ma-halde, her varlıkta nasıl bir oluşum gerekiyorsa o oluşumun gereği olan ilmi programını oraya melekleri vasıtasıyla ver-mesi ve bu oluşumu dünyanın kıyameti kopuncaya kadar dünyada sürdürmesidir. Yukarıda da belir-tildiği gibi Cebrâil kendine bağlı kuvvetleriyle âleme muhittir, her varlıkta tesi-rii vardır.

4. Görev alanı :  Sıfat ve esma âleminden ef’âl âle-mine ilâhi vahdet ilmini naklidir.  “İlmi ledünni”yi ve zahir ilimlerini  fiiller âlemine “nüzül” indirmesidir.

5.  Lâkabı :  Rûh’ul kudüs, Rûh’ul emin, “Kutsal ve emin rûh”, kendisine verilen her hali, hareketleri ve ilmi ek-siksiz, noksansız gönderildiği yere ulaştırması.

6.  Üst sınırı : Sidre’tül münteha, esma âleminin sonu.

7. Alt sınırı : İlâhi ilmi alarak peygamberlerde ve kâmil insânların bazılarında his ve duyu, akıl ve gönül ma-halli; fiilen ise, bütün varlıktaki tesiratıdır.

Yeri gelmişken kısaca bir şeyi ifade etmek yerinde olacaktır. Düşünülebilen ve duygu sahibi olan her varlığa, farkında olsun veya olmasın, bazı duygu ve düşünceler gelir.

İşte bu duygu ve düşünceler kişinin hayata bakışı ve değer yargıları istikametinde, nefsiyle yaşıyorsa nefsinden, hayâl ve vehim yoluyla, vehimler; Rabbıyla yaşıyorsa, akl-ı külden Cibril yoluyla Râhmani bilgiler gelir.

Cebrâil  - Cibril  Harf  Değerleri

ÝîªaŠju “Cebrâil” u   “cim”            3 j    “be”             2     Š    “rı”          200    a    “elif”            1    ª   “hemze elif”   1 ï “ye”            10     Ý “lâm”   30 245 (2 + 4 + 5)  = 11

ÝîŠju “Cibril” u “cim”        3       j   “be”          2  Š                           “rı”       200 ï “ye”       10 Ý                         “lâm”     30 247    (2 + 4 + 7) = 13

Cebrâil  Harf  İfadeleri

u     “cim”              Cemal     ®  Cemali ilâhi

j                           “be”       ile                                 ®  ile

Š                           “rı”         Rahmet                         ® Rahmet-i İlâhiyye

a                           “elif”      Ahad                            ® Ahadiyet’ten

ª                          “hemze elif”                              Ahmed                ® Ahmed’e

ï   “ye”                Yakıyn    ® Yakıyn mertebeleri ile

Ý “lâm”             Âlem       ®  insânlık âlemine

ulaştırılmasıdır           

Cebrâil Sayı  Değerleri

247  =  2 ®  Zahir - bâtın

4 ®  İslâmın hakikati

7 ® “ettur-u seb’a” (yedi tur,)  nefis mertebeleri.

 (2 + 4 + 7) = 13  görüldüğü gibi Hz. Rasûlullah’ın sayı değeri olan onüç (13) çıkmaktadır.  Bundan da anlaşılı-yor, ki Cebrâil’in dahi hakikati “Hakikat-i Muhamme-diye”ye bağlı olduğu açık olarak görülmektedir. *(23)

*(23) Bu hususta daha başka 13 sayı değerleri Kelime-i Tevhid isimli kitabımızda kısmen belirtildi.

Cibril  Harf  İfadeleri

ÝîŠju “Cibril”

u   “cim”   Cemâl     ®  Cemali İlâhi          

j    “be”   ile            ®  ile 

Š  “rı”   Rahmet    ®  Rahmet-i İlâhiyye

ï   “ye”     Yakıyn    ®  Yakıyn mertebeleri ile

Ý “lâm” âlem  ® İnsânlık âlemine ulaştırılmasıdır

Cibril  Sayı  Değerleri

245  =  2 ®  Zahir - bâtın

4 ®  İslâmın hakikati

5 ®  “Hazarât-i Hamse” (beş hazret) mertebeleri.

(2 + 4 + 5 ) =11 Seyr-i sülûk yolunda

“Muhammediyyet” mertebesinin başlangıcıdır.

Rasûl Harf  İfadeleri

Mevzuumuz içerisinde kısaca bu kelimeye de bir göz atmamız gerekecektir. Ý쎉 “Rasül”

‰  “rı”          200 ® Risâlet ®  Mertebe-i Risâlet’te

a gizli “elif”    1 ® Zât’ın gizlenmesi ®  Zât’ın gizlenerek

�  “sin”        60 ® İnsân    ®  İnsân-ı Kâmil 

ì    “vav”       6 ® Vekâlet ®  vekâletiyle

Ý “lâm”      30  ® âlem      ®  Beşeriyyet âlemine               

297 ilâhi hakikatlerin ulaştırılması

Rasûl Sayı  Değerleri

297 =  2 ® Zahir - bâtın

9 un 4 ü   İslâmın hakikati

5 i   “Hazarât-i Hamse” (beş hazret) mertebeleri

7 ® “ettur-u seb’a”  (yedi tur,) nefis mertebeleri

(2 + 9 + 7 =18)  Bilindiği gibi 18, onsekiz (18) bin âlemi ifade eder, ki “Risâlet” mertebesi bu âlemlerin izah ve habercisidir. *(24)

*(24) Rİsâlet hakkında “Kelime-i Tevhid” isimli kitabımızda oldukça geniş bilgi vardır. Burada da bu kadarı ile yeti-niyoruz.

Nefs  -  Nefis  Gerçekten Nedir?

Bilindiği gibi insân varlığının bir ifadesi de “nefs” ke-limesiyle belirtilmektedir. Nefs üzerine çok şeyler söylenmiş-tir, fakat daha fazla “emmare”lik hali ele alınmıştır.  Oysa ki “nefs”in mânâsı ve hakikati gerçekten çok geniş bir sahayı kapsamaktadır. 

Vâhy ve Cebrâil insâna geldiğine göre, onun bir özel-liği olan “nefs” ve onun hakikatini ne kadar iyi bilebilirsek mevzularımıza nüfuz etmemiz o derece daha derinden ve kapsamlı olacaktır.

Şeriat ve tarikat kitaplarında “nefs”in, “emmare”lik (kötülük) yönü;

Hakikat ve marifet kitaplarında ise, “nefs”in hakikat yönü anlatılmaktadır.

Genelde “nefs”in, “emmare”lik yönü ele alınmakta, hakikat yönünün gerçeği kapalı kalmaktadır. Burada mevzu-umuz içinde inşeallah nefsimizi değişik yönleriyle inceleme-ğe çalışacağız.

Hadis-i Şerif.

“Evvelü ma hâlâkallahu aklî vennefsî.”

“Allah evvelâ benim aklımı ve nefs’imi halketti”

Efendimiz (s.a.v.) yukarılarda belirtilen bütün merte-belerin öncesi olduğu gibi “nefs” mertebesinin de öncüsü ol-duğunu  bu Hadis-i şeriflerinde belirtmişlerdir.

Sadece bu Hadis-i şerif dahi nefs’in ne derece mühim bir hakikat olduğunu anlatmaya yeterlidir.

Âyetlerin ve hadislerin incelenmesi neticesinde nef-sin çok muteber bir varlık olduğu ortaya çıkmaktadır.  Arifler bireysel olarak Hakk yolunun seyr-ü seferinde nefs-i ”yedi” mertebeye ayırmışlardır.

Yedi  Nefis  Mertebesi

1.  Nefs-i emmmare,

2.  Nefs-i levvame,

3.  Nefs-i mülhime

4.  Nefs-i mutmeinne

5.  Nefs-i radiye

6.  Nefs-i merdiyye

7.  Nefs-i safiye, diye isimlendirmişlerdir.

Bunlardan sonra Hakk’a Mi’rac etmek için beş hazret mertebesi daha vardır, ancak yeri olmadığı için burada izahı-na geçmiyoruz.  Bu hususlar kısaca şöyle belirtilmiştir. *(25)

Hakk’a varmak ister isen,

Gönül yolun tutmak gerek,

        Üzerinden varlık yükün,

        Hemen çözüp atman gerek,

 Bir de kâmil yere varıp ,

  Evvel elin tutmak gerek,

Yedi deniz beş deryayı,

         Kanat açıp geçmen gerek.  

*(25) Bu hususta daha geniş bilgi “İrfan Mektebi” adlı kitabımızda mevcuttur, dileyen oraya bakabilir.

diye belirtilen,      yedi deniz “nefs” mertebeleri,

               beş derya ise, “Hazarat-ı Hamse”dir.

Kûr’ân-ı Keriym  Yusuf Sûresi 12/53. âyetinde;  

¡õ¬ì_¢ £ŽÛb¡2 ¥ñ ‰b £ß ü    �¤1 £äÛa £æ¡a

“innennefse leemmaretün bissui”

Meâlen :

“Nefs daima kötülüğü emredicidir.” hükmüyle ba-kıp sadece bu haliyle özleştirerek ona en büyük zûlmü yapa-rak bu yoldan kendi nefsimize de zûlum etmiş olmaktayız.

Evet nefislerimizin bu özelliği vardır, fakat bu özellik küçük bir sahasını işgal eder, eğer eğitilmezse her tarafına yayılır.  Güzel bir eğitim ile ise “emmarelik”ten kurtularak Mi’rac’a doğru kanat açılır.

Dendi ki, “nefs” terbiye olunca olur, “nefiiiiis”.

Yukarılarda bahsedilen “nefes-i Râhmani” genel ola-rak bütün âlemlere yayılınca oralarda meydana gelen her bir birey – varlığın aldığı isim “nefs” oldu.  İşte bu yoldan “nef-sini bilen kişi Rabb’ını bilmiş,” oldu. 

Hadisi Şerifte belirtilen;

“men arefe nefsehu fekad arafe rabbehu.”

Meâlen :

“Kim ki nefsine arif oldu ancak o Rabb’ine arif oldu.”

Burada arif olunan – bilinen, nefsin sadece “emma-re”lik yönü değil, bütün mertebeleriyle birlikte hakikati iti-bariyle bilinen “nefs”’tir.

Kûr’ân-ı Keriym  Bakara Sûresi 2/54. âyetinde;  

¤á¢Ø Ž¢1¤ã a ¤á¢n¤à Ü Ã ¤á¢Ø £ã¡a

“inneküm zâlemtüm enfüseküm”

Meâlen :

“Muhakkak sizler nefislerinize zûlmettiniz.”

Yani, nefsinizi gerçek mânâda tanıyıp one göre mua-mele edemediğiniz için nefsinize zûlm etmiş oldunuz. Daha çok geniş mânâları olan bu âyet-i kerime oldukça açık görün-mekte ve pek çok gerçeği ifade etmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym  Bakara Sûresi 2/54. âyetinde;  

6 ¤á¢Ø Ž¢1¤ã a a¬ì¢Ü¢n¤Ób Ï

“fæktülu enfüseküm”

Meâlen :

“Nefislerinizi öldürünüz,” ifadesinde belirtilen ölüm (genel olarak) “nefs-i emmare” yönlü aldığınız “tatlanma duygularınızı öldürün” demektir.  Çünkü o tür duygular gaflete, gaflet de mutlak uzaklığa götürür.

Kûr’ân-ı Keriym  Taha  Sûresi 20/41. âyetinde;  

7󩎤1 ä¡Û  Ù¢n¤È ä À¤•a ë ›TQ�

“væstana’tüke linefsiy”

Meâlen :

“ve seni kendi nefsim için seçtim,” ifadesinde;

Cenâ-b-ı Hakk: Mûsâ (a.s.)  hakkında buyurduğu bu ilâhi kelâmında, nefsinin zuhur mahalli olan “mertebeyi Mû-seviyyet”ten haber vermektedir. 

Kûr’ân-ı Keriym Tevbe Sûresi 9/128. âyetinde;  

> ¥Œí©Œ Ç ¤á¢Ø¡Ž¢1¤ã a ¤å¡ß ¥4ì¢� ‰ ¤á¢× õ¬b u ¤† Ô Û ›QRX�

“lekad caeküm rasûlün min enfüsiküm aziyzün”

Meâlen :

“Andolsun ki, size içinizden, nefsinizden aziz bir rasûl geldi,” ifadesinde, genel anlamda, içinizden yani sizin benzeriniz bir “rasûl” geldi, özel anlamda ise, kendi içiniz-den, yani  “nefsinizden” bir “aziz rasûl” geldi. 

Dikkat edersek bize gelen “aziz rasûl” yani “ilham-ı ilâhi”ye nefsimiz “mahal” zuhur yeri olmakta ve ne şerefli bir görev yapmaktadır. Uzun izahları olan bu mübarek kelâmı da bu kadarla yetinerek yolumuza devam edelim.

Kûr’ân-ı Keriym  Â’li İmran Sûresi 3/185. âyetinde;  

6¡p¤ì à¤Ûa ¢ò Ô¡ö¬a ‡ §�¤1 ã ¢ £3¢× ›QXU�

“küllü nefsin zaikatül mevti”

Meâlen :

“Her nefis ölümü tadacaktır,” ifadesinde, ölümün yok olunacak bir şey olmadığı, ancak “nefs” tarafından tadı-lacak birşey olduğu açık olarak bildirilmektedir. 

O halde emmare mertebesinde kalan bir nefs ile diğer mertebelerde olan nefislerin ölümü tatmaları değişik değişik olacaktır. 

Gerçek ifade ölümün “beden” tarafından değil “ne-fis” tarafından tadılacağıdır.  Böylece nefsimizin üzerimizde ne büyük tesiri ve yeri olduğu da görülmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym  Fecr Sûresi 89/27-28. âyetinde;  

›�> ¢ò  £ä¡÷ à¤À¢à¤Ûa ¢�¤1  £äÛa b è¢n  £í a ¬b í ›RW�

›�7 ¦ò £î¡™¤Š ß ¦ò î¡™a ‰ ¡Ù¡£2 ‰ ó¨Û¡a ó¬©È¡u¤‰¡a ›RX�

“ya eyyetühennefsül mutmeinnetü” (27)

“irci’ıy ila rabbiki radıyeten merdıyyeten” (28)

Meâlen :

“Ey Mutmeinne nefse ulaşan Radiyye ve Merdiyye olarak Rabb’ına dön,” ifadesinde, bireysel nefsi emmare-siyle yaşıyorken, yapmış olduğu riyazât ve mücahedelerle “levvame” nefse, oradan “mülhime” nefse, oradan “mut-meinne”  nefse uruc eder (yükselir). 

Bu halde kişi kendinde var olan hakikatin, “Hakk”ın  hakikati olduğunu “mutmain” bir kalb ile idrak ettiğinde kendisinde bu hitap meydana gelir. 

Diğer mertebelerde hitap insânlara umumi iken burada “hususi” teke tektir.  Hakk’ın esma-i ilâhiyyesinin üzerindeki tesiratını idrak eden mutmeinne nefs, Rabb’ından razı, Rabb’ı da o mahalde kendi isimlerinin zuhurunu görünce “merzi” yani kulundan razı olmuş olur.  Bu halinde nefs’in hakikatiyle meydana geldiği anlatılmaktadır.

Kûr’ân-ı Keriym’de nefs hakkında pek çok âyet var-dır, misâl olarak bu kadarla yetinelim ve yolumuza devam edelim.

Efendimiz (s.a.v.) zaman zaman sözlerinin başında şu ifadeyi kullanmıştır.

“Nefsim kudret elinde olan Allah’a yemin olsun, ki”

Cenâb-ı Hakk’ın altı sıfat-ı zâtiyyesinden bir de “kâ-imi bi nefsihi” yani “nefsiyle kaim” olmasıdır.

Yukarıdan beri özet olarak belirtilenlerden açık olarak anlaşıldığına göre, her insânın bir nefsi var, Peygamberimizin de bir nefsi var.  Allah-ü Teâlâ Hazretlerinin dahi bir nefsi var, bir de her varlıkta mevcud “nefs-i külli” var olduğudur.

Böylece “nefs” sözcüğünün ne kadar mühim bir ifade ve yaşam olduğu anlaşılmaktadır.

Arifler nefsi şöyle tarif ettiler :

- Nefs ise ancak o şey’in zâtıdır.

- Nefs mertebesi, cisim mertebesinden daha yücedir.

- Bir nefs ki, bizzât âlemin ilmi ile doludur.

- Bütün mevcudatın baskısına sahip bulunan ilâhi Nûr için “Nefs-i külli” tabiri kullanılır.

- Akl-ı kül ile nefs-i küllün birleşmesinden bu âlemler meydana geldi.

- Akl-ı küllün sembolu, Âdem; nefs-i küllün sembolu, Havva’dır.

- Allah-ü Teâlâ, Rasûlullah efendimizi kendi zâtından halketti, nefsini de kendi nefsinden halketti.

- Âdem (a.s.) ın nefsini, Rasûlullah (s.a.v.)  efendimi-zin nefsinden bir sûret olarak halketti.

- Âdem’in zâtı ise, Rûbubiyyet zâtından meydana ge-tirilmiştir.

- Allah’ın zâtı, kendi nefsinden ibarettir. Öyle ki: Yü-ce Allah onunla vardır. Zira o “nefsi ile kaim”dir. (“kaimi bi nefsihi”)

Bu izahlardan sonra, insân’a, yani kendimize dönerek bizlerdeki nefsin nasıl bir şey olduğunu anlamaya çalışalım.  İnsânın yapısında dört ana hakikat vardır.

1.  Akl

2.  Rûh

3.  (Nefs) Nûr

4.  Beden’dir.

“Rûh” ile “beden”in birleşmesinden, yarı lâtif, yarı kesif bir varlık ortaya çıkar, ki adı “nefs”tir.  İnsândaki kar-şılığı “Esma-Nûr-Rûbubiyyet” mertebesidir.

İki ayrı özellikten meydana geldiğinden iki ayrı yüzü vardır.  Bir yüzü toprağa, tabiata, bir yüzü de semaya, aslı olan rûh’a bakar.  Her iki âlemin de özellikleri kendisinde mevcuttur.

Eğer güzel bir eğitim görürse toprağa bağlı tabiatın-dan kurtulur, tümüyle rûhaniyetine ulaşır.  Eğer eğitim, yani nefs terbiyesi görmezse toprağa bağlı olan tabiat zindanına haps olur, sonu cehennemdir.

Ariflerden biri bu hususta şöyle dedi:

İnsân iki halden ayrı değil,

                        ya tenini can eyledi gitti,

                                   ya canını ten eyledi gitti.

Mevlâna (r.a.) efendimiz bu hususta : 

“Biz ne suç işlemişiz ki; bu dünya zindanına atıl-mışız? Bizim buraya konuluşumuzun sebebi birkaç mah-busu bu dünya zindanından kurtarmak içindir,” buyur-muştur.

Bu dünyada insânın iki kabri (zindanı) vardır. 

Biri, kendi toprak bedeni;

diğeri ise, toprak bedeni de içine alan toprak (çukur) kabridir. 

Burada bize o kabirlerden kurtulmak için Yunus (a.s.) duası lâzım olmaktadır.  Nefsî duyguların ve hislerin kaynağı tam bir yaşam olarak da tanımlayabiliriz.

Toprağa bakan yönünden gelen duygular ve hislerin en şiddetlisi, tabiatının ve dünyayı arzulayan yönünün ismi “nefs-i emmare”dir, hilesi çoktur, daima  dünyayı ve kendini kayırmayı arzular.

Burada kullanılan akıl da, “akl-ı isna aşer” yani “on ikinci akıl”dır, “akl-ı maaş” “maişet (iaşe) aklı” da denir.  Bu nefsin en kısa sürede terk edilmesi gerekir.  İnsâna çok zaman ve çok şey kaybettirir. 

Daha sonra “levvame” nefsin de terkedilmesi gerekir. 

Daha sonra da, “nefs-i mülhime”nin evham tarafının da terkedilmesi sadece ilham tarafının faaliyete geçirilmesi gerekir.

İşte başlangıçta insân için bu üç nefs mertebesini  bil-mesi ve onlarla mücadele etmesi çok lüzumludur. 

Bunları aşabilen kimse “esfel-i safili”nden kurtulup yücelere doğru “âlâ’yı illiyin” yükselmeye başlar ve asl-i makamına ulaşır.

Hacılar Ka’be de “tavaf”, safa ve merve arasında “sa’y’ı” ederken, ilk üç tavaf ve sa’y’ı hızlı hızlı adımlarla, diğerlerini daha ağır, ağır yaparlar. 

Bunun hikmeti, en kısa sürede üç nefs mertebesinden kaçıp kurtulmak, diğerlerinin de hakkını vererek oluşumlarını meydana çıkarmak içindir.

Yeri gelmişken size bir sır söyliyeyim, her insânda mevcud olan  bu üç nefs mertebesi “Allahu â’lem” (Allah daha iyisini bilir), Meryem oğlu İsâ mesih’te istisna olarak yoktu, çünkü O’na bu nefslerin tabiatını aşılayarak (nefha) fizik babası yoktu.  Baba rolünü “rûh’ul kudüs” (Cebrâil) üstlendiğinden ondaki nefs “mutmainne” den başlıyordu. 

Onun için onda O’nu dünyaya çekecek bir duygular sistemi yoktu, o yüzden sadece rûhani bir hayat yaşayarak sı-fat mertebesinde kaldı.  Bu yüzden sıfati tecellilerin ağır bas-masıyla kendisinde zahiri mucizeler ortaya çıkmaya başladı.

Bu hal her ne kadar o mertebede bir kemâl ise de, “Mertebe-i Muhammediyye”de değildir.  Çünkü aşağıdaki alt mertebelerin yokluğu, yukarıdan da o kadarının  azlığı de-mektir. 

Seyr sahası âlemi, “misâl” ile “sıfat” mertebesi ara-sında olmuştur. Oysa ki “Mertebe-i Muhammediyye”nin  seyr sahası, “Hz. şehadet”ten başlayan, “İnsân-ı Kâmil”de biten beş hazret, “hazarat-ı hamse” mertebeleri kapsamın-dadır.

Bu mevzuu da bu kadarla bırakıp yolumuza devam edelim. Şimdi “nefs” hakkında bir başka mühim meseleye daha gelelim.

Cenâb-ı Hakk, Kûr’ân-ı Keriym’inde insânı :

1 – İnsân,

2 – Halife,

3 – Beşer,

4 – Nefs,

5 – Âdem,  isimleriyle beş ayrı vasıfta tanıtmış.

Bizler kendimizi ifade ederken insân vasfını kullanır olmuşuz.

Halbuki Cenâb-ı Hakk bizden bahsederken, Kûr’ân-ı Keriym’inde en çok “nefs” ifadesini kullanmıştır.  Bizler dahi ceplerimizde taşıdığımız “nüfus” yani “nefs”ler kağıdı ile kendimizi ispatlamaktayız.  Neden acaba nüfus cüzdanla-rımıza “insân cüzdanı” denmemiş de “nüfus cüzdanı” den-miştir?

Yaklaşık olarak baktığımızda;  Kûr’ân-ı Keriym’de insân’a

- 283 yerde nefs,

-   57 yerde insân siz’li, sizler gibi çoğul olarak,

-   37 yerde insân tekil olarak,

-   24 yerde Âdem,

-   14 yerde beşer,

-     6 yerde halife olarak hitab edilmiştir. 

Görüldüğü gibi çok büyük farkla insân, nefs olarak tanıtılmış, bu da bize bu sözcüğün insân üzerinde ne kadar çok faaliyette olduğunu göstermektedir.

Ayrıca şöyle bir hesap yaptığımızda da (2 + 8 + 3) = 13 sayısını buluyoruz.  Bu da Hz. Rasûlullah’ın bilindiği gibi şifre sayısıdır. Yukarıda belirtilen insân hakkındaki ifadelerin ayrıca izahları vardır, kısaca ele alalım.

- 283 Nefs    :  Hisler ve duyguların kaynağı. 

                                                         (2 + 8 +  3)  = 13

-   94 İnsân  : Bütün esma’ül hûsna’yı toplâyan has ve zât ismi.                                                         (9 + 4)  = 13

-   24 Âdem : Birimsel isim, kendine has.

                                                                 (2 + 4) =    6

-   14 Beşer     :                                                           Tebşir edilen, müjdelenen (zât tecellisi ile)                                           (1 + 4) =                5

-    6  Halife  : Genel isim, Halifetullah’tır.  ® 6

421   (4 +2 + 1) = 7                   (4 + 3 ) = 7      43

¬  (Her iki tarafta netice aynıdır)   ®

Özetle “nefs nedir?” sorusu hakkında bu kısa bilgi-leri verdikten sonra biz tekrar yolumuza devam etmeğe  çalı-şalım.

Hira

Mevzuumuz vâhy ve Cebrâil olunca, onun ilk geldiği yer olan Hira dağından bahsetmeden geçmek olmazdı.

07.07.1990 Cumartesi sabahı Hacc görevimizi yerine getirmek için bulunduğumuz Mekke’de Hira dağına çıkmış-tım.

Oldukça heyecanlı ve düşünceli, orada olan ilk vâhy hadisesini şühûd etmeğe çalışıyordum.  Zirvedeki büyük kaya adeta bıçakla ikiye ayrılıp ortadan yarılmış tekne gibi duru-yordu.

Rivâyetler ilk vâhy geldiğinde, vâhyin şiddetinden o taşın yarıldığını söylerler.  Bu hisler içerisinde ve birazda yorgun olarak, Mekke-i Mükerremeyi karşıma alarak o taşın kenarına oturup etrafı seyre başladım. 

O sıralarda güneş de yavaş yavaş ışıklarını yaymağa başlıyordu. O esnada hayretle bir şey dikkatimi çekti, arkadan güneşin ışıklarının vurmasıyla Hira dağının ve yan tepelerin gölgelerinin kumlar üstüne vurmasıyla adeta düz arazide san-ki çoook büyük bir “Allah” ismi yazılmış idi. 

Epey bir müddet bu manzarayı seyrettikten sonra ka-ğıdı kâlemi elime alıp aşağidaki birkaç hissiyatımı  not etme-ye başlamıştım.

Mekke-i Mükerreme 

07.07.1990 Cumartesi

H İ R A

Seni nasıl tarif edeyim.

İdrakim çok zayıf nideyim.

Neler oldu sende hayretteyim.

            Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Civarında sen en yücesin.

             Az daha göğe ereceksin.

             Heybetli çok azametlisin.

                     Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Sabah vakti ulaştık sana.

Çıktık zirvene yana yana.

Seyrettik seni kana kana

      Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Rasûlun nefesi sanki orda.

                   Sakin olmuş çok zaman sanki burda.

           Bunları düşün az yan durda.

                        Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Bütün Mekke görüş alanı.

Mevlâ tüm oldurmuş alanı.

Nasıl anlatayım kalanı.

Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Harem-i şerif de karşıda.

             Neler vardır bu çarşıda.

             Görecekmiş gibi Arş-ı da.

Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Uzun ibadetlerden sonra.

Nihâyet cibril geldi burda.

Ne sırlar getirdi hep orda.

Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Mânâdan dünyaya bir kapı.

             Değişti Rasûlün hayatı.

             Anla kardeşim bu hakikatı.

                        Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

IKRA dedi Hazret-i Cibril.

Kûr’ândır bu önünde eğil.

Haktan’dır hepsi gayrı değil.

      Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira.

Sen de Hira’nı keşf edersen.

             Türlü sırlara erersen.

             Peygamberini yad edersen.

Ah... Nûrlu Hira heybetli Hira. *(26)

*(26) Hacc Divanı  Necdet Ardıç sayfa 93

Mekke-i Mükerremenin yakınlarında olan bu dağ, a-deta ezelden beri “küntü kenzen mahfiyyen” “gizli hazi-ne”de mevcud olan “Hakikat-i İnsâniyye” ile “Hakikat-i Kûr’âniyye”nin, yani bir bâtında doğan ikiz kardeşin çok u-zun zaman bir birinden ayrı kalıp o gecede “Kadir Gecesi” (Kadir-i mutlağın gecesi) (Kadir kıymetini idrak etme gecesi) ilk buluşmaya başladıkları “zât-i gece”dir.

İşte bu gece “Cibril-i Emin”den “Muhammed’il e-min”e gelen lûtfu ilâhi ile, Muhammed (a.s.) ın eminliği Haz-retliğe tebdil olduğundan bundan sonraki vasfı Hz. Muham-med (s.a.v.) olmuştur ve bu andan itibaren “Kelime-i Tevhid” kitabımızda da bahsettiğimiz gibi dünya tefekkür tarihinde bu hadise en büyük inkilâbın başlangıcı olmuştur.

İlk Vâhy

Ümmü’l Mü’minin Aişe radiyallah-u anha’dan :

Meâlen şöyle demiştir:

“Rasûlullah (s.a.v.)’in ilk (vâhiy) başlangıcı uyku-da rü’yayı saliha, yani (sadıka) görmekle olmuştur.  Hiç bir rü’ya görmezdi ki sabah aydınlığı vazıh ve aşikar zu-hur etmesin.”

Ondan sonra kalbine yalnızlık muhabbeti ilka olun-du. Artık “Cebel-i Hira”, (Hira dağında) ki mağara içinde halvete girip orada ehlinin yanına gelinceye kadar sayılı gün-lerde kalırdı.  Sonra yine “Hadice”nin yanına gidip bir o ka-dar zaman için yine yiyecek ihtiyaçlarını giderirdi.

Nihâyet Rasûlullah (s.a.v.) bir gün yine Hira mağara-sında bulunduğu sırada “emr-i Hakk” yani “vâhy” geldi.

Şöyle ki;  O’na melek gelip ¤a ŠÔ¡a “IKRA’” (oku) dedi.  O da, “Ben okumak bilmem,” cevabını verdi. 

Zât-ı akdes-i Risâlet-Penahi buyuruyor ki,

“O zaman Melek beni alıp takatim kesilinceye kadar sıkıştırdı, sonra beni bırakıp yine  ¤a ŠÔ¡a “IKRA’” (oku) dedi.  Ben de ona “okumak bilmem” dedim. 

Yine beni ikinci defa takatim kesilinceye kadar sıkıştırdı.

Sonra beni bırakıp yine üçüncü defa ¤a ŠÔ¡a “IKRA’” (oku) dedi.  Ben de “Okumak bilmem” dedim. 

Nihâyet beni yine alıp, üçüncü defa sıkıştırdı.

Sonra beni bırakıp;

Kûr’ân-ı Keriym  Alâk Sûresi 96/1-5. âyette

 Õ Ü � ô©ˆ £Ûa  Ù¡£2 ‰ ¡á¤�b¡2 ¤a Š¤Ó¡a ›Q�

7§Õ Ü Ç ¤å¡ß  æb Ž¤ã¡ü¤a  Õ Ü � ›R�

=¡á Ü Ô¤Ûb¡2  á £Ü Ç ô©ˆ £Û a ›T�

¢â Š¤× ü¤a  Ù_¢ £2 ‰  ë ¤a Š¤Ó¡a ›S�

¤á Ü¤È í ¤á Ûb ß  æb Ž¤ã¡ü¤a  á £Ü Ç ›U�

“ıkre’ bismi rabbikelleziy haleka” (1)

“halekal insâne min alakın” (2)

“ıkræ ve rabbükel ekremü” (3)

“elleziy alleme bil kâlemi” (4)

 “allemel insâne ma lem ya’lem” (5)

Meâlen :

(Ey Muhammed!) “halkeden, insânı pıhtılaşmış kandan halkeden Rabbı’nın adıyla oku! oku! Kâlemle öğreten insâna bilmediğini bildiren Rabb’ın en büyük kerem sahibidir.”

Rasûlullah (s.a.v.) (kendisine vâhy olunan) bu âyât-ı kerimeyi idrak ederek (anlayarak) “korkudan” yüreği titre-yerek döndü ve “Hadice binti Huveylid”in yanına giderek, “beni sarıp örtünüz, beni sarıp örtünüz,” dedi.

Korkusu geçinceye kadar mübarek vücûdlarını sarıp örttüler.  Ondan sonra Hazret-i Rasûl (s.a.v.) meydana gelen hali Hadice’ye naklederek, “Kendimden korktum,” dedi.

Hadice radiya’llahu anha: “Öyle deme, Allah’a ye-min ederim ki  “Allah-u Zül-celâl” hiç bir vakit seni utan-dırmaz (mahzun etmez).  Çünkü sen akrabana bakarsın, işini görmekten aciz olanların ağırlığını yüklenirsiniz, fakire verir, kimsenin kazandıramayacağını kazandırır-sın, misâfiri ağırlarsın, Hak yolunda zuhur eden havadis ve mühimmatta halka yardım edersin.”

Bundan sonra Hadice (radiya’llah-u anha) Hazret-i Rasûl-i Ekrem (s.a.v.)’i birlikte alıp amcaoğlu Veraka b. Nev-fel b.  abdü’l-Uzza’ya götürdü.

Bu zât, zaman-ı cahiliyyette “hıristiyan”lığa dahil ol-muş bir kimse olup “İbranice” yazı bilir ve “İncil”den Allah’ın iradesini ilgilendiren konularda gereği kadar öteberi yazardı. Veraka; gözleri â’ma olmuş bir piri fani idi. 

Hadice radiya’llah-u anha Veraka’ya: “Amucam oğ-lu, dinle de bak, kardeşinin oğlu ne söylüyor,” dedi.

Veraka: “Ne var kardeşimin oğlu?” diye sorunca; Rasûlullah (s.a.v.)  gördüğü şeyleri kendisine haber verdi.

Bunun üzerine Veraka dedi ki: “Bu gördüğün Allah-u Teâlâ’nın Mûsâ (salla’llahu aleyhi ve sellem)’e tenzil ettiği “Namus-ı Ekber”dir.  Yani (sahib-i sırrı Vâhy’dir.) Ah keşki senin da’vet günlerinde genç olaydım.  Kavmin seni çıkaracakları zaman keşki hayatta olsam!”

Bunun üzerine Rasûlullah  (s.a.v.), “Onlar beni çıka-racaklar mı ki?” diye sordu. 

O da: “Evet (zira) senin gibi bir şey getirmiş yani (vâhy tebliğ etmiş) bir kimse yoktur, ki düşmanlığa uğra-masın.  Şayed senin da’vet günlerine yetişirsem, sana son derece yardım ederim,” cevabını verdi.

Ondan sonra çok geçmedi, Veraka vefat etti. (Ve o esnada) “Fetret-i vâhiy” vuku buldu.  (Yani bir müddet için vâhy kesildi.)  *(26)

*(26) Sahih-i Buhari Cild 1 Hadis 3

Ikra’  Harf  Değerleri

 aŠÔa “ IKRA’ ”  (OKU) 

a      1    Ahadiyyet ® Ahadiyyet mertebelerinin ilmi

Ô          100                  Kudret ®        Kudret-i ilâhiyye ile

Š   200   Rahmâniyyet ®  Râhmaniyyet’e (oradan da)

a       1   İnsân ®  İnsân-ı Kâmil’e (oradan da)

ª      1                 Zuhur ®      Diğer zuhur mahallerine

303                                                      ulaştırmasıdır.

Ikra’  Sayı   Değerleri

303 :

Birinci 3 : Kûr’ân, Cebrâil, Muhammed (s.a.v.) dir.

İkinci 3 :  Bu ilmi, ilmel, aynel, hakk’el yakıyn idrak etmek.

Ortadan (0) çıkarmak ile ki, (303)

yani bu hakikatlere “hayâl ve vehm”i karıştırmamak.

Geriye kâlân (33) ise,

“Mescid-i Nebevi”nin ilk yapıldığındaki direk sayısıdır.    

Yani bütün “vâhy-i İlâhi”nin bu çatı altında toplanması ve (OKU) tulması demektir.

Şakk’ı  Sadr  (Göğsün Yarılması, Temizlenmesi)

“Şakk-ı sadr”: Hz. Rasûlullah (s.a.v.) in göğsünün yarılıp ameliyat edilme hadisesi birkaç def’a vaki olmuştur.

İlki : Efendimiz Hazretleri dört yaşlarında ve süt nineleri “Halimetü’s sa’diyye” radıyallahu anha”nın yanında iken vaki olmuştu, ki bunda, göğsünü yarmaya me’mur olan melâikenin “Bu şeytanın senden olan haz ve nasibidir,” di-yerek kendilerine gösterdikleri pıhtılanmış kanı oradan temiz-lemek içindi.

İkincisi: On yaşında iken göğsünün yarılması vu-ku’u Ebu Nuaym ile Ziyauddin Muhammed b. Abdü’l Va-hid’in rivâyetlerinden gelen haberlerdir.

Üçüncüsü : Hazret-i Aişe radıya’llah-u anha’dan ri-vâyet edilen bir hadise nazaran, Hira mağarasında iken Cib-ril (a.s.) ın tebliği vâhy için ilk geldiğinde de şakk-ı sadr vaki olmuştu, ki bunun “vâhy-i ilâhi”yi kalb kuvveti ile anlaması ve vâhyin ağırlığına tahammül kudreti kazanabilmesi için ol-duğu açıktır.

Dördüncüsü : Mi’rac gecesi vuku bulan göğsünün yarılmasıdır.

(O hakikatlere tahammül edebilmesi içindir.) *(27)

*(27) Sahih-i Buhari cilt 2 sayfa 273

Yukarıda görüldüğü gibi Hz. Muhammed (s.a.v.) efendimizde dört defa “şakk-ı sadr” hadisesi vuku bulmuş-tur, bunların her biri bir mertebe itibariyle olmuştur.

“Ef’âl”, “esma”, “sıfat”, “zât” mertebelerini idrak etmek, her mertebede “hayâl ve vehim”in hükmünden kur-tulmakla, bu da riyazât ve mücahede ile mümkün olmaktadır.

 “Şakk-ı Sadr” göğsümüze Mûsâllat olan hayâl, ve-him, vesvas, hannas ve diğer fuhşiyyatın orada yer bulama-ması için orada bulunan “nefs-i emmare”lik hükmünü, zikr ve mücahede ile eritmektir.

Bu oluşum birinci “şakk-ı sadr”dır.  Güzel bir seyr-i süluk eğitimiyle diğerleri de yavaş yavaş tatbik edilir. 

Eğer bir yol ehlinde “şakk’ı sadr” “göğüs temizlen-mesi” hali oluşmazsa “Ikra’” ve diğer bâtıni açılımların zu-hurunun meydana gelemeyeceği aşikardır.

Bu ameliyatları “şakk-ı sadr”ı Cenâb-ı Hak,

Kûr’ân-ı Keriym  İnşirah Sûresi 94/1 âyette

›�=  Ú ‰¤† •  Ù Û ¤€ Š¤' ã ¤á Û a ›Q�

“elem neşrah leke sadrek”

Meâlen

(Ey Muhammed!) “Biz senin göğsünü açmadık mı?” âyetiyle tümünün oluşumunda “BİZ” ifadesiyle “kendinin” de oradaki valığını açık olarak ifade etmektedir.

Çok geniş açılımları olan bu mevzuu da özet olarak gördükten sonra yolumuza devam edelim.

Ümmi  Peygamber (s.a.v.)

(Gerçekten Hz. Muhammed (s.a.v.) okuma yazma

bilmiyor mu idi?....)

Bu hali gerçek yönüyle anlamaya çalışalım. 

Evvelâ “Ümm” kelimesinin harf ve sayı değerlerine bir göz atıp daha sonra diğer yönlerini de ele almağa çalışa-lım.

£áa “ümm”  (ana)

 a      “elif”         1

 á        “mim”       40

 á        “mim”       40

81 tersi 18’dir. 

 İkisinin toplamı (81 + 18)  = 99 eder

Böylece  “ümm”  (ana) kelimesi” 18 bin âlemi ve 99 “esma’ül hûsna”yı ifade etmiş olduğu açık olarak görülmüş olmaktadır.

      ó£àa “ümmiy”

 a      “elif”         1

 à       “mim”       40

 à       “mim”       40

ó     “ye”          10

91  tersi 19’dir.

18 bin âlemde var olan “İnsân-ı Kâmil”dir, ki o da âlemlerin ana’sıdır

Ümm   :  Ana, anne, valide, (asıl-esas) (başlıca olan şey)

Ümmi : Anasından nasıl doğmuş ise öyle kalıp okuma yaz-ma öğrenmemiş (kimse)

Ümmi-i  Sadık

Ümmi-i sadık :  Ümmi peygamber, Hz. Muhammed (s.a.v.)

Kûr’ân-ı Keriym A’raf Sûresi 7. sûre 157. âyettinde;

ô©ˆ £Ûa £ó¡£ß¢ü¤a £ó¡j £äÛa  4ì¢� £ŠÛa  æì¢È¡j £n í  åí©ˆ £Û a

¡3î©v¤ã¡ü¤a ë ¡òí¨‰¤ì £nÛa ó¡Ï ¤á¢ç †¤ä¡Ç b¦2ì¢n¤Ø ß ¢é ã뢆¡v í

elleziyne yettebi’unerrasûlennebiyyel ümmiyyelleziy 

yecidünehü mektüben ındehüm fiyttevrati vel inciyli

Meâlen :

“Âyetlerimize inanıp, yanlarındaki Tevrat ve İncil’de yazılı buldukları, okuyup yazması olmayan Peygamber Muhammed’e uyanlara yazacağız,” buyrulmaktadır.

Özet yorum: Tevrat ve İncil’de yazılı olan Ümmi Peygamber (s.a.v.) Kûr’ân, yani zât ilminin anası olduğu gibi, Tevrat, “Esma” ilminin, İncil “sıfat” ilminin de anası, kay-nağı olduğu yukarıdaki âyette açık olarak bildirilmişltir.

Hz. Rasûlullah (s.a.v.)in ümmi olması bizim anladığı-mız mânâda okuma yazma bilmemesi demek değil, okuma yazma araçlarına (kağıt-kâlem) gibi ihtiyacı olmadığı mânâsı-nadır.

Âlemimizde böyle başka bir zuhur yoktur.  Bu oluşum sadece Hz. Muhammed (s.a.v.) efendimize has ve onun en büyük mu’cizelerindendir. İlmi ilâhi o mahalden bütün insân-lık âlemine yayılmıştır.

Cebrâil (a.s.) ın kendisine ilk geldiğinde “Ikra’’’ (oku) demesi manidardır. 

Cebrâil (a.s.) cahil bir varlık mı idi ki; okuma yazma bilmeyene “Ikra’’’ (oku) diye hitab etsin.

Peygamberimiz (s.a.v.) vefat etmesine yakın bir za-manda “bana kağıt veriniz size birşeyler yazacağım!” bu-yurmuştu.

Orada bulunanlardan bir kısmı “kağıt verelim,” bir kısmı da “vermeyelim,” dedi. Ömer’ül Faruk (r.a.) bu kı-sımda idi. “Allah’u Teâlâ’nın kitabı bize yetişir,” dedi.

(ve kağıt verilmedi...........) (**) 

Bu mevzua ileride tekrar döneceğiz.

(**) Eshab-ı Kiram Ahmed Faruk Cilt 5 sahife 51

Ümm’ül  Bilâd

Ümm’ül bilâd     :  Beldelerin anası ® Mekke-i Mükerreme

Ümm’ül kura     :  Şehirlerin anası ® Mekke-i Mükerreme

Kûr’ân-ı Keriym Şura Sûresi 42/7. âyetinde;

¦b£î¡2 Š Ç b¦ã¨a¤Š¢Ó  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a  Ù¡Û¨ˆ × ë ›W�

b è Û¤ì y ¤å ß ë ô¨Š¢Ô¤Ûa £â¢a  ‰¡ˆ¤ä¢n¡Û

6¡éî©Ï  k¤í ‰ ü ¡É¤à v¤Ûa  â¤ì í  ‰¡ˆ¤ä¢m ë

›� ¡Šî©È £ŽÛa ó¡Ï ¥Õí©Š Ï ë ¡ò £ä v¤Ûa ó¡Ï ¥Õí©Š Ï

ve kezalike evhayna ileyke Kûr’ânen ‘arebiyyen

litünzire ümmel kura ve men havleha

ve tünzire yevmel cem’ı lâ raybe fiyhi

feriykun fiyl cenneti ve feriykun fiyssa’ıyri

Meâlen :

“Ey Muhammed! Böylece şehirlerin anası olan Mekke’de ve çevresinde bulunanları uyarman, şüphe gö-türmeyen toplanma günü ile uyarman için sana arapça okunan bir kitap vâhyettik. İnsânların bir takımı cennete, bir takımı da çılgın alevli ateşe girer,” buyrulmaktadır.

Özet yorum : Her şehir ve kasaba, içinde yaşayan-ların ve yaşananların anası’dır. Her türlü oluş ve doğuşları kucaklayıp muhafaza etmektedirler. Tarihleri sürecinde ora-larda nasıl hadiseler cereyan etmişse, o hadiselerin özelliği nispetince değer kazanırlar.

İşte bu yüzden dünya tefekkür tarihinin, kuruluşundan beri en büyük hadiselerini kucaklayan “Mekke-i Müker-reme” beldelerin (şehirlerin) anası ünvanını almıştır.

Burada evvelâ Canab-ı Hakk zâtından,

- “ilk halife” “insân” (Âdem-i) dünyaya ikram etti ve onunla beraber zât-i tecellisi olan zuhur mahalli “Beytullah”ı ikram etti. 

- daha sonra “İbrahim”i (a.s.) ikram etti,

- daha sonra “İsmail” (a.s.) ı,

- daha sonra “zem zem”i ikram etti. 

- daha sonra âlemlere rahmet Habibini Hz. Muham-med Mustafa (s.a.v.) i,

- daha sonra “İslâm”ı, onunla beraber “Kûr’ân”ı ik-ram etti. 

- Ve bütün mertebeleri kapsamına alan “zât-i te-celli”sini  ikram etti. *(28)

İşte bu yüzden, senin de “tezkiye” edilmiş (temizlen-miş) beden-i varlığın, “arz-ı mübarek”in “ümm’ül Kûr’ân”dır.

Bütün mübarek ikramlar sana bu mübarek beden şeh-rinde olmaktadır.  Elden gitmeden evvel mevcud vücûdları-mızın kıymetini bilelim.

Kûr’ân-ı Keriym Şura  Sûresi 42/7. âyetinde;

b£î¡2 Š Ç b¦ã¨a¤Š¢Ó  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a  Ù¡Û¨ˆ × ë

ve kezalike evhayna ileyke kûr’ânen ‘arebiyyen

Meâlen :

“İşte böylece Kûr’ân’ı arapça olarak sana vâhyettik.”

*(28) Bu hususta daha geniş bilgi “Kelime-i Tevhid” kitabı-mızın “Mekke-i Mükerreme”  bölümü sayfa 137 de vardır.

Bu âyeti kerimede, Kûr’ân-ı Keriym’in hiç bir “ara-cı” olmadan Hz. Muhammed’e vâhy edildiği bildirilmek-tedir. 

Diğer bazı âyetlerde “Cebrâil” ve değişik şekillerde “vâhy” edildiği bildirilmektedir.  Yeri geldikçe inceleyeceğiz.

Kûr’ân’ın arapça olarak vâhy edilmesi “Kelime-i Tev-hid” isimli kitabımızda da belirttiğimiz gibi, Hakk tarafından yapılan “dört”üncü tercümesidir.

Ümm’ül  Kitab

Ümm’ül kitab : “Akl-ı evvel”, arş’ın üstündeki kaza ve kader levhası, “levh-i mahfuz”

Kûr’ân-ı Keriym Şura  Sûresi 43. sûre 1,2,3,4. âyetinde;

 ¬á¨y ›Q�

=¡åî©j¢à¤Ûa ¡lb n¡Ø¤Ûa ë ›R�

7  æì¢Ü¡Ô¤È m ¤á¢Ø £Ü È Û ¦b£î¡2 Š Ç b¦ã¨õ¤Š¢Ó ¢êb ä¤Ü È u b £ã¡a ›S

6 ¥áî©Ø y¥ £ó¡Ü È Û b ä¤í † Û ¡lb n¡Ø¤Ûa ¡£â¢a ó¬©Ï ¢é £ã¡a ë ›T

ha miym (1)

vel kitabıl mübiyni (2)

inna ce’alnahü Kûr’ânen ‘arebiyyen le’alleküm ta’kılune (3)

ve innehü fiy ümmil kitabi ledeyna le’aliyyün hakiymün (4)

Meâlen :

“Ha, mim, apaçık kitab’a and olsun ki, akledesiniz diye Kûr’ân’ı arapça okunan bir kitab kılmışızdır, şüp-hesiz o, bizim katımızda Ana kitab’da mevcud, yüce ve hikmet dolu bir kitab’dır.”

(Vâhiylerin toplu olduğu toplandığı ana kitab)

Özet yorum :

“Ha-Mim” “Hakikat-i Muhammedi”dir. Her tecellide mertebesi vardır. 

Burada bahsedilen “vel kitabil mübin” (ve açık kitab) bâtından zahire, çıkışa doğru, “Esma – Rûbubiyyet” mertebesi, “ilmi ilâhi”nin tafsile doğru açılmasıdır.

“inna ce’alnahü Kûr’ânen ‘arebiyyen”

“inna” ® “muhakkak ki biz”

“cealna” ® “kıldık - murad ettik”

“hu” ® “o’nu”

“Kûr’ânen arabiyyen”® “arapça Kûr’ân olarak”

“le’alleküm ta’kılune”,

“umulur ki akledersiniz”

“ve innehü fiy ümmil kitabi”, 

“muhakkak o ümm’ül kitabdır.” ® “Akl-ı evvel”

“ledeyna le’aliyyün hakiymün”,

“yanımızda olan yüce ve hikmet dolu kitabdır.”

Ümm’ül   Kûr’ân

Ümm’ül Kûr’ân : Fâtiha sûresi

(Kûr’ân-ı Keriym’in aslı olduğu için ümm’ül Kûr’ân’dır.)

Bir Hadis-i şerif’de : 

“Ey cabir, dikkat et, sana Kûr’ân’da nazil olan en büyük sûreyi bildiriyorum: Fâtiha-ı şerifedir! Zira onda her derde karşı bir şifa vardır,” buyruldu. *(29)

Bir Hadis-i Kudsi’de

“Ben (sâlât) namaz sûresi olan Fâtihayı benim aramla kulum arasında yarı yarıya taksim ettim; yarısı benim ve yarısı kulumundur ve kulumun istediği hak-kıdır,” buyuruldu.

Efendimiz (s.a.v.) de bunu şöyle beyan buyurur:

Kul, “elhamdilillâhi Rabbil âlemiyn” der,

Allah (c.c.)  da, “kulum bana hamd etti” der.

Kul, “errâhmanirrahiym” der,

Allah (c.c.)  da, “kulum beni sena etti” der.

Kul “maliki  yemiddin” der,

Allah (c.c.) da der ki, “kulum beni temcid etti (yü-celtti) ve buraya kadar, benim;

“iyyake na’büdü ve iyyake nesta’in” kulumla be-nim aramda; sûrenin sonu ise sadece kulumundur ve kulumun istediği hakkıdır,” der, diyor. *(30)

*(29)Ramuzul ehadis s.590 – Hadis 6167

*(30) Elmalılı M.Hamdi Yazır, Hak dini Kûr’ân dili cild 1, sayfa 54

Kûr’ân-ı Keriym Hicr Sûresi 15. sûre 87. âyetinde;            ó©ãb r à¤Ûa  å¡ß b¦È¤j �  Úb ä¤î m¨a ¤† Ô Û ë ›XW�

 áî©Ä È¤Ûa  æ¨a¤Š¢Ô¤Ûa ë

ve lekad ateynake seb’an minel mesani

vel kurane’l aziyme

Meâlen :

“And olsun ki, sana daima tekrarlanan yedi (ikili-lerden) âyetli fâtiha’yı ve Kûr’ân’ı aziym’i verdik,” buyu-rulmaktadır.

Bilindiği gibi Ümm’ül Kûr’ân; “Fâtiha-ı Şerif” “seb’ul mesani” biri besmele olarak yedi âyettir. 

İslâmın ilk besmelesi

Kûr’ân-ı Keriym Âlâk Sûresi 96/1. âyetinde;

  Ù¡£2 ‰ ¡á¤�b¡2 ¤a Š¤Ó¡a ›Q�

ıkre’ bismi rabbike

Meâlen :

“Rabb’ının ismiyle oku”dur. 

Âyet-i kerimenin bu bölümü ve devam eden âlâk sû-resinin beş âyeti Hira dağında gelen ilk ayetlerdir. Bu arada gelen bazı âyetlerden sonra, gelen ilk bütün sûre, bâtınen Fâ-tiha-ı Şerif olması daha uygundur. 

Her ne kadar sıralanışta birinci, nüzülde beşinci ola-rak ifade ediliyorsa da bu hususun çok iyi araştırılması lâzım gelmektedir. Bizce bâtıni olarak hem sıralanışta ve hem de nüzülde birincidir.

Âyet-i Kerime’de “Fâtiha” “seb’ül mesani”den (cüz) yani kısım olarak değil, “kül” yani bir bütün olarak bahsedilmektedir ve “Kûr’ân-ı Azıym” ile iki ayrı ana unsur olarak bahsedilmektedir. 

Buradan da kolayca anlaşılacağı üzere Kûr’ân-ı azim-üşşân’da var olan bütün mânâlar, öz ve özet olarak “seb’ul mesani” “Fâtiha”  sûresinde mevcuttur. 

Bu yüzden hem Kûr’ân’ın anası “ümm’ül Kûr’ân” ve toplu olarak gelen ilk sûredir.

Ancak bu “Fâtiha” ile “levh-i mahfuz” açılarak Kûr’ân-ı azimüşşân, “levh-i mahfuz”dan belirli yollarla Hz. Rasûlullah’ın vücûd-u mübareklerinde dünya âlemine indiril-miştir ve ilk âyeti olan “besmele-i şerif”, ondan evvel gelen ilk besmelenin “ıkra’” yerine geçerek, gerçekler en geniş mânâda zuhura çıkmıştır. 

Bu mevzua tekrar değineceğiz.

İki yedili olması bir bakıma da, hem Mekke ve hem de Medine’de nazil olması itibariyledir.

Mekke’de ilk nazil olması, “hakikat-i ilâhiyye”yi;

Medine’de ikinci defa nazil olması ise, “hakikat-i Muhammediye”yi ifade ve izah etmesidir.

“Kûr’ân-ı azimmüşşân”ın hakikatlerini;

“Hakikat-i ilâhiyye”yi ve “Hakikat-i Muhammediyye” yi idrak edebilmemiz için “Hakikat-i Fâtiha”yı çok iyi anla-maya çalışmamız gerekmektedir. 

İşte bu yüzden de Kûr’ân-ı Keriym okumaya başlar-ken okunan, Mekke-i Mükerreme’de ikram edilen, ilk nazil olan Fatiha-i Şerife; Kûr’ân-ı Keriym okumayı bitirirken ve-ya yaptığımız herhangi bir dua yahut işi sona erdireceğimiz zaman okuduğumuz ise, daha sonra Medine-i Münevvere’de ikinci defa nazil olan Fatiha-i Şerife’dir.

Fatih – Fatiha : Açmak, açma mânasında olduğu hal-de, biz onu kapatma, sonlandırma mahallinde de kullanıyo-ruz. Ancak sonlandırma dediğimiz, kemale erdirme, hatmet-medir

Açma mahallinde kullandığımız Mekke-i Mükerre-me’de zat-i tecellinin ilk zuhuru ile mutlak bir açılım yap-ması, bu açılımların Medine-i Münevvere’de ikinci nüzülü ise, Hakikat-i Muhammediyye idraki ile mânâların gönüllerde yer etmesi ve açılması içindir.

Yani açılışta, “hamd” ile; kapanış yani idrak edişte, Fatiha, “el hamd” iledir. Bunun kemal-i zatiyetin ferdiyed kemalat şehadetidir. Baştan sona, arada ne varsa, hepsi de onun izahıdır, diyebiliriz. 

Yedi âyet olması, bir bakıma “sıfat-ı subûtiyye”dir.

Bu husus, Hakk’da mutlak; kul’da sınırlı olarak müş-terektir.

Hakk; en geniş mânâda zuhur mahalli olan “Hakikat-i insânniye” ile kendisi arasında bu sure-i şerifeyi taksim etmiştir.  Hem Ulûhiyyet ve hem de Ubûdiyyet hakikatlerini bünyesinde toplamıştır.

Fâtiha; “insân-ı kâmil”in sûresi ve sûreti’dir.  Ayrıca her mertebenin de sûresi ve sûretidir. 

Gayemiz, Fâtiha-ı şerifenin genel izahını yapmak de-ğil, mevzularımızın gelişi itibariyle ufak, ufak bazı oluşum-lara dikkat çekmeğe çalışmaktır.

Bu mevzuu da burada şimdilik bırakarak yolumuza devam etmeğe çalışalım.

Ümmet - Ümm’et

 Hz. Rasûlullah’dan evvel gelen bütün peygamberlerin etraflarında bulunan tabi olanlarına “kavm – kavim” den-mekte iken, Hz. Muhammed (s.a.v.) efendimizin tabiîlerine “ümmet” denmiştir. 

İşte bu yüzden de peygamberimizin ümmeti, diğer ka-vimlerin anası hükmünde olmuştur. Böylece “Hakikat-i Mu-hammediyye” her yönden “ümm”  yani “ana” yani her şe-yin anası,  kaynağı olmuştur.

Bazı hakikatleri daha iyi anlayabilmemiz için onları ifade eden sözcükleri,  günlük kavramları içerisinde değil, ha-kiki  mânâları itibariyle değerlendirmemiz daha gerçekçi ola-caktır. Ancak bu yoldan hadiselerin gerçek anlamı ortaya çı-kacaktır.

Efendimiz hakkında belirtilen “ümm-i” kelimesi de böyle bir kelimedir.

- Beşerce yönü ile bakıldığında, okuma yazma bilme-yen...

- Hakikati ve gerçeği itibariyle ise, yukarılarda da bahsedilmeğe çalışıldığı gibi “ümm-i”, ana, anaya mensub ifadeleriyle bakıldığında, Hz. Muhammed (s.a.v.) yani “Ha-kikat-i Muhammediye” herşeyin anası ve kaynağı olduğu açık olarak anlaşılmaktadır.

Bu yüzden kendisinin kağıt, kâlem, deri parçası ve onları kullanmağa ihtiyacı yoktur, çünkü onların da “ANA” sıdır.  “İlmi ilâhi’nin anası”dır. 

Onu kendilerimiz ile kıyas ederek öğrenmek için be-şeri eğitim alma zorunda olan varlıklara benzetmeyelim, onu kendi gerçek hali üzere tanımaya çalışalım. Böylece ona karşı daha iyi bir yaklaşım sağlamış oluruz. Ayrıca yukarıda bahse-dilen bütün anaların da anasıdır.

Böyle ümm-i bir peygamberin ümm’eti olmak ger-çekten çok büyük bir ilâhi lütuftur. Lütfen; aklı başında olan kimseler gibi,  kadr-ü kıymetini bilenlerden olalım inşeallah.

İsâ (a.s.) da, “ümm-e” yani anaya mensuptur, Hz. Meryem’den doğmuştur.

Bütün âlemler ise, ümm olan “Hakikat-i Muham-medi”den  doğmuş (zuhur) etmiştir.

Tefekkür - (Tefekkür   Ayetleri)

Cenâb-ı Hakk, Kûr’ân-ı Keriym’inde,

- 275 yerde tefekkür ve düşünceye sevk eden âyetler,

- 670 yerde ise, ilime sevk eden âyetler bildirmiştir. 

Toplam  (275 + 670) = 945 âyet-i kerime eder,

ki kendi içinde toplandığında (9 + 4 + 5) = 18 olur,

18 bin âlemi ifade eder. 

Ayrı bir hesapla ise,   945

son iki rakkam (4 + 5) = 9 eder. 

Baştaki 9 ile yan yana gelince “99”  eder ki, bu da bilindiği gibi “esma-ül hûsna”dır.

670’i kendi içinde toplarsak (6 + 7 + 0) = 13 eder,

bilindiği gibi         6        ® “sıfat-ı zâtiye”,

                          7        ® “sıfat-ı subûtiye”,

13 ise,  ® “Hakikat-i Muhammedi”dir.

275’i kendi içinde toplarsak (2 + 7 + 5)= 14 eder ki,

13’ün bir (1)  fazlasıdır. 

O artan (1) ise, senin aslında yok olan birimsel izafi benliğin-dir.

Bu açılımlardan gördüğümüz şudur ki;

tefekkür ve ilim âyetleri,

“18” bin âlemi

“99” esmaül hûsnayı

“13” Hakikat-i Muhammediyye’yi

ve birimsel izafi benliği

tüm yönleriyle açık olarak izah etmektedirler. 

Umulur ki düşünüp araştırmalar yapma gayreti içinde oluruz.

Misal olmaları için bu âyetlerden bir kaçına göz ata-lım.

Kûr’ân-ı Keriym  En’âm sûresi 6/98. âyetinde:

 æì¢è Ô¤1 í §â¤ì Ô¡Û ¡pb í¨ü¤a b ä¤Ü £– Ï ¤† Ó

kad fassalnel âyâti likavmin yefkahune

Meâlen :

“Biz; anlayan kimselere, âyet ve alâmetlerimizi açıkça bildirdik,” buyrulmaktadır.

Özet yorum :

Bu âyet zâtidir; Cenâb-ı Hakk sıfatları ile Fürkan mer-tebesinden zât’ının (âyetleri) işaretlerini tafsilatlı olarak izah ettiğini kendi ağzından düşünenler için bildirmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym Kasas sûresi 28/43. âyetinde:

¦ò à¤y ‰ ë ô¦†¢ç ë ¡�b  £äÜ¡Û  Š¡ö¬b – 2

 æ뢊  £× ˆ n í ¤á¢è  £Ü È Û  

besaire linnasi ve hüden ve rahmeten

le’allehüm yetezekkerune

Meâlen :

 “İnsânlara tezekkür etsin, zikretsinler, “düşün-sünler” diye hidâyet ve rahmet ve basiretler verdik,”  buy-rulmaktadır.

Özet yorum: 

Bu âyet de zâti’dir. “besaire linnasi”

(insânlar için basiretler – görüşler verdik.) 

Görüş iki türlüdür; biri, beşeri; diğeri ise, ilâhidir. 

Burada bahsedilen görüş, ilâhi basiret-görüşlerdir, ki her şeyin sûretini değil, hakikatini görüştür. 

İşte ancak bu görüşler ile hidâyet yani gerçek hadi is-minin zuhuru meydana çıkmış olur, bu da gerçek rahmettir.  Umulur ki, onlar bu hakikatleri idrak ederek, zikrederek ya-şarlar.

Kûr’ân-ı Keriym Nûr sûresi 24/44. âyetinde:

6  ‰b è £äÛa ë  3¤î £Ûa ¢é¨Ü£Ûa ¢k¡£Ü Ô¢í

¡‰b –¤2 ü¤a ó¡Û¯ë¢ü¡ ¦ñ Š¤j¡È Û  Ù¡Û¨‡ ó©Ï £æ¡a

yükallibullahül leyle vennehare  

inne fiy zalike le‘ıbreten li ül’il ebsari

Meâlen :

“Allah geceyi gündüze; gündüzü geceye çevirir, doğrusu “basiret sahibi” görebilenler için bunda ibretler vardır.”

Özet yorum :

Bu bir sıfat’i âyet ve dolaylı anlatımdır.  Yani Cenâb-ı Hakk diğer âyetlerde “biz yaptık” diyerek oluşumları bizzât kendi zâtından haber verirken, burada ise rûbubiyyet merte-besinden sıfat’i zuhur halini haber vermektedir.

Gecenin ve gündüzün oluşumu kendiliğinden değil ancak Allah’ın gücü ile onun varlığı içerisinde güneş ve dün-yanın döndürülerek gündüz ve gecenin  bir biri ardından hiç şaşmadan müthiş ve mutlak bir uyum içerisinde meydana geldiğidir.

İşte bu hadise ve benzerleri “ul’ül ebsar” (basiret sa-hibi) (kâmil görüş sahibi) olan kimseler için ibret verici, dü-şündürücü, her an göz önünde olan, yaşayan canlı tablolardır.

Basiret sahibi kâmil görüş Hakk’a aittir.  İşte Hakk Teâlâ hazretleri bu kâmil insânların gözlerinden mülkünü te-maşa ederek seyr eder.

Kısa kısa birkaç âyet daha verelim.

Kûr’ân-ı Keriym Yusuf sûresi 12/15. âyetinde:

 æ뢊¢È¤' í  ü ¤á¢ç ë

ve hüm lâ yeş’urune

Meâlen :

“şuur etmediklerinde, düşünmediklerinde”

Kûr’ân-ı Keriym Hud sûresi 11/24. âyetinde:

 æ뢊  £× ˆ m  5 Ï a

efelâ tezekkerune,

Meâlen : 

“artık düşünmez misiniz"?”

Kûr’ân-ı Keriym Ankebut sûresi 29/35. âyetinde:

 æì¢Ü¡Ô¤È í §â¤ì Ô¡Û

likavmin ya’kılune

Meâlen :

“aklını kullanan bir  kavm için”

Kûr’ân-ı Keriym Haşr sûresi 59/21. âyetinde:

 æ뢊  £Ø 1 n í ¤á¢è  £Ü È Û

le’allehüm yetefekkerune

Meâlen :

“umulur ki tefekkür eder, fikrederler”

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/111. âyetinde:

 æì¢Ü è¤v í ¤á¢ç Š r¤× a   £å¡Ø¨Û ë

ve lâkinne ekserehüm yechelune

Meâlen :

“ancak şu kadar ki  onların çoğu cahilce davranı-yor”

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi. 6/151 âyetinde:

 æì¢Ü¡Ô¤È m ¤á¢Ø  £Ü È Û

le’alleküm ta’kılune

Meâlen :

“umulur ki akledersiniz”

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/152. âyetinde:

=  æ뢊  £× ˆ m ¤á¢Ø  £Ü È Û

le’alleküm tezekkerune

Meâlen :

“umulur ki tezekkür eder, zikr eder – öğüt alırsı-nız”

Kûr’ân-ı Keriym  Tevbe sûresi 9/41. âyetinde:

 æì¢à Ü¤È m ¤á¢n¤ä¢× ¤æ¡a

in küntüm ta’lemune

Meâlen :

“eğer bilmiş olsaydınız”

Kûr’ân-ı Keriym  Tevbe sûresi 9/81. âyetinde:

 æì¢è Ô¤1 í aì¢ãb × ¤ì Û

lev kanu yefkahune 

Meâlen :

“eğer anlayanlardan olsalardı”

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/104. âyetinde:

7 ¤á¢Ø¡£2 ‰ ¤å¡ß ¢Š¡ö¬b – 2 ¤á¢× õ¬b u ¤† Ó ›QPT�

7©é¡Ž¤1 ä¡Ü Ï  Š –¤2 a ¤å à Ï  

        §Åî©1 z¡2 ¤á¢Ø¤î Ü Ç b¯ ã a ¬b ß ë 6 b è¤î Ü È Ï  ó¡à Ç ¤å ß ë

kad caeküm besairü min rabbiküm

femen ebsare felinefsihi

ve men amiye fe’aleyha

ve ma ene aleyküm bihafiyzın

Meâlen :

“size rabbınızdan gerçekleri görmek için “açık deliller” basiretler geldi,

 kim Hakk’ı görürse kendi lehine, kim görmezse kendi aleyhinedir,

 ve ben üzerinize gözetleyici değilim.”

Kûr’ân-ı Keriym  Âl-i İmran sûresi 3/7. âyetinde:

¡lb j¤Û ü¤a aì¢Û¯ë¢a   ¬£ü¡a ¢Š  £×  £ˆ í b ß ë

ve ma yezzekkerü illâ ulu’l elbabi

Meâlen :

“Kâmil akıl, “kapı” sahiblerinden başkası iyice dü-şünmez”.

Yukarıda özetle belirtilen tefekkür âyetlerinde geçen bazı kelimeleri kısaca özetlemeğe çalışalım.

“likavmin  YEFKAHUN” - (düşünen kavimler için)

YEFKAHUN : Birçok Âyet-i Kerimede geçen bu sözcüğün aslı “FIKH”dır,  çoğulu “FUKAHA”

1. fıkıh : din (şeriat) ilminin üstadı

2. zeki anlayışlı (kimse)  * (31)

Olumlu ve olumsuz şekliyle birçok yerde geçen bu ifade her yönüyle okuyanlarını mümkün olan en üst düşün-ceye yöneltmektedir, yeter ki bizler düşünen kimseler olalım.

“efelâ - TEZEKKERUN” - (Artık düşünmez misiniz?)

TEZEKKÜR :  Zikr’den  - çoğulu  tezekkürat

1. hatıra getirme

2. bir meseleyi konuşma, bir mesele konuşma

Baş taraflarda zikr oluşumundan bahsedilmişti, oraya tekrar bakılabilir. Olumlu ve olumsuz yönleriyle bu sözcük hakkında da çok düşünmemiz gerekmektedir.

* (31) Osmanlıca Türkçe ansiklopedik lügat s.298

Not. Diğer kelimeler de bu lügatın ilgili yerlerinde mevcuttur.

 “ve hüm lâ–YEŞ’URUN”

(şuur etmediklerinde – düşünmediklerinde)

ŞUUR : Anlama, anlayış, hissetme, duyma.

Olumlu ve olumsuz yönleriyle bu sözcük hakkında da çok düşünmemiz gerekmektedir. 

Cenâb-ı Hakk bizlere açık olarak, bu kelimenin içinde bulunan âyetleri ile de büyük ikazlar yapmaktadır. Bizlere düşen bunların gereğini yerine getirmeğe gayret etmemiz ol-malıdır.

 “le’alleküm – YETEFEKKURUN”

(umulur ki fikr ederler)

TEFEKKÜR :  Fikr’den  - tefekkurat : Düşünme, zihin yorma, düşünülme

İçinde “tefekkür” ifadesi geçen âyetlerde de Cenâb-ı Hakk bizleri düşünceye sevkederek bu yönlü bir anlayış bek-lediğini  umud etmektedir.

“li kavmin – YA’KILÛN”

(aklını kullanan bir kavim için)

AKL : Akl ® çoğulu, ukul; engellemek, bağlamak, alıkoymak, menetmek, anlamak.

Eski çağlardan bu günlere kadar akıl üzerine bir çok kitap ve risaleler yazılmıştır; ancak en gerçekçi ifadesini  İs-lâmda ve İslâm Tasavvufunda bulmuştur. İnsânı diğer varlık-lardan ayıran ve üstün kılan en önemli vasfımız aklımızdır.

Bu aklımızı bizlere tavsiye edilen istikamette kullan-mak da başlıca görevimizdir.

Cüz’i aklımızı akl-ı küll’e ulaştırıp onun aklıyla “akl” etmemiz aklımızın kemâli olacaktır, bizlerden de beklenen budur.

“in küntüm – TA’LEMUN”

(eğer bilmiş olsaydınız)

TA’LEMUN : İlm’den, alim, ® çoğulu, ulema; bilme, bilen, bilmek

Allahın (c.c.) sıfatlarından olan ilim her varlıkta ihti-yacı kadarıyla mevcuttur. 

İnsân da ise, gelişmeğe ve çoğalmaya açıktır.  Kişi gayreti nispetinde ilmini arttırır.  Ne kadar çok değerli şeyler bilirse kıymeti o kadar çok artar.  Bilinecek en değerli şey de evvelâ kendisi, oradan da Rabb’ıdır.

Hakk bilgisinden uzaklaştıran her şey benlik ve cehle yöneltir.  Bu ise, kişinin manen iflasıdır. 

İşte bu ve benzeri tehlikelerden korunmak için “eğer bilmiş olsaydınız” bu hatalara düşmüş olmazdınız hitab-ı ilâ-hisi bizleri baştan uyarmakta ve bilmediklerimizi de öğren-meye yöneltmektedir.

“le ibraten – li UL’ÜL  EBSAR”

(görebilenler için bunda ibretler vardır.)

Ul’ül EBSAR : Basiret sahibi, görüş kabiliyetinde olan kimseler.

Görenlerle görmeyenler bir olur mu? diye bizleri gör-meğe yönelten Cenâb-ı Hakk, bu tür âyetlerle de müşahedeye sevk etmektedir.

Âyet-i Kerimede belirtilen kimseler eşyanın ve ken-dinin hakikatini bilerek müşahedeli görüşe sahip olan kimse-lerdir.

Gözü olan herkes birşeyler görür fakat ne gördüğünün farkında değildir.

Nazarının değdiği her yerin Hakk’ın zuhur mahalle-rinden bir tecelli yeri olduğunu anlayan kimseler “Ul’ül eb-sar”dandırlar.

Hadiselere onların gözünden bakarsak daha gerçekçi kararlar vermemiz mümkün olacaktır.  Cenâb-ı Hakk bunlar hakkında baktıkları şeyleri ibret ve basiret gözüyle incele-diklerini bildirmekle diğer kimselere de hadiseleri böyle de-ğerlendirmeleri gerektiği hakkında uyarı yapmaktadır.  Bizler de “Ul’ül ebsar”ın görüşü ile görmeye ve bakmaya alışmalı-yız.

 “ve ma yezzekkeru illâ – UL’ÜL ELBABİ”

(Kâmil akıl, “kapı” sahiplerinden  başkası

iyice düşünmez.)

Ul’ül elbab : Sağ duyu sahibi,  kâmil akıl sahipleri – kapı sahipleri

Bu ifade çok yönlü bir ifadedir. Yukarıda da belir-tildiği gibi, “kâmil akıl sahipleri” ve “kapı sahipleri”...

“Kâmil akıl” ® “akl-ı kül”

“kapı” ise, her bir “esma’ül hûsna”dır.  Bunların hepsi Hakk’a açılan birer kapıdır. 

Kullanma selahiyetine sahip olanlar ise “ülül el-bab”lardır.  Hakk’ın indinde değerleri çok yücedir.  Cenâb-ı Hakk bu ve benzeri âyetlerle bu hakikate dikkatlerimizi çek-mek istiyerek “bab” sırlarını açıklamıştır.  Kâmil akıl sahip-leri bunları iyice düşünüp değerlendirirler.

“ve ma – EDRAKE – ma leyletül kadr’i”

(Kadir gecesinin ne olduğunu sen bilir misin 

idrak ettin mi?)

DERK -  İdrak, derk’ten, ® çoğulu  idrakat; anlayış, akıl erdirme, yetişme, erişme, olgunlaşma.

Birçok âyet-i kerimede yer alan bu kelime ve ifade ettiği mânâ gerçekten çok düşündürücü, bulunduğu yerler iti-bariyle de çok dikkat çekicidir. 

Okuduğumuz bir cümle veya okuma parçasından bir-şeyler anlamış isek onu “derk”, idrak etmiş oluruz. Aksi hal-de okumamız gözden geçirmekten başka birşeye yaramaz. 

Ayrıca kişinin ilmi olgunluğu ne derecede ise, idrakî de o dereceden olacaktır.

Bu sebepten Cenâb-ı Hakk bizlere Kûr’ân’ında daima yüksek idrakî tavsiye edip yollarını açmaktadır. 

İdrak, bir şeyin lisanen söylenmesi değil, gerçeği ile anlaşılması demektir.

“ekserahüm – YECHELUN”

(Çoğu cahilce davranıyor)

Cehl :  Bilmezlik  - cahillik, benlik, yanlış anlayış

Yukarıdan beri kısa kısa sunmağa çalıştığımız tefek-kür âyetlerinin  ve daha nicelerinin zıddı,  tek karşılığı  “yec-helun”dur.

Yukarıda belirtilen kelimelerin  mânâlarını giyineme-yen kimseler, varlıklarına “yechelun” nakşını dikmiş olurlar.  Böylece vasıfları “cehlin” temsilciliğidir. 

Tarihte bunların misalleri çoktur.  Efendimiz zama-nında yaşayanların başta geleni ise “Ebu cehl” ismiyle bilinendir.

Cehlin kısa tarifini yapmak istersek :

“Akl-ı kül’ün hükümlerini reddedip, kendi akl-ı cüz’ ünü ilâh edinerek beşeri, nefsi mânâda kararlar üreterek on-lara tabi olmaktır”, “hevasını ilâh edinmek”tir, diyebiliriz.

- Yefkahun

- Tezekkerun

- Yeş’urun

- Yetefekkerun

- Ya’kılun

- Ta’lemun

- Ul’ül ebsar

- Ul’ül elbab

- Edrake

Özet olarak vermeğe çalıştığımız yukarıdaki kelime-lerin ifade ettiği mânâlarla Cenâb-ı Hakk bizlere mutlak mâ-nâda tefekkür’e yönelmemizi tavsiye etmekterdir, ancak bu yollu bir anlayış genişliği içinde islâmi ve ilâhi hakikatlerin anlaşılabileceği ifade edilmektedir.

Aksi halde bunların hepsinin “eksi” karşılığı olan “cehl” hükmü üzerimizde egemen olup, ilâhi varlığımız bi-reysel nefs-i emmaremizin hükmü altına girmiş olacaktır ki; bu da bizim mutlak iflâsımızdır.

İnsânın diğer varlıklardan üstünlüğü  ve hilâfeti ancak tefekkürü yönüyledir.

Muhterem okuyucum, buraya kadar özet olarak yaz-mağa gayret ettiğim mevzulardan gayem, sizleri mümkün olan en üst tefekkür olgunluğuna ulaştırmak içindi.  Bu anla-yış ve bakış açıları içerisinde şimdi tekrar “vâhy” mevzuuna dönmeye çalışalım.

İlk  Vâhy  ve  Ikra

Sayın okuyucum, bir an için beşeri vasıflarından sıy-rılarak salt bir akıl ile hadiseye bir kenar yerden müdahil olup hayâlen seyre dalabilirsin. İster isen sen o devre rucu et, ister o devri bu ana tatbik et, her ikisi de olabilir.  Böyle bir idrak ve anlayış seni ilâhi hakikatlere daha geniş mânâda aşina edecektir.

Dünya, izafi senelerinden Milâdi 610 larda idi ve günler bünyesinde oluşacak muhteşem hadiseleri zuhura ge-tirmeğe hazırlanıyordu. 

Yer, Arap yarımadasında Hicaz’da Mekke ve Mekke ’de buluna Hira dağı idi.

Orada “emin” bir insân kendinden emin olarak, çölün o muhteşem sakin gecesinde bütün varlığı ile mutlak bir mü-şahedede oluşacak muazzam şeyleri adeta derûni bir seziş ile bekler gibiydi.

Sanki âlem, insânlık ve kendisi yepyeni oluşumları kucaklamaya hazırlanıyordu.

Diğer taraftan bâtın âleminde,  “küntü kenzen” (gizli hazine) den bütün âlemlere yayılan rahmetin en yücesi zuhura çıkmağa hazırlanıyordu. Bu rahmet zâti tecellinin ilk defa zu-hura çıkmaya başlamasıydı.  İnsânlık tefekkür tarihinn en bü-yük inkilâbı olacaktı. 

Ve ezelden seyrana çıkan iki kardeş, “İnsân” ve “Kûr’ân”ın muhteşem buluşma gecesiydi.

Adeta bütün çevre ve âlem nefeslerini dahi kesmişler mutlak bir sukûnet içerisinde oluşacak halleri merakla bekle-mekteydiler.

Evet işte o gece nihâyet oluşacak olan oluşmağa baş-lamakta idi. Hira dağında,  sonradan âlemlere rahmet olduğu-nu öğreneceğimiz o emin kişi de sonsuz bir vecd içinde tefekkürde idi. 

Kendinden geçmiş salt rûhsal varlığında oluşan, o günlere kadar hiç bir beşer ve varlığın ulaşamadığı ilâhi dü-şüncelere, hakikatlere ulaşmış, büyük sırları bünyesinde açığa çıkarmaya çalışıyordu. 

O kadar ileri derecede derûni  tecelliler aklında, bey-ninde, gönlünde, dilinde lisanına geliyordu, ki bunlar bir ba-kıma kendini korkutuyor ve ürpertiyor idi. 

O kadar çok ilâhi sırlarla dolmuştu ki, daha evvelce bunlar hiç bir insân veya diğer varlıklardan duyulmadığı için sıhhatlerinden endişeliydi.

İşte tam bu yoğun düşünceler içerisinde iken birden gök yüzünde büyük bir uğultu ve hışırtı hissetti, başını kal-dırıp baktığında daha evvelce görmediği, bilmediği bir varlık, gökyüzü semasını tamamen kaplamış olduğunu gördü ve da-ha da endişelendi.

İşte o anda; o anda işte; olan oldu. 

Gayb anahtarı madde kilidine değdi ve gelen azametli gayb elçisi şifre kelimeyi de söyledi ve evet; evet gayb’ın muhteşem kapısı gıcırtılarla o anda aralanmağa başlamıştı.

Artık kapı bulunmuş, kilit açılmış, muhteşem gayb’a doğru muhteşem ilâhi yolculuk başlamıştı.

Evet, bâtın âleminin kilidinin açılmasını sağlayan o şifre sözcük yüce kuvvetleri olan bâtın elçisinin lisanından, kendi alfebe düzeni içerisinde, ª ¤a Š¤Ó¡a “IKRA” tertibi ile “Rûh’ul Emin”in lisanından, “Muhammed’ül Emin”in ku-lağına, oradan gönlüne, oradan aklına ve vücûd iklimine “nü-zül” yaşanması için indirilmekteydi.

İşte o anın müthiş hadiselerinden birisi “Muham-med’ül emin”in “Hz. Muhammed”e tebdil edilmesi, “Mu-ham’med” kelimesinin içindeki “ikinci mim”in faaliyete geçmesi idi.

Bilindiği gibi;

birinci “mim”  ® “Muhammed’ül emin”, 

ikinci       “mim” ® “Hz. Muhammed”, 

üçüncü “mim”ise daha sonra kemâlâtını gösterecek olan

® “Hakikat-i Muhammed”idir.

Evet o gece ª ¤a Š¤Ó¡a “IKRA” ile “nübüvvet”i başla-mış;  daha sonra gelen âyetlerle de “risâlet”i başlamış olu-yordu.

¤a Š¤Ó¡a “IKRA” lâfzının mutlak mânâ’da kendi haki-kati üzere, gerek harf sembolleri, gerekse ses tonlamaları iti-bariyle başka bir kelime ile tercüme edilmesi hiçbir beşeri li-sanda mümkün değildir.

Ancak lâtin harfleriyle türkçe “OKU” ifadesi sadece “meâl” karşılığıdır, mutlak karşılığı değildir.

Başkaca da çaremiz olmadığından böylece kabullen-memiz icab etmektedir. “OKU” dendiğinde beynimizde oku-ma ile ilgili hangi bilinç kaydı varsa bu kelimeyi sadece o yö-nüyle çok dar bir çerçevede anlamış oluyoruz.

Aslı olan, ¤a Š¤Ó¡a “IKRA” (OKU) ise, gerek sembol harf düzenlemesi, gerek ses tonlaması, gerek “iç” bâtın yapısı itibariyle ayrı ayrı incelendiğinde ifade ettiği mânâyı en geniş şekilde bizlerin gözlerine ve gönüllerine sunmaktadır.  *(32)

Evet; o yüce kuvvetleri olan Cebrâil idi ve kendi ger-çek asli varlığı ile ilk def’a tecelli ediyor ve “Hakikat-i Mu-hammedi”den aldığı bilgileri, “zuhuru Muhammediyye”ye ulaştırıyor idi. 

¤a Š¤Ó¡a “IKRA” bu sürecin başlangıcı oldu ve devamı 23 sene sürdü.

*(32) “IKRA” (OKU)  harf ve sayı değerleri bölümüne bakın.

Not : “IKRA” (OKU) sözcüğünün diğer lisanlara tercümesini daha iyi anlayabilmemiz için ayrıca özel bir çalışma yapılması gerekmektedir.  N.A.

O, müthiş ve ûlvî anda söylenen o müthiş “IKRA” (OKU) sözcüğünün muhatabı “âlemlerin Sultânı”

- “ben okumak bilmem,” dedi. 

Sonra O’nu sıktı ve bıraktı,. 

Tekrar “IKRA” (OKU) dedi. 

- “Okumak bilmem,” dedi,

sonra O’nu tekrar sıktı bıraktı,

tekrar “IKRA” (OKU) dedi. 

- “Okumak bilmem,” dedi. 

Bunun üzerine Cebrâil (a.s.) Alak 96/1-5 âyetlerini  okumağa başladı...

›�7  Õ Ü � ô©ˆ £Ûa  Ù¡£2 ‰ ¡á¤�b¡2 ¤a Š¤Ó¡a ›Q�

›� 7§Õ Ü Ç ¤å¡ß  æb Ž¤ã¡ü¤a  Õ Ü � ›R�

›�= ¢â Š¤× ü¤a  Ù_¢ £2 ‰  ë ¤a Š¤Ó¡a ›S�

›� =¡á Ü Ô¤Ûb¡2  á £Ü Ç ô©ˆ £Û a ›T�

›�6 ¤á Ü¤È í ¤á Ûb ß  æb Ž¤ã¡ü¤a  á £Ü Ç ›U�

›� =ó¨Ì¤À î Û  æb Ž¤ã¡ü¤a £æ¡a ¬ £  5  ×  ›V�

ıkre’ bi’smi rabbikelleziy haleka  (1) 

halekal insâne min alakın (2)  

ıkre’ ve rabbükel ekremü (3) 

elleziy alleme bil kâlemi (4) 

allemel insâne ma lem ya’lem (5) 

kella innel insâne leyatga (6) 

Şimdi tekrar gönül âlemine uruc ederek, bu hadiseyi beşeriyyet ölçüleri içerisinde değil de, hakikat ölçüleri içeri-sinde incelemeğe çalışalım.

İfade edilen bilgilere göre Muhammed (s.a.v.) i Ceb-râil (a.s.) üç defa sıkıp dördüncüde bilgi vermeğe başlamıştır. 

Üç def’a sıkması, “ef’al, esma, sıfat” mertebelerinin anlaşılması içindir.

Dördüncü, hakikatlerin zât mertebesinden izahına başlanmış olmasıdır.

Hz. Rasûlullah, “IKRA” (oku) sözünü duyduğunda, üç def’a “okumak bilmem” diye cevap vermesi, üç mertebe itibariyle, beşerce nefsani mânâda “okuma bilmem” demek istemiştir.

Evvelki sayfalarda kısaca belirtmeye çalıştığımız gibi, O “ümm-i”, ana, anaya mensub, yani “Hakikat-i Muham-medi” yönüyle ilmin anasıdır. 

Hz. Rasûlullah’ı çok iyi tanımamız gerekmektedir. O’ nun bizler gibi okuma yazma araçlarına ihtiyacı yoktu.

Cebrâil (a.s.) birinci def’a geldiğinde daha evvelden o kişiyi tanımadığı halde, ona nasıl olur da “IKRA” (OKU) der?.... 

Ayrıca bu söz rastgele bir sözcük de olamaz. 

Ayrıca okuması için, eline bir “metin”, okunacak bir şey de verilmediği halde niye “OKU”  hitabına muhatap ol-muştur?....

Bu ve buna benzer soruların mantıklı birer izahları ol-malıdır.

Birinci def’a “IKRA” dediğinde; daha evvelce kısaca bahsettiğimiz gibi, gönlünde, içinde, “özünde” bulduğu ilâhi hakikatleri “IKRA” kıraat etmesi, okuması istenmişti.

İşte bu husus çok mühim bir meseledir. “Kalbe, gön-le, akla” gelen varidatların ilâhi olduğunun mertebe-i cibril-den tasdiki lâzımdır. Ancak bu bilgiler sahih (doğru) bilgiler-dir ve tatbik olunabilirlerdir.

Tasdik olmayan bilgiler ise, vehmi ve nefsanidir, tat-bik edilmesi çok büyük yanlışlıklara sebep olur.

Hz. Rasûlullah’ın düşündükleri, müşahade ettikleri gönlüne gelen varidatların doğruluğu, bâtın elçisi tarafından “IKRA” (OKU) “ben de tasdik edeyim” hükmündedirler.  Bir bakıma bu hadise ilk “mukabele”dir de diyebiliriz.

“IKRA” zât-i tecellinin tarih başlangıcıdır, diyebi-liriz. Bizim âlemimizde o günlere kadar böyle bir yücelik ol-mamıştı.

“IKRA” (OKU); ® “okuyamam” dediğinde,

Cebrâil O’nu kuvvetle sıktı, o anda kendi bireysel zâtı gitti,

“zât-ı ilâhi” geldi.

İkinci def’a sıktı,    ® bireysel sıfatları gitti,

“ilâhi sıfatları” geldi.

Üçüncü def’a sıktı, ® bireysel isimleri gitti,

“ilâhi isimleri” geldi.

Bu tazyike dayanamayıp kendini attı, böylece izafi varlığından da kurtulmuş oldu. 

Cebrâil hemen onu tuttu ve limonun, zeytinin sıkılıp posasının gidip özünün kaldığı gibi kendi varlığında Hakk’ın varlığından başka bir şey kalmamış oldu. 

“Ümm-ül kitap” olmaya başladı, kâleme kağıda ihti-yacı yoktu, Cebrâil bildirdiğinde aynını zâtından da okuyor-du.

“IKRA” bir bakıma Cebrâil (a.s.)ın Hz. Muham-med’e (s.a.v.) üflediği “kelâm-ı rûh’ul kudüs”tür, anında faaliyete başlamıştır. 

İsâ (a.s.) için Meryem’e üflediği ise, hayâli bir lâtife-dir, ki otuz sene sonra açığa çıkmaya başlamıştır.

Hz. Peygamber bunları ümmetine aynen üflemiştir ve onların “rûh’ul kudüs”ü olmuştur.  Bunlardan doğan ilimler, peygambere mensuptur; diğerleri hayâl ve vehme mensuptur-lar, sonları gelmez.

“IKRA” bir bakıma, has zâtların okumasıdır.

O, ilmin anası olduğundan, ilim aktarımının cüzlerin-den olan kağıt kâlem ve saireye ihtiyacı yoktu.  

Onlara ihtiyacı olsa idi “ilmin anası” olmaz, ancak “ilmin çocuğu” olurdu, ki  onun hakkında böyle bir şey ta-savvur edilemezdi.

“IKRA” bir bakıma “a’yân-ı sabiteni oku” demek-tir. 

Kolay kolay okunamaz, çünkü bütün “kaza ve ka-der”, “mukadderat” orada yazılıdır. 

İşte o anda daha “henüz” bunları “okuyamam” ol-muştur.

“IKRA” ne edebiyatçıların, ne zahiri din ehlinin,  ne şairlerin,  ne doktorların, ne tarihçilerin, ne psikologların, ne fizikçilerin, ne sosyalcilerin (sosyologların)  anlayıp anlataca-ğı şeylerden değildir. 

Bu husus ancak irfan ehlinin idrak ve yaşantısıyla an-laşılacak ve anlatılacak hususlardandır.

Evet;  Cebrâil  (a.s.) Hz. Muhammed-i yukarıda çok dar bir çerçevede anlatmağa çalıştığımız, aslında beşer ufku-na sığamayacak kadar geniş olan bu mevzua imkâni dahilinde yavaş yavaş devam etmeğe çalışalım.

Cebrâil (a.s.) üçüncü defa sıktıktan sonra devam ederek;

Alak 96/1 âyetinde

›�7  Õ Ü � ô©ˆ £Ûa  Ù¡£2 ‰ ¡á¤�b¡2 ¤a Š¤Ó¡a ›Q�

ıkre’ bi’smi rabbikelleziy haleka 

Meâlen :

“Ey Muhammed seni halkeden rabb’inin ismiyle oku” hakikatini bildirdikten sonra “IKRA” hakikatinin mâ-nâsı asliyyeti üzere daha çok açılmaya başladı.

Hz. Muhammed o hallerin derûni haşyet’i içerisinde “okuyamam” dediğinde Cebrâil (a.s.) yine bir şifre anahtar verdi, ki o anahtar “Rabb” ismi idi, yani kendi izafi varlı-ğınla değil Rabb isminin sendeki  zuhuru ile oku demek iste-di.  Bu ise ilk “besmele”;  ilk, zahirden bâtına geçerek ilim tahsili idi.

Bir başka yönüyle baktığımızda, Hz. Rasûlullah (s.a.v.) zât-i tecelli ile gelmiş olduğu halde neden rûbubiyyet ilmiyle nebi’liği başlatıldı der isek, cevabı şöyle olabilir.

Âdem (a.s.) den beri gelen ilâhi ilmin mertebeleri;

İbrahim (a.s.)  da   “tevhid-i ef’al”,

Mûsâ (a.s.)  da      “tevhid-i esma” ® rûbubiyyet ® tenzih

İsâ (a.s.)  da          “tevhid-i sıfat”  ® teşbih idi. 

Geriye “tevhid-i zât” kalmış idi, ki bu da bütün tev-hidleri birleştiren Tevhid-i zât idi, yani umumi tevhid idi. Bu mertebenin ilk zuhur yeri “Sûret-i Muhammed-i” idi.

İşte bu hakikatleri, “Hakikat-i Muhammed-i”den alıp “Sûret-i Muhammediyye”ye ilâhi ilmin yoğunlaşmış hali olan lâtif sûreti ile “mânâyı cibril”, bâtından ® zahire ulaştırmakta idi. 

Cebrâil bu hakikatlerin daha kolay anlaşılabilmesi için “bi ismi rabbike” “rabbının ismiyle oku” demesi; gerçi sen zât-i tecelli ile geliyorsun, fakat bu hakikatlerin daha iyi anlaşılabilmesi için az daha alt mertebeden yani, “rûbubiy-yet” yani “tenzih Mûseviyyet” mertebesinden “izahına” o-kumaya başla demek olmuştur.

Çünkü Allah’ın indinde tek din İslâmdır.  İbrahimiy-yet, Mûseviyyet, İseviyyet diye ayrı ayrı semavi dinler yoktur. Tek Allah’ın (c.c) tek semavi dini vardır, o da “İs-lâm”dır.

Onun için de sadece Allah’ın (c.c.) gönderdiği pey-gamberlerinin mertebeleri vardır. Ayrı ayrı, kendilerine ait olan bir sahaları yoktur. 

İşte bu yüzden İslâmiyyet’i yani “Hakikat-i ilâhiy-ye”yi daha iyi anlatabilmek için biraz daha alt mertebelerden başlayarak o mertebelerin bozulmuş, akidesini de tekrar kendi hakikatleri üzere ihya etmek bakımından “Rabb”dan yani “tenzih”ten, “mertebe-i Mûseviyyet” başlanması gereği a-çık olarak ortaya konmuştur.

Evet; bu “Kelâm-ı ilâhi” Hz. Rasûlullah’a talim edi-len ilk anahtar ve “hakikat-i Mûseviyye” mertebesi üzere bir besmeledir, “bi ismi rabbike” (rabbının ismiyle) dir.

Teşbih; “İseviyyet mertebesi”nin besmelesi; “bi ismi eba ve ebi ve rûh’ul kudüs”tür.  Yani (baba, oğul ve rûh’ul kudüs) ismi iledir.

“IKRA” hitabından kısa bir müddet sonra iki defa gelen “Fâtiha’yı şerife”nin ve bütün surelerin başında taht kuran “Hakikat-i Muhammediyye”nin ve her şeyin muhte-şem anahtarı “besmele-i şerife” ise, “bismillâhir râhmanir rahiym” ilâhi ifadesinin zahiri dahi tevhid üzere olup bir def’ada lâfz edilmektedir. 

Meâlen : (Râhman ve Rahim olan Allah ismiyle)dir.

Görüldüğü gibi;

Mûseviyyet mertebesinin besmelesi,            

               Rabb, esma, ® rûbubiyyet mertebesini,

İseviyyet mertebesinin besmelesi                 

            Ruh’ul Kudüs, ® sıfat mertebesini,

Muhammediyyet mertebesinin besmelesi Allah (c.c) zât mertebesini açık olarak ifade etmekte ve zât Allah (c.c.) mertebesi ise, bütün mertebeleri bünyesinde topladığından diğer mertebelerin besmeleleri genelde “nesh” edilmiş, kaldı-rılmıştır.

Gerçek Hakikat-i Muhammediyyenin besmelesine bi-lerek veya bilmeyerek bu yolla geçilir. 

Gerçek halini idrak edememiş kimseler, lâfzen Mu-hammed-i besmele-i şerifesini lisan etseler dahi gerçekte ha-len bulundukları mertebenin besmelesini söylemektedirler.

Kûr’ân-ı Keriym’de 114 sure, sûret-i Muhammed-i üzere sûret-i ilâhiyye vardır. Bunların birinin başında besmele yoktur (Tevbe 9 sûresi). 

O besmele ise, (Neml sûresi 27/30. âyette) Süleyman (a.s.) kelâmından Belkıs’a gönderdiği mektubunda ifade et-miştir.

Yani besmele-i şerifenin hakikatinin 114 te biri ancak Mûseviyyet mertebesi itibariyle zuhura çıkmıştır, ki o da yine “Hakikat-i Muhammed-i” kemâliyledir. 

(113) ün başındaki (1) i alırsak (113) geriye 13 kalır. 

O (1) i,  (30) uncu âyetin başına koyarsak 130 olur. 

Sıfırı oradan kaldırırsak (130) geriye 13 kalır, ve 13 bilindiği gibi Hazret-i Rasûlullah’ın şifre sayısıdır. 

Hal böyle olunca Süleyman’ın (a.s.) kemâlâtı dahi Hakikat-i Muhammediyye’ye bağlanmıştır.

Çok geniş bir mevzuu bünyesinde bulunduran bes-mele-i şerifeleri yeri olmadığı için bu kadar izahla bırakıp yo-lumuza devam etmeye çalışalım. 

“elleziy haleka” (1)

“(seni) halk eden”

âyet-i kerimenin bu bölümü de çok izahlar gerektirmektedir. 

Özet olarak;

Mertebe-i Ahadiyyette,

“Hakikat-i Muhammed-i” hüviyyeti itibariyle,

zahiri ise,

“Hazret-i Muhammed” ismi ile

“Hakikat-i ilâhiyye”nin

nokta zuhur mahallini halketmiştir, diyebiliriz.

“halekal insâne min alâk” (2)

“insân-ı  (zahirini) pıhtılaşmış kandan halkeden”

“ıkre’ ve rabbükel ekremü” (3)

“oku rabbin en büyük kerem sahibidir”

elleziy alleme bil kâlemi (4)

“kâlem ile öğreten”

allemel insâne ma lem ya’lem (5)

“insâna bilmediğini öğretti”

Gayemiz ilk gelen bu beş âyetin genel yorumunu yap-mak değil, ancak o gece oluşan hakikatleri biraz daha iyi an-lamaya çalışmak ve daha gerçekçi olmaya yönelmektir.

Şimdi tekrar tefekkürle düşünmeye yönelelim. 

Evet, Cebrâil (a.s.) Hz. Rasûlullah’a “IKRA” (OKU) de-diği halde, kendi okumaya devam ederek beş âyeti “IKRA” etmiştir.

Bundan sonraları gelen âyet-i kerimeler, Habibullah’a, Hakikat-i Muhammediyye’ye Ý¢Ó  “KÛL” “de ki” hitab-ı izzeti ile gelmeye başlamıştır.

“IKRA” kelimesi Kûr’ân-ı Keriym’de üç yerde ve Cebrâil’in lisanından üç def’a söylenmiştir. 

Böylece altı def’a söylenmiş olmaktadır.

Ý¢Ó “KÛL” ise, Kûr’ân-ı Keriym’de üçyüzyetmişüç (373)  yerde ifade edilmiştir. 

Niye acaba hitapların hepsi,

¤a Š¤Ó¡a “IKRA” veya Ý¢Ó “KÛL” ile olmadı?...

“IKRA” (OKU) ile “KÛL” (söyle, de ki) arasındaki fark nedir, ki âyet-i kerimeler bu iki lâfz ile ifade edildi? 

Şimdi bu hususu iyi anlamaya çalışalım.

Ebced hesabıyla

aŠÓa “IKRA” (OKU)	ÝÓ “KÛL” (söyle)
a   (elif)                  1             Ö  (kaf)             100 ‰  (rı)                200 a   (elif)                 1 õ  (hemze)             1 303     (303)  ®  (33)  (3 + 3) = 6	Ö  (kaf)           100 Þ (lâm)             30 130

¤a Š¤Ó¡a “ “IKRA” (OKU)  hakkında daha evvelce de kısa bilgi vermiştik, burada bir şeye daha dikkat çekelim istedik. 

Otuzüç (33), Mescid-i Nebevi’nin ilk kurulan direk sayılarına eş olduğu gibi,

(3) ün birinin, “IKRA”, Kûr’ân’da geçtiği,

ikinci (3) ün ise,

Kûr’ândan olmayıp, Hadis-i Şerifte de belirtildiği gibi

Cebrâil (a.s.) a izafe edilmesidir.

Böylece üçün (3) ün bir (1)  tanesi, zâti ;

                                 bir (1)  tanesi ise, Cibrili’dir. 

Toplandığında 6 adet “IKRA” olmaktadır, ki ayrıca bu dahi bu hadislerin ilk anlama durağı olan imân’ın merte-belerini de ifade etmektedir.

Ý¢Ó “KÛL” ise, açıkça görüldüğü gibi hilâfsız (13) tür;

373 yerde dahi ifade edilmesi  (3 + 7 + 3) = 13 ü çok açık olarak ortaya koymaktdır.

Gerçekten ben de bu kadar çok Hakikat-i Muhamme-diyye’yi adeta her yerde tasdik eden 13 sayısını gördükçe hayretim biraz daha artmaktadır.

¤a Š¤Ó¡a “IKRA” (OKU)         ® ikilik,

Ý¢Ó “KÛL” (söyle – de ki) ® ikilikteki - bir’lik’tir.

“KÛL”  aynı zamanda “kün”dür. 

Biri ilmi mânâda mutlak,

diğeri ise, fiili mânâda mutlak oluştur.

“KÛL” lâfzı en geniş mutlak mânâda konuştuğu ma-haldir.  O mahalden kelâm ise, ilmi yönden gelen halkıyettir. 

“kûl hüvallahu ehad”, dendiğinde

“Ahadiyyet” ortaya çıkar. 

“kûl ya eyyühellezine amenu,” dendiği zaman da,

“imâniyyet” halkolup ortaya çıkar.

“ya eyyühel kafirun,” dendiği zaman da

“küffariyyet” ortaya çıkmış olur.

“IKRA” bir başka ifadeyle açmaktır, bâtıni velâyet,

“KÛL” ise, nübüvvet ve risâlettir.

Yukarıdan beri özet olarak ifade etmeğe çalıştığımız Hira dağındaki o muhteşem hadisede, bizde zihnen ve zevken kendimizi bulmağa çalışalım. 

Bu yoldan gönlümüze gelecek ilhamatın yollarını açarak Cebrâil (a.s.) ın yollayacağı görevlilerini birer haberci misafir olarak güzelce karşılayıp onlara ikramda bulunalım, onlar da bize manevi ilmi ikramda bulunsunlar.

Cebrâil (a.s.) Hz. Rasûlullah’a kendi özel zâti varlığı ile iki (2) def’a geldiği haber verilmektedir.

Birinci; geldiği IKRA gecesinde, Hakikat-i Muham-med’i ayan-ı sabitenin öğretilmesi ve nübüvvetin başlaması içindir.

İkinci gelişi ise, Mi’rac gecesi Hakikat-i Muhamme-di’nin en kemâlli haliyle zuhurunu ortaya çıkarıp yaşandığı gece olduğu içindir, sırrı budur. 

Başka hiçbir peygambere böyle asli sûreti üzere gö-rünmemiştir.  Hazret-i Muhammed’in şanındandır.

İlk geldiği sürelerde Cebrâil (a.s.),

Zahiren Hazret-i Rasûlullah’ın hocası olmuş iken, mi’rac gecesi ise, Hz. Rasûlullah, Cebrâil’in hocası olmuştur.

Mi’rac gecesi sidre-i müntehayâ varıldığında Cebrâil (a.s.) “ben daha yukarı çıkamam, çıkarsam yanarım,” de-mişti. 

Bunun üzerine Aleyhisselatu vessellem efendimiz “yanarsam ben yanayım,” diye salt varlığı ile zât-i ulûhiy-yet mertebesine mi’rac etmişti. * (33)

Mevlâna hazretleri “Ahmed’in her mertebede bir el-bisesi vardır, nereye gitse oranın elbisesini giyer,”  diye ifade ederek bu hakikati açık olarak izah etmiştir.

Cebrâil (a.s.) “yanarım” diye ifade etmesi, daha yu-karıda elbisesi yani kimliği olmadığı, yani “alim” isminin zu-huruyla kaynağının sıfat mertebesinden gelmiş olmasıyla, zât mertebesinde yeri olmadığından orada yaşaması da mümkün olmadığından kimliğinin yok olacağı aşikardır; korkusu bun-dan idi.

Cebrâil (a.s.) ın; kaynağı, sıfat mertebesi; zuhuru,  esma mertebesi; oradan da görev yeri olan ef’al âlemine, mânâ âleminin bilgilerini getirmektedir.

Cebrâil’in iki yönü vardır, mânâ ile madde arasında iletişim kurabilmesidir.  Daha evvelce de belirtildiği gibi Ha-kikat-i Muhammedi’den aldığı bilgileri zuhuru Muhamme-diyye’ye bildiriyor idi.

*(33) “Mübarek geceler ve bayramlar” isimli kitabımızda ilgili bölümünde Mi’rac hakkında özet izahat vardır oraya bakılabilir.

Rivâyet olunur ki; bir gün Cebrâil (a.s.), “ya Rasûlullah sen rahmeten lil âlemiyn’sin, acaba bana olan rahmetin nasıldır?” diye sorduğunda;

Hz. Rasûlullah (s.a.v.) Cebrâil’e, “ya Cebrâil, bana getirdiğin vâhiyleri nereden alıyorsun?” diye sormuştu. 

Bunun üzerine Cebrâil (a.s.) da; “ya Rasûlullah, bir perde arkasından alıyorum” diye ifade etmişti. 

Bunun üzerine Hz. Rasûlullah “tekrar vâhiy alırken o perdeyi az arala, bakalım ne göreceksin” diye ifade et-miştir.

Cebrâil (a.s.) diğer bir seferde vâhyi alırken perdeyi araladığında Hz. Rasûlullah(s.a.v.) ın manevi varlığı ile  kar-şılaştığını bildirmiştir.

Bunun üzerine Hz. Rasûlullah, “işte sana olan rah-metim budur,” diye ifade etmiştir.

Bu hadise daha evvelce de bildirildiği gibi Cebrâil (a.s.) ın vâhiyleri, “Hakikat-ı Muhammedi”den alıp, “zu-hur-u Muhammedi”ye ulaştırmış olmasıdır. 

Şu anda ben de bu özet satırları yazmağa çalışırken, Cebrâil (a.s.) görevli melekleri gönlüme bu bilgileri ilka ve il-ham ederlerken izahlarını sınırlı beşer lisanı ile nasıl ifade edebilirim diye düşünüyorum, düşünüyorum..., onlar da gön-lüme, “IKRA, IKRA, IKRA” diyorlar ve tasdik ettiklerini ifade ediyorlardı.  Ben de sınırlı imkânlarla yazmağa devam etmeye çalışıyorum.

Evet daha evvelce ifade etmiş olduğumuz, Ümm’ül müminin, Aişe radıyallah-u anha’dan rivâyet edilen hadis-i şerifde belirtildiği gibi Hazret-i Muhammed IKRA vâhyinden sonra Hatice binti huveylid’in yanına giderek “beni sarıp ör-tünüz, beni sarıp örtünüz,” demiştir.

Bir müddet sonra Müddesir 74/1-4

›�= ¤‰¡ˆ¤ã b Ï ¤á¢Ó  ›R�= ¢Š¡£q £†¢à¤Ûa b è_¢ £í a ¬b í ›Q�

›�= ¤Š¡£è À Ï  Ù 2b î¡q ë ›T�= ¤Š¡£j Ø Ï  Ù £2 ‰ ë ›S�

ya eyyühel müddessirü (1)  kum feenzir (2)

ve rabbeke fekebbir (3)       ve siyabeke fetahhir (4)

âyetleri geldiğinde,

Meâlen :

“Ey örtüye bürünen, kalk da uyar,  rabbini  yücelt, giydiklerini temiz tut.” ifadeleriyle Rasûllüğü başlamıştır

IKRA ile nebi olmuş, bu ifadelerle de risâleti başla-mıştır.

Özet olarak bu ifadeleri bâtınından anlamaya çalışırsak;

“Ey beşeriyet örtüsüne bürünen, ilâhi varlığınla kalk ve böylece uyar, rabbını idrak ederek, gerçek mânâ-da rûbubiyyet mertebesi itibariyle yücelt, giydiğin risâlet elbiseni tekrar beşeriyetine dönerek beşeriyet, benlik kir-leriyle kirletme” ikazını aldıktan sonra Hz. Muhammed fii-len görevine başlamış olmakta idi.

Yukarıdaki âyetleri bizler dahi kendi bünyemizde u-yarlamaya çalışmamız bizlere çok şeyler kazandıracaktır.

Bu hakikatler bizlere “IKRA”nın ikramıdır..

Bu özet bilgileri hatırladıktan sonra şimdi gelelim vâhyin diğer yönlerine.

Vâhyin  Diğer  Yönleri

Değişik varlıklara edilen vâhiy’ler:

Kûr’ân-ı Keriym’de, başta insân olmak üzere birçok varlıklara vâhy edildiğini  görmekteyiz. Bu misaller bizlere Cenâb-ı Hakk’ın bütün varlıkta “zuhur mertebeleri” mutlak bir ilgisinin  olduğunu açık olarak göstermektedir.

Vâhiyler :

- Peygamberlere

- Peygamber olmayan insânlara

- Meleklere

- Cinlere

- Semalara

- Arıya

- Bitkilere v.s. olarak bildirilmektedir. 

Bu vâhiylerin bir kısmı bizzât Cenâb-ı Hakk’ın ken-disi tarafından veya melekleri tarafından iletildiği ifade edil-mektedir.

Bunlara birer örnek olması dolayısıyla özet olarak birkaç tanesini  hatırlamaya çalışalım.

Nebi  ve  Rasûller Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym Nisa sûresi 4/163. âyetinde:

§€ì¢ã ó¨Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ¬b à ×  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ¬b £ã¡a›QVS�

7©ê¡†¤È 2 ¤å¡ß  å£©î¡j  £äÛa ë

 3î©È¨à¤�¡a ë  áî©ç¨Š¤2¡a ó¬¨Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ë

ó¨Žî©Ç ë ¡Âb j¤� ü¤a ë  lì¢Ô¤È í ë  Õ¨z¤�¡a ë

7  å¨à¤î Ü¢� ë  æ뢊¨ç ë �¢ãì¢í ë  lì¢ £í a ë

›� 7a¦‰ì¢2 ‹  …¢@ëa … b ä¤î m¨a ë

inna evhayna ileyke kema evhayna ila nuhun

vennebiyyiyne min ba’dihi

ve evhayna ila ibrahiyme ve isma’ıyle

ve ishaka ve ya’kube vel esbatı ve ıysa

ve eyyübe ve yünuse ve harune ve süleymane

ve ateyna davude zebüren

Meâlen:

“Nuh’a, ondan sonra gelen nebilere vâhyettiğimiz gibi, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub’a torunlarına, İsa’ya, Eyyub’a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a vâhy ettiğimiz gibi şüphesiz sana da vâhyettik. Davud’a da Zebur’u verdik.”

Görüldüğü gibi âyet-i kerimenin ifadesi ne kadar açık-tır, Cenâb-ı Hakk vâhiylerini bizzât kendinin vâhy ettiğini ifade ederek kullarına ne kadar yakın olduğunu açık seçik olarak ifade etmekte olduğu halde, sadece “taklid-i tenzih” mertebesinde yaşayan kimselerin o’nu zaman ve mekânın ötesine atan anlayışları hangi mantık ile izah edilebilir bile-miyorum.

Hz. Rasûlullah (s.a.v.) Hakkında : Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym Müzzemmil sûresi 73/1-7. âyetlerinde:

›� ¢3¡£ß £Œ¢à¤Ûa b è_¢ £í a ¬b í ›Q�

›�= ¦5î©Ü Ó ¬£ü¡a  3¤î £Ûa ¡á¢Ó ›R�=

›�= ¦5î©Ü Ó ¢é¤ä¡ß ¤—¢Ô¤ãa ¡ë a ¬¢é 1¤–¡ã ›S�

›�6 ¦5î©m¤Š m  æ¨a¤Š¢Ô¤Ûa¡3¡£m ‰ ë ¡é¤î Ü Ç ¤…¡‹ ¤ë a ›T�

›�6 ¦5î©Ô q ¦ü¤ì Ó  Ù¤î Ü Ç ó©Ô¤Ü¢ä � b £ã¡a ›U�

ya eyyühel müzzemmilü (1) 

kumil leyle illâ kaliylen (2) 

nısfehu evinkus minhü kaliylen (3)

ev zid aleyhi ve rettilil kûr’âne tertiylen (4)

inna senülkıy aleyke kavlen sekıylen (5)

Meâlen:

“Ey örtünüp bürünen (Muhammed!) gecenin yarı-sında istersen biraz sonra, istersen biraz önce, bir müddet için kalk ve tertilen (ağır, ağır) Kûr’ân oku, doğrusu biz sana taşıması ağır bir söz vâhyedeceğiz.”

Özet yorum: 

Bu âyet-i kerimede de Cenâb-ı Hakk kendi zâtı ile Hz. Rasûlullah’a aracısız olarak ne kadar açık hitap ettiği görül-mektedir.

Ey beşeriyet örtüsüne bürünen Muhammed! Gecede yani “fena fillâh”dan kalk ve Kûr’ân oku, yani “baka billâh”ı yaşa ve anla, “derk et” hazırlan, biz sana taşıması ağır bir “söz” vâhyedeceğiz.

Bilindiği gibi bâtındaki mânâlar lâfz (söz) olarak be-şerin lisanından zuhura çıkıp idraklere yansırlar, böylece kişi-ler her birlerine içlerindeki mânâları ifade etme imkânına sa-hip olmuş olurlar. 

Yine bilindiği gibi beşer lisanına en ağır gelen Allah (c.c.) lâfzı (sözü) dır.  Söylenmesi kolay olmakla beraber, içindeki mânâyı, ağırlık olarak “bütün âlemler” ve mânâ olarak da ancak “İnsân-ı Kâmil” çekebilir. 

Her insân “Allah” (c.c.) sözünü söyler fakat hayâlin-de onu ne derece tanıyabiliyorsa ancak o kadarını çeker. 

Taşınması ağır söz “Allah” (c.c.), lâfzı taşıyan da, onun zuhur mahalli olan “İnsân-ı Kâmil”dir. 

İlk İnsân-ı Kâmil ise, onu bütün mertebeleri itibariyle yaşayan, taşiyan Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v) efendimiz-dir. 

Ağır söz “Allah” (c.c.) lâfzıdır. Âyet-i Kerime bu ha-kikati açık olarak ifade etmektedir. Bu özellik daha sonraları onun manevi varislerine geçmiştir.

Füsus’ül Hikem’de; “İnsân-ı Kâmil sûret-i ilâhiyye üzere mahlûktur.  Ve sûret-i rûhiyye ve cismaniyyesinin cümlesi “Allah” ismi cami’inin gölgesidir,”  yani “zuhur mahallidir,” denmektedir.

Yunus Emre de bu hakikati, “ete kemiğe büründüm Yunus diye göründüm,” şekliyle ifade etmeğe çalışmıştır. 

Gerçekten bu lâfz çok ağır bir sözdür, ancak onu taşıyan yine kendisidir, başkası yoktur, ki taşısın.

Genel İnsânlar Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym Haşr sûresi 59/21. âyetinde

¡�b £äÜ¡Û b è¢2¡Š¤š ã ¢4b r¤ß ü¤a  Ù¤Ü¡m ë

 æ뢊 £Ø 1 n í ¤á¢è £Ü È Û

ve tilkel emsalü nadribüha linnasi 

le’allehüm yetefekkerune

Meâlen :

“Bu misalleri insânlar düşünsünler diye veriyoruz.

Umulur ki onlar tefekkür ederler”.

Özet yorum : 

Kûr’ân-ı Keriym’in birçok âyeti böyle misal ve teş-bihlerle ifade edilmektedir.  Düşünen beyinler bunlardan çok şeyler çıkarırlar.

Bu âyet de bizleri düşünceye sevketmekte ve tefekkür ufkumuzu genişletmeye yöneltmektedir.

Havariler Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym  Maide sûresi 5/111. âyetinde

 å©£í¡‰a ì z¤Ûaó Û¡a ¢o¤î y¤ë a ¤‡¡a ë ›QQQ�

7ó©Ûì¢� Š¡2 ë ó©2 aì¢ä¡ß¨a ¤æ a

›�  æì¢à¡Ü¤Ž¢ß b ä £ã b¡2 ¤† è¤(a ë b £ä ß¨a a¬ì¢Ûb Ó

ve iz evhaytü ilel havariyyiyne

en aminu biy ve birasûlî

kalu amenna veşhed biennena müslimune

Meâlen :

Havarilere, “Bana ve peygamberime inanın” diye bildirmiştim.

“İnandık, müslimler olduğumuza şahid ol,” demiş-lerdi.

Özet yorum : 

Bilindiği gibi havariler, İsâ (a.s.) a hayatında ilk imân eden  kimselerdi.  Bunlar Allah’ın değil İsâ (a.s.) ın Rasûlleri yani habercileri idi. Görevleri o devirde yaşayan insânlara “mertebe-i İseviyyet”i (teşbihi) bildirmektir. 

Cenâb-ı Hakk evvelâ kendilerinin imân etmelerini sonra da İsâ (a.s.) ın bunları yaymalarını onlara bildirmişti.  Yâsin-i Şerifte bahsedilen hadise de bu yöndedir.

Âyet-i Kerime’de ifade edildiği gibi İsâ (a.s.) havari-lerine (yardımcılarına) bizzât vâhyeden Allah (c.c.), Habibi-nin ümmetlerinden olan ehl-i kemâle vâhy etmemesi için bir sebep var mıdır?...

Ancak ehl-i kemâl bu tür vâhy’in ismini nezaketen “ilham”  diye belirtir. 

İlâhi mânâda vâhy, yeni gelen ve ancak bir peygam-ber tarafından insânlığa ulaştırılan Hakk’ın sözleridir. 

İlham ise, bu sözlerin izahlarıdır.

Mûsâ (a.s.) ın Annesi Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym Ta-ha sûresi 20/38-39 ayetlerinde;

›� ó¨�ì¢ß b í  Ù Û¤ ^õì¢�  oî©m@ë¢a ¤† Ó  4b Ó ›SV�

›� =ô¨Š¤�¢a ¦ñ  £Š ß  Ù¤î Ü Ç b  £ä ä ß ¤† Ô Û ë ›SW�

›� =ó¨yì¢í b ß  Ù¡£ß¢a ó¬¨Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ¤‡¡a ›SX�

kale kad utiyte sü’leke ya Mûsâ (36)

ve lekad menenna aleyke merreten uhra  (37)

iz evhayna ila ümmike ma yuha (38)

Meâlen :

36. “Ey Mûsâ istediğin sana verildi, dedi.” 

37. “Zâten sana başka bir def’a da iyilikte bulunmuş”

38. “annene vâhyedileni (gerekeni) vâhyetmiştik.”

Özet yorum : 

Görüldüğü gibi burada da peygamber olmayan bir ha-nıma vâhy edildiği açık olarak ifade edilmektedir.

“Mertebe-i Tenzih”in zuhur yeri olan Hz. Mûsâ, o-nun zuhur mahalli olan annesine, Cenâb-ı Hakk, o sıkıntılı devresinde, Fir’avn’ın zulmünden çocuğunu nasıl kurtaraca-ğını bizzât kendisine bildirmişti.

“Mânâ’yı Mûseviyet”in, beden sandığına konup, Hakk’ın ilim deryâsina terk edilerek seyre çıkarılmasının biz-ler için de büyük önemi vardır. 

Bu hakikat idrak edilmeden;

“mertebe-i Tenzih”den ® “mertebe-i Teşbih”e ge-çilmesi mümkün olamamaktadır.

Seyr-i sülük çalışmalarında bir gün gelir de, gönlün-den meydana getireceğin Mûsâ’nın annesi olursan, onu nasıl koruyacağını Rabb’ın sana da vâhy – ilham eder,  hiç şüphen olmasın.

Semalar hakkında vâhy

Kûr’ân-ı Keriym  Fussilet sûresi 41/12. âyetinde

¡å¤î ß¤ì í ó©Ï §pa ì¨à �  É¤j � £å¢è Ô Ï ›QR�

6b ç Š¤ß a §õ¬b à � ¡£3¢×ó©Ï ó¨y¤ë a ë

6b¦Ä¤1¡y ë >  |î¡2b – à¡2 b î¤ã_¢ £†Ûa  õ¬b à £ŽÛa b £ä £í  ‹ ë

›� ¡áî©Ü È¤Ûa ¡Œí©Œ È¤Ûa ¢Ší©†¤Ô m  Ù¡Û¨‡

fekadahünne seb’a semavatin fiy yevmeyni

ve evha fiy külli semain emreha

ve zeyyennessemaeddünya bimesabiyha ve hıfzan

zalike takdiyrül aziyzil aliymi

Meâlen :

Allah, bunun üzerine, iki (2) gün içinde yedi (7) gök var etti

ve her göğün işini kendine vâhy etti, bildirdi. 

Yakın göğü ışıklarla donattık ve bozulmaktan ko-ruduk. 

İşte bu, bilen güçlü olan Allah’ın konumudur.

Özet yorum : 

Bütün âlemlerin altı (6) günde zuhura geldiği bildiril-mektedir.  Bu altı günün ikisinde ise, yedi (7) kat sema bina edilmiştir. 

Bu semalara nasıl hareket edecekleri ve içinde yaşa-yan varlıklara ki; hepsi  Hakk’ın isimlerinin zuhur mahalle-ridir, nasıl yaşayacakları kendilerine Hakk tarafından açık olarak bildirildiği görülmektedir.

Melekler Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym Enfal sûresi 8/12. âyetinde

¤¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ó Û¡a  Ù_¢ £2 ‰ ó©yì¢í ¤‡¡a ›QR�

6aì¢ä ß¨a  åí©ˆ £Ûa aì¢n¡£j r Ï á¢Ø È ß ó©£ã a

iz yühıy rabbüke ilel melâiketi

enniy meaküm fesebbitülleziyne amenü

Meâlen :

“Rabb’ın meleklere, “Ben sizinleyim, inananları destekleyin,” diye vâhyetti.”

Özet yorum :

Evvelki sayfalarda “melâike-i kiram” bölümünde be-lirtildiği gibi, “fiiller kuvvet ile meydan geleceğinden, efali ilâhiyye dahi Malaike-i kiram ile zahir olur.” 

“Kuvvet-i ilâhiyye”nin ismi, enbiya aleyhisselâmın lisanında “melâike” dir. Zira melek, “kuvvet  ve şiddet” mâ-nâsınadır, denmiştir.

Görüldüğü gibi âyet-i kerimedeki  “ben sizinleyim” lâfzı, bu gerçeği çok açık olarak ifade etmektedir.

“lâ faile illâllah” hükmüyle belirtilen, “fail yoktur, ancak fail Allah’tır,” gerçeğinde bunları görmekteyiz.

Fiil ® kuvvete,

kuvvet ® iradeye,

irade ise, ® zâta bağlı olduğundan, ortaya çıkan fiil zâtın o mertebedeki ismi ile zuhuru demektir.

Ef’ali ilâhi dahi her tenezzülünde o mertebenin ismi ile bir kuvvet ve güç neticesinde zuhur etmektedir.

İşte bu güç ve kuvvetin ismi bilindiği gibi “melâi-ke”dir, ve zât kuvvetleriyle yani melekleri (melekeleri) ile beraberdir.

Burda belirtilen (kuvvet) “melekler” insânlarla olan-lardır, diğerleri değildir.  Özellik ifadesi, zâti ilginin insânla birlikte olmasıdır diyebiliriz.

Arı Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym  Nahl sûresi 16/68-69.  âyetinde

¡3¤z £äÛa ó Û¡a  Ù_¢ £2 ‰ ó¨y¤ë a ë ›VX�

b¦mì¢î¢2 ¡4b j¡v¤Ûa  å¡ß ô©ˆ¡‚ £ma ¡æ a

›�=  æì¢(¡Š¤È í b £à¡ß ë ¡Š v £'Ûa  å¡ß ë

¡pa Š à £rÛa ¡£3¢× ¤å¡ß ó©Ü¢× £á¢q ›VY�

6 ¦5¢Û¢‡ ¡Ù¡£2 ‰  3¢j¢� ó©Ø¢Ü¤�b Ï

¥la Š ( b è¡ãì¢À¢2 ¤å¡ß ¢x¢Š¤‚ í

6¡�b £äÜ¡Û ¥õ¬b 1¡( ¡éî©Ï ¢é¢ãa ì¤Û a ¥Ñ¡Ü n¤‚¢ß

›�  æ뢊 £Ø 1 n í §â¤ì Ô¡Û ¦ò í¨ü   Ù¡Û¨‡ ó©Ï £ æ¡a

ve evha rabbüke ilennahli

enittehızıy minel cibali büyuten

ve mineşşeceri ve mimma ya’rişune  (68)            

sümme küliy min küllissemerati

feslükiy sübüle rabbiki zülülen

yahrücü min bütuniha şerabün

muhtelifun elvanühü fiyhi şifaün linnasi

inne fiy zalike leâyeten likavmin yetefekkerune (69)

Meâlen :

68. ve rabbin bal arısına da ilham etmiştir ki, dağlar-dan ve ağaçlardan ve çardaklardan beyt (evler) edin  

69. Sonra semere (meyvelerin) hepsinden ye, rabbinin sebil (yollarını) zelilen (boyun eğerek), süluk et, yol tut, git. Karınlarından renkleri muhtelif bir şerbet çıkar, onda in-sânlar için bir şifa vardır. Tefekkür eden, düşünen kavim için kesin bunda ibret vardır. 

Özet yorum : 

Gerçekten de her mertebede yaşayan bir insân (millet) için arı hakkında büyük ibretler vardır. 

(Çiçeklerden topladığı bal özü ile kovana dönen arı, bal midesindeki bu tatlı sıvıyı genç işçi arıların ağzına kusar (boşaltır). Onlar da bu sıvıyı ağızlarındaki salgıla-rıyla karıştırır ve kendi aralarında dilden dile geçirerek içindeki suyun bir kısmını buharlaştırırlar. Sonra boş peteklere doldururlar. Artık bu sıvı, zevkle yediğimiz bal-dır.) *(34)

*(34) Yeni Rehber Ansiklopedisi cild 2 sahife 252

Ne harika bir sistem-kurgu değil mi?...

Ortalama ağırlığı 1 gram, boyu 1.5 cm kadar olan u-çan, canlı, yaptığı işi bilen, hiç eksiksiz başaran, kendine öz güveni olan, zahir ismi “nahl”, türkçesi arı (arı - duru – te-miz) olan o kimya ve fizik laboratuarı ne müthiş bir ibret tab-losudur?...  (Düşünen millet için!.....) 

Yaz boyunca binlerce kilometre yol kateden bu mü-barek varlıklar balın bir kısım malzemelerini çiçeklerden top-larlarken kendi ağızlarında ürettikleri sıvıların kaynağını  ne-reden buluyorlardır?....

Tasavvufta bal, “marifetullahı” ifade eder, çünkü “özün özü”dür.

Bu özü oluşturuyorlarken arı kovanlarının mahalline yaklaşıp onları ibret gözüyle seyretmek bizlere çok şeyler ka-zandıracaktır.

Ey irfan ehli olmaya çalışan kardeşim, bir an gözlerini yumarak  o yaşantılarını iç bünyende tefekkür etmeğe çalış... çalış ki, müşaheden açılmaya başlasın. 

İşte o zaman sen de anlamaya başlayacaksın, ki o ha-vada uçuşan Ýzã “nahl” ler canab-ı Hakk’ın,

“Allah”,       “Râhman”,     “Rahiym”,      “Rezzak”,

“Şafi”,          “Hâlik”,          “Latiyf”,         “Keriym”,

“Muhyi”,     “Hay”,            “Reşiyd”,       “Sabur”

ve diğer isimlerinin zuhur mahalleri olarak, kesif zannettiğin aslında lâtif olarak zuhurlarından başka bir şey olmadığını şeksiz şüphesiz idrak (derk) etmiş olduğunu anlayacaksın. 

İşte bu görüş ve anlayış, onları gerçeği ile anlayış, marifetullah mertebelerinden “esma-i ilâhiyye marifeti”dir, anlamaya çalış.... ve senin beşeriyet kalıp ve hastalığından kurtulman için en büyük ilaç ve şifadır.

Bu hakikat ã (nun), z  (ha), Ý  (lâm) harflerinin toplamından meydana gelmiştir.

ã (nun) “nûr-u ilâhi” ® “esma” âlemidir. 

z (ha) “hay” ® hayat ve hakikat-i ilâhiyyedir.

Ý  (lâm) ise, “âlem” yani Ýzã “nahl” âlemdir.

Ebced hesabıyla

ã (nun)    50

z  (ha) 8

Ý (lam) 30 =  88 eder

(88) ® “Esma’ül Hûsna” Allah’ın güzel isimle-rinden “Gani” ismine tekabül eder, ki onlarda zuhura gelen Esma-i ilâhiyelerin “gına’ına” yani zenginliğine, ihtiyaç sa-hibi olmayıp, lütufkarlığına açık olarak delâlet vardır.

 Bal arısıyla dahi böyle bir yakınlığı, birlikteliği ve vâhyi olan yüce zâtı “zaman ve mekân” ötesine çıkarıp sade-ce oralardaki varlığına inanmak, O’nu, O’nun hakkında, ken-di zannı ile karar vermek ve İslâm’ın en mühim tevhid ilke-sine ters düşmek olmaz mı?....

Sevgili kardeşim burada gayemiz bu âyetlerin genel tefsir ve yorumunu yapmak değil, mevzuumuz olan vâhy ha-kikatini daha iyi anlayabilme yollarını araştırmağa çalışmak-tır.  Bal zahiri ile tamamen şifa iken, bâtıni hakikati itibariyle de, gönül ve irfaniyetlerimize şifadır.

Cinler Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym El cin sûresi 72/1-2 âyetlerinde

¡£å¡v¤Ûa  å¡ß ¥Š 1 ã  É à n¤�a ¢é £ã a £ó Û¡a  ó¡y@ë¢a ¤3¢Ó ›Q�

›#� =b¦j v Ç b¦ã¨a¤Š¢Ó b ä¤È¡à � b £ã¡a a¬ì¢Ûb Ô Ï

6©é¡2 b £ä ß¨b Ï ¡†¤(_¢ £ŠÛa ó Û¡a ô¬©†¤è í ›R�

›� =a¦† y a ¬b ä¡£2 Š¡2  Ú¡Š¤'¢ã ¤å Û ë

kul uhiye ileyye ennehüsteme’a neferün minel cinni

fekalu inna semı’na kûr’ânen aceben (1)         

yehdiy ilerrüşdi feamenna bihî 

ve len nüşrike birabbina ehaden (2)     

Meâlen :

1. De ki : “Bana şu gerçek vâhy olundu, ki kesin bir takım cinler, (sabah namazında Kûr’ân okuduğumu) işit-tiler de (kavimlerine döndükleri zaman) dediler, ki biz acîb (eşsiz) Kûr’ân işittik

2. Rüşte hidâyetliyor artık biz ona imân ettik.  Ve asla Rabbimize hiç kimseyi ortak koşmayacağız.

Özet yorum :

Daha evvelce bahsedildiği gibi melekler ve cinler, es-ma âlemi kaynaklı zuhurlardır. Cenâb-ı Hakk o âlemin var-lıklarına da vâhy etmektedir, onlara da ne kadar yakın oldu-ğunu ifade etmektdir.

Tane ve Çekirdek Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/95. âyetinde

6ô¨ì £äÛa ë ¡£k z¤Ûa ¢Õ¡Ûb Ï  é¨Ü£Ûa £æ¡a ›YU�

¡o¡£î à¤Ûa  å¡ß £ó z¤Ûa ¢x¡Š¤‚¢í

6 ¡£ó z¤Ûa  å¡ß ¡o£¡î à¤Ûa ¢x¡Š¤‚¢ß ë

›�  æì¢Ø Ï¤ ^õì¢m ó¨ £ã b Ï ¢é¨Ü£Ûa ¢á¢Ø¡Û¨‡

innallahe falikul habbi venneva

yuhricul hayye minel meyyiti

ve muhricül meyyiti minel hayyi

zalikümullahü feenna tu’fekune

Meâlen:

“Taneyi ve çekirdeyi yaran şüphesiz, kesin Allah’tır;

diriyi ölüden ve ölüyü diriden çıkarırız. 

İşte Allah budur nasıl yüz çevirirsiniz.”

Özet yorum :

Bu âyet-i Kerime dahi Cenâb-ı Hakk’ın ne kadar ha-yatın içinde olduğunu açık olarak ifade etmektedir. 

Tabii ki tane ve çekirdeği Cenâb-ı Hakk kendi gelip yarmamaktadır. Ancak tane ve çekirdeğin oluşumunda her sa-niye gelişmelerini takip ve takviye eden sayısız “müdebbir melekler”, O’nun güçleri olduğundan oralarda oluşan faali-yetlerin mutlak sahibi de Hakk’ın kadir, rezzak ve daha bir-çok isimleri ile ta kendisidir.

Bu mevzuda da söylenecek çok şey vardır, ancak ga-yemiz bunların izahı değil açık olan gerçeklere biraz daha açıklık getirmeğe gayret etmektir.

Doğru Rü’ya Hakkında Vâhy

“Doğru rü’ya, Allah’tan bir vâhiydir.” (hadis)

“Doğru rü’ya, peygamberliğin kırk altı parçasın-dan bir parçadır.” (hadis)

Diye buyuran efendimiz (s.a.v.) Cenâb-ı Hakk’ın sıra-dan fakat temiz insânlara dahi rü’ya yoluyla vâhy ettiğini  a-çık olarak ifade etmektdir.

İnsân ve Cin Şeytanlarının Hakkında Vâhy

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/112. âyetinde

§£ó¡j ã ¡£3¢Ø¡Û b ä¤Ü È u  Ù¡Û¨ˆ × ë

¡£å¡v¤Ûa ë ¡�¤ã¡ü¤a  åî©Ÿb î, ( a¦ £ë¢† Ç

6a¦‰ë¢Š¢Ë ¡4¤ì Ô¤Ûa  Ò¢Š¤�¢‹ §œ¤È 2 ó¨Û¡a ¤á¢è¢š¤È 2 ó©yì¢í

ve kezalike ce’alna likülli nebiyyin

adüvven şeyatıynel insi vel cinni

yuhıy ba’duhüm ila ba’dın zuhrüfel kavli ğururen

Meâlen :

Ve keza böyle her peygamber için insân ve cin şey-tanlarını düşman kıldık.

Onların bâzısı bazısını aldatmak için sözün yaldız-lısını vâhyeder (fısıldar, vesvese eder) 

Özet yorum: 

Âyet-i Kerimede açık olarak ifade edildiği gibi, mer-tebe-i şeytaniyyet, insân ve cinlerden de zuhur etmektedir.  Bunlar yaldızlı sözlerle fısıldaşırlaar, çünkü ürettikleri veh-min hayâlleridir.

Vehmin en büyük özelliği “yoku var; varı yok” gös-termesidir.

İşte onların birbirleriyle “fısıldaşmaları” (vâhyleşme) tamamen vehim ve hayâle dayandığından, ne kendilerine ve ne de çevrelerine hiç bir faydaları olmaz.  Bu yüzden gerçeği söyleyenlere düşman olurlar.  Bu dahi vehimlerinin gereğidir.

Görüldüğü gibi zahiren ilâhi olmayan vâhyler ;

asılları itibariyle “hayâl”e,

hayâl ® “vehme”

vehim ® “kahhar” ismine;

“kahhar” ismi de ® “zât-ı ilâhiyye”ye bağlı olduğundan

onlar dahi bâtınen “vâhy-i vehim”dir.

Böylece vâhyler iki türlü olup;

biri, ilâhi;

diğeri de, vehmidir.

Vâhiy lügatta : risâlet, kitabet, işaret, ilham, gizli kelâm mânâsınadır.

Diğer ifadeyle, sürat, seri işaret demektir.  *(35)

*(35) Elmalılı Hamdi yazır “Hak dini Kûr’ân dili” cild 3, sayfa 1525

Allah’ın bir insânla (vâhy) konuşma yolları

Kûr’ân-ı Keriym Şura sûresi 42/51. âyetinde

b¦î¤y ë £ü¡a ¢é¨Ü£Ûa ¢é à¡£Ü Ø¢í ¤æ a §Š ' j¡Û  æb × b ß ë ›UQ�

¦üì¢� ‰  3¡�¤Š¢í ¤ë a §lb v¡y¯¡ ª¡ô¬a ‰ ë ¤å¡ß ¤ë a

›� ¥áî©Ø y ¥ £ó¡Ü Ç ¢é £ã¡a 6 ¢õ¬b ' í b ß ©é¡ã¤‡¡b¡2  ó¡yì¢î Ï

ve ma kâne libeşerun en yükellimehullahü

illâ vâhyen

ev min verai hıcabun ev yürsile resülen

feyühıye biiznihi ma yeşa’ü

innehü ‘aliyyün ha-kiymün

Meâlen:

1 - ve beşer için ona Allah konuşması ancak vâhyen olmuştur

2 - veya hicab ( perde) arkasından

3 - veyahut resül irsal ederek

4 - kendi izniyle dilediğini vâhy ettirmesi ile

kesin, şüphe yok ki, O, pek yücedir, çok hikmet sahibi-dir.

Özet yorum :

Yukarıda geçen âyet-i kerimedeki ifadelerden Allah’ın,  O yüce zâtın insâna ne kadar yakın ve kelâmına muhatap ol-duğunu üç şekilde açık olarak görmekteyiz.

1. Aracısız olarak, “mutlak zâtı” ile konuşur,

2. perde arkasından konuşur.

3. veya Rasûl – elçi göndererek vâhyeder.

1 inci ve 2 inci oluşumlarda dikkat edilirse “yükellime” (konuşur - konuşuyor) ifadeleri ve “Rabb” ile “kulun” bir-likteliği vardır.

Tekellüm etme, karşılıklı konuşma oluyor demektir. “ehl-i zahir”in bu hususu anlayabilmesi oldukça zordur.

3 üncü oluşumda   “Rabb” ile “kulu” arasında Rasûl – elçi vardır, çünkü burası fark âlemidir.

4 üncüsünü ilave edersek o da, bir peygamberin lisa-nından zahiren kavmine Hakk’ın kelâmını bildirmesidir.

Yukarıda belirtilen  :

1 inci husus      zât mertebesi itibariyle

2 inci husus      sıfat mertebesi itibariye

3 üncü husus    esma mertebesi itibariyledir.

Bunların hepsinn zuhurları ise, 4 üncü ef’al mertebesi itibariyle tahakkuklarıdır.

Tekrar bu hususları incelemeğe gayret edelim.

1. Aracısız zâtı ile konuşur

 Kûr’ân-ı Keriym Necm sûresi 53/10. âyetinde

›� 6ó¨y¤ë a ¬b ß ©ê¡†¤j Ç ó¨Û¡a ó¬¨y¤ë b Ï ›QP�

feevha ilâ abdihî ma evha

 Meâlen :

Böylece vâhy etti Allah kuluna vâhy ettiğini

Bir hadis-i Kudside :

“Benim Rabbım ile öyle anlarım olur ki; oraya ne bir melek-i mukarrep, ne de bir nebii mürsel giremez,” buyruldu.

Özet yorum :

Hakk’ın sözünü duymağa ve müşahedeyi ilâhiyyeye en büyük mania - engel, nefs ve bireysel benliğimizdir.  Bun-ların şartlanmışlığı ile yaşamak bizleri Hakk’tan çok uzaklara götürmektedir.

Belirli çalışmalar neticesinde kişi (salik) kendinde bu-lunan bireysel hallerini yavaş yavaş terkederek, safiyetine doğru yol almağa başlar.

Nihâyet bireysel mânâda kendini tanır, daha sonra “beş hazret” mertebesine de ulaşır, böylece seyrini tamam-layarak geldiği yere ulaşmış olur.

Aslında bu ulaştığı yer, kendi hakikatidir. Kendi haki-kati ise, aslı itibariyle Hakk’ın hakikatinden başka bir şey de-ğildir.

Hal böyle olunca kul’un kendine ait bir kulluğu ola-maz, ona artık “abd’u Hu” - “Hu’nun abdı” ismi verilir.

Orada zuhurda olan “Hüvviyet-i Mutlaka”dır. 

“Hüvviyet-i Mutlaka”nın zuhur yerini tanıyıp anla-mak avam için oldukça zordur, çünkü belirli bir tarifi ve vas-fı yoktur ve sözlerini hevasından nutketmez.  Ancak “vâhyin yuha” (Necm 53/4) kendisine “vâhy” (ilham edilen) ile nutk eder (konuşur). 

İşte ancak bu tür kimselerin lisanlarından zuhur eden “kelime-i ilâhi”  (ilâhi kelime) ler sadece bir “savt” (ses) ten ibaret olmayıp, “ilim - rûh - nûr - muhabbeti ilâhi” ve ifade edilmek istenen mevzu’nun mânâları da yüklü olan “hayat nefhaları”dır.

Bu “nefha-i ilâhi”ler hangi gönle düşmüşse o gönül mutlaka yeni bir hayatla hayat bulur ve istikrarlı gelişimini sağlar.

Bu gelişmenin sağlanmasına sebep ise, “irsal” “ve Rasûlu’Hu” (Hu’nun irsalcisi) yani kabiliyetli gönüllere ha-bercisidir.

Bu irsaller yeni birer “vâhy” değil, vâhyin izah ve açılımlarını sağlayan “ilham-ı ilâhi”lerdir ve bu ilhamları,  o “Hu”nun “abd”larına Cenâb-ı Hakk aracısız “nefh” eder ve onun konuşan lisanları olurlar. 

Çok müthiş bir oluşumdur,  ancak ehli olan gönüller bu halleri idrak ve müşahede ile yaşayabilirler. 

Bu yol ve sistem Cenâb-ı Hakk’ın özel ve hususi bir yolu, zuhura çıkarmayı murad ettiği zât-i rahmeti ve arzusu-dur. 

Bu kimseler “ehl-i zât” yani “zâtiyyun” tabir edilen kimselerdir.

2. Sıfat mertebesi itibariyle konuşur

Kûr’ân-ı Keriym Tâ hâ sûresi 20/10. âyetinde:

a¦‰b ã ¨a ‰ ¤‡¡a

iz rea naren

Meâlen :

Hani bir ateş görmüştü (O ateşin yanına geldiği vakit)

Kûr’ân-ı Keriym Tâ hâ sûresi 20/13.  âyetinde :

ó¨yì¢í b à¡Û ¤É¡à n¤�b Ï

festemı lima yu’ha

Meâlen :

Vâhy olunan için dinle

Kûr’ân-ı Keriym  Tâ hâ 20/14  âyetinde

=ó©ã¤†¢j¤Çb Ï b ã a   ¬£ü¡a é¨Û¡a ¬ ü ¢é¨Ü£Ûa b ¯ã a ¬ó©ä  £ã¡a

inneniy enellahü lâ ilâhe illâ ene fabüdniy

Meâlen :

Cidden benim Ben Allah. Benden başka hiçbir tanrı yoktur!  Öyle ise bana (abd) kulluk et.

Âyetleri ile belirtilen husus, perde arkasından “sıfat mertebesi” itibariyle konuşur hükmünün misallerindendir.

Özet yorum : 

Gayemiz yukarıda belirtilen âyet-i kerimelerin genel izah ve yorumlarını yapmak değil,  özet olarak mevzuumuza ışık tutması bakımından kısa kısa mânâlarını gözden geçir-meğe çalışmak olacaktır. 

İnşeallah başka bir mevzu ile daha genel anlamda bu âyet-i kerimeleri ele almak imkânımız olur.

Bu âyet-i Kerimelerdeki özelliğin hususiyyeti, zât mertebesi itibariyle gelen zât’ın, sıfat-ı tecellisidir.

“Sem’ ve basar”, duyuş ve görüş, insândaki bu iki sıfat, onun insânlığının büyük değerlerindendir. 

Bu mertebede sahne, “ateş” yani önce görüş, duyuş yani bilgi sonradır. 

Zât-ı ilâhi, ağaç ve ateş sûretinden, azamet sıfatıyla tecelli ve vâhy etmektedir.  Çünkü ateş,  azamettir. 

Bu mertebede “Tenzih” ve “Teşbih” ayrı ayrı sunul-muştur. 

Zâtı itibariyle, “ben Allah’ım” ® Tenzih; 

ağaç ve ateş sûretinde tecellisi ise, ® “Esma-i Teşbih”tir.

Bu mertebede henüz “Mûsâ”lık mevcud olduğundan iki (2) mertebe ayrı ayrı zuhur etmektedir. 

İki mertebenin birleşmesi ancak “mertebe-i hubbiy-yet” yani “Muhammediyyet”de “lâ ilâhe illâ allah” ger-çek tevhid ile mümkün olacaktır.

Bu mertebede Cenâb-ı Hakk vâhy’ini ağaç ve ateş “vera’sı” arkası’ndan (perdesi’nden) yapmıştır, yapmaktadır.  Kişiye vasıtalı olarak zâtından hitap etmektedir. 

Mahmut Şebüsteri; “Gülşen-i Raz” isimli kitabında bu hususla ilgili güzel bir izah yapmıştır.

Reva başet  “enel Hakk” ez dirahti,

Çira nebvet reva ez nik bahti ?

Türkçesi : 

“Bir ağaçtan “Enel Hakk = Ben Hakkım” sesinin gelmesi caiz oluyor da, ezeli saadete mazhar bir adamın (Mansur’un) aynı sözü söylemesi neden caiz görülmüyor,”

diye ifade edilmiştir. *(36)

*(36) Hasan Basri Çantay cild 2, sayfa 565

Ehl-i sıfat, yani sıfatiyyun bu tecelliye mazhardır. 

Gerçi mertebe-i Mûseviyyet, “Esmaiyyun”dur, bura-daki tecelli ise, sıfat mertebesinden ® esma mertebesine o-lan tecellidir. 

Bu mertebeye gelen kişiye de Cenâb-ı Hakk beden “tur’u sina”sında (sine dağında) ateş sûretinde muhabbet-i ilâhiye ile tecelli “vâhy” (ilham) ederek, kelâm eder, ki ehli-ne malumdur.

3. Rasûl – Elçi göndererek vâhy eder

Hakk’ın kullarına  bu tür  “ihbarat-ı” (haberleri) umu-mi (genel) olanıdır.  Cenâb-ı Hakk esma mertebesinde zuhura gelen bir melek aracılığı ile vâhylerini “esma” mertebesin-den ® “ef’al” şehadet mertebesinde seçtiği bir kuluna “Ne-bi-Rasül” gönderir, bu “adet-i ilâhiyye”dir.  

Bütün Nebi ve Rasüller ilâhi mertebeler ilimlerini  bu sistem içerisinde almışlardır.

Âdem (a.s.) ile başlayıp Hz. Rasûlullah (s.a.v.) efendi-mizle neticelenen ilmi ilâhi zahiren hep bu sistemle faaliyette olmuştur. 

Bu sistem herkes için geçerli ve idrakî kolay olandır.

Esma âleminden ® ef’al-şehadet âlemine olan tecel-lilerdir.

Kûr’ân-ı Keriym Nahl sûresi 16/102. âyetinde:

¡£Õ z¤Ûb¡2  Ù¡£2 ‰ ¤å¡ß ¡�¢†¢Ô¤Ûa ¢€ë¢‰ ¢é Û £Œ ã ¤3¢Ó ›QPR�

 åî©à¡Ü¤Ž¢à¤Ü¡Û ô¨Š¤'¢2 ë ô¦†¢ç ë aì¢ä ß¨a  åí©ˆ £Ûa  o¡£j r¢î¡Û

kul nezzelehu rûhul kudüsi min rabbike bil hakkı

liyüsebbitelleziyne amenu ve hüden ve büşra

lil müslimiyne

Meâlen :

(Ey Muhammed!)

De ki: Rûh’ül Kudüs (Cebrâil a.s.) Rabbının katın-dan îmân edenlere sabit kılsın (pekiştirsin) diye ve müslü-manlar için hidâyet ve müjde olsun hak için onu (Kûr’ân-ı) indirmiştir 

Kûr’ân-ı Keriym Âl-i İmran sûresi 3/39. âyetinde:

 ¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ¢é¤m …b ä Ï ›SY�

=¡la Š¤z¡à¤Ûa ó¡Ï ó©£Ü –¢í ¥á¡ö¬b Ó ì¢ç ë

b¦Ó¡£† –¢ß ó¨î¤z î¡2  Ú¢Š¡£' j¢í   é¨Ü£Ûa £æ a

¡é¨Ü£Ûa  å¡ß §ò à¡Ü Ø¡2

›�  åî©z¡Ûb £–Ûa  å¡ß ¦b£î¡j ã ë a¦‰ì¢– y ë a¦†£¡î, � ë

fenadethül melâiketü

ve hüve kaimun yusalli fiyl mihrabi

ennellahe yübeşşirüke biyahya mûsâddıkan

bikelimetin min allahi

ve seyyiden ve hasuren ve nebiyyen minessalihiyne

Meâlen :

mihrapta o (Zekeriyya a.s.) namaz kılmakta iken

melekler ona seslendiler

kesin Allah sana, Allah’tan (Allah’ın emriyle vücûd bulan) kelime ile (“kelimeyi” İsa”yı) tasdik eden, seyyid (e-fendi), hasur (nefsine hâkim, iffetli), salihlerden (iyilerden) nebi (peygamber) olarak Yahya’yı müjdeler.

Daha fazla zaman almamak için burada da bu kadar izahla yetinmek istiyoruz. 

Düşünen kimseler için küçük ifadelerde büyük izahlar bulunmaktadır.

4. Elçileri vasıtasıyla kullarına hitaplarıdır

Kûr’ân-ı Keriym Hud sûresi 11/84. âyetinde:

6b¦j¤î È¢( ¤á¢çb � a  å í¤† ß ó¨Û¡a ë ›XT�

 é¨Ü£Ûa a뢆¢j¤Ça ¡â¤ì Ó b í  4b Ó

6 ¢ê¢Š¤î Ë §é¨Û¡a ¤å¡ß ¤á¢Ø Û b ß

 æa Œî©à¤Ûa ë  4b î¤Ø¡à¤Ûa a좖¢Ô¤ä m  ü ë

§Š¤î ‚¡2 ¤á¢Øí¨‰ a ¬ó©£ã¡a

›#� §Áî©z¢ß §â¤ì í  la ˆ Ç ¤á¢Ø¤î Ü Ç ¢Òb � a ¬ó©£ã¡a ë

ve ilâ medyene ehahüm şu’ayben

kale ya kavmı‘büdullahe

ma leküm min ilâhin ğayrühu

ve lâ tenkusul mikyale vel miyzane

inniy eraküm bihayrin

ve inniy ehafü aleyküm azabe yevmin muhıytın

Meâlen :

Medyen'e de kardeşleri Şuayb'ı (gönderdik)

dedi ki: Ey kavmim!. (Ey toplumum) Allah'a kullukta bulunun,

sizin için ondan başka bir mâbud yoktur.

ve ölçüyü ve tartıyı eksik yapmayın

kesin, şüphe yok, ben sizi hayır (bolluk) ile görüyorum.

ve ben kesin, sizin üzerinize muhit (kuşatıcı) günün a-zâbına korkarım.

Cenâb-ı Hakk kullarına bu dört yoldan hitap ettiğini belirttiğimiz âyet-i kerimelerden açık olarak anlamaktayız.

4 üncü sistem; genel olan, Nebi ve Rasûllerin belirli yollardan, Hakk’tan alıp, ümmetlerine bildirdikleri ilâhi ke-lâmlar, emirler ve yasaklardır.

3 üncü  sistem;  Allah’ın Rasûl ve Nebilerine gön-derdiği melekler vasıtasıyla vâhyleridir.

2 inci sistem; perde arkasından vasıtalı konuşmaları-dır.

1 inci sistem ise; aracısız olarak mutlak zâtı ile ko-nuşmalarıdır.

Biz İslâm müntesipleri olarak, bu hususları çok iyi idrak edip anlamamız gerekmektedir.

Kûr’ân’ın Diğer Dört (4) Özelliği

Kûr’ân-ı Keriym’i daha iyi anlayabilmemiz için  Hadis-i şerif’te belirtilen 4 özelliğini,  “zahiri”,   “bâtını”, “haddi” ve “matla-ı”nı da bilmemiz gerekmektedir.

Hadd-i, âyet’in sınırları;

Matla-ı ise, âyet’in tuluğu, doğuş yeri, zuhur mertebesidir.

Böylece vâhy ve ilâhi hakikatlerin dört (4) nüzül mer-tebesini ve belirtilen âyetlerin de dört mertebeden izahının ol-duğunu anladığımızda Rabbımızı ve kendimizi çok daha iyi tanımamız mümkün olacaktır.

Olsa istidatı salik, kabil-i idrak-ı vâhy,

     Emri Hak irsaline, her zerredir cebrâil

denmiştir.

Sadeleştirerek söylersek;

“salikin idrakî, vâhy’i anlamaya istidat kazandı-ğında, her zerrenin Hakk’ın emrini irsal eden (ulaştıran) bir cebrâil olduğunu anlamış olur,” diyebiliriz.

Gerçekten oldukça güzel ifade edilen bir anlayış ol-duğu açık olarak görülmektedir.

Evet; yukarıdan beri özetler halinde vermeye ve id-raklere sunmağa çalıştığımız bu gerçekler ışığında Cenâb-ı Hakk’ın, bütün varlıklarla ve âlemlerle ne kadar yakından ilgili olduğunu ve hayatın içinde bulunduğunu anlamamız zor olmayacaktır.

Zât-ı ilâhi bütün âlemlerde ve âlemlerin her ferdinde zâtı, sıfatı, esması ve efaliyle her an ve her yerde o mahalde, o mahallin kendi kemâliyle zuhurdadır.

Ve her varlık “âyât-ı ilâhiyye” “ilâhi âyetler”dir.  Sûretler ise sûrelerdir, âyet ve sûreler ise, Kûr’ân’dır.

O halde bu âlemin tamamı “tafsil-i Kûr’ân”dır. 

Diğer ismi ile “Kûr’ân-ı ef’aliye”, fiili Kûr’ân’dır.  Zuhur ve müşahede âleminde zât-ı ilâhinin şiddetle zuhurun-dan başka bir şey değildir.

İşte bu yüzden, “zuhurun şiddeti kendine perde ol-du” denmiştir.

Bu mertebede Kûr’ân’ın ismi “imamin mübiyn”dir. (Yâsin 36/12) (beyan olunan, açık olarak duran, önde olan kitaptır.) 

Bu ise ilâhi zâtın, “ef’al âlemi” Hz. Şehadette zâtı ile zuhurundan başka bir şey değildir.

Ey sevgili kardeşim, benlik gafletinden kurtulmağa çalışarak, idrak ve muhabbetle tefekkür etmeğe çalış, sen de bu âlemin fertlerinden bir fert olduğundan sen dahi Hakk’ın “sen” mertebesindeki bir âyetisin. 

Kendi gerçek değerini iyi anla, varlığında mevcut ilâ-hi âyâtları okumağa çalış, işte ancak o zaman “zât ehli”, “Kûr’ân ehli”, “ehlullah” olursun.

Zâti zuhur;

Kûr’ân, üç (3) tecelli şekliyle ifade edilmiştir.

1. Yazılı metin, toplu halde,

“mushaf-ı şerif”, (susan Kûr’ân)

2. Tafsil, yaygın halde, bütün bu âlemler,

“yaşayan Kûr’ân”, (fiili Kûr’ân)

3. İnsân-ı Kâmil zâti zuhur, diğer Kûr’ânları bünye-sinde “cem” eden, toplayan

“Kûr’ân-ı natık” (konuşan Kûr’ân) dır.

İşte bu Kûr’ân’ların yukarıda ifade edildiği gibi dört (4) idrak mertebeleri vardır. 

Birincisi; zahirleridir ki; sadece dış lâfızlarına bakı-lır, zahiri şeriat mertebesi anlayışıdır.

İkincisi; bâtınlarıdır ki; gerçek tarikat, muhabbet mertebesi anlayışıdır.

Üçüncüsü; Hadd-i hudutlarıdır ki; hakikat merte-besi, âyât-i Kerimenin ifade ettiği mânâların hudutlarının ve genişliğinin anlayışıdır.

Dördüncüsü; Matla-ı, âyetlerin “doğuş” yerleridir, ki marifet mertebesidir. 

Hangi âyet-i Kerime hangi mertebeden zuhur etmiştir, yani zât, sıfat, esma, ef’al kaynaklı mı olduğunun bilincinde olmaktır.

Âyet-i Kerimeleri bu ölçüler içerisinde incelediği-mizde bütün hitapların mutlak mânâda bize yönelik olduğunu gerçekçi bir biliş ile anlamamız zor olmayacaktır.

Sevgili kardeşim, Sayın irfan yolcusu, buralara kadar özet olarak vermeğe çalıştığımız vâhy-i ilâhi hakkındaki bil-gilerle bu hakikate bakışında epey değişiklikler ve açılımlar olacağını zannediyorum.

Zahiri İslâm anlayışından, bâtıni ve irfani bir islâm anlayışına geçmek zorundayız.  Bu kıymetli varlığımızı en iyi bir şekilde değerlendirip anlamamız bizlere çok şeyler kazan-dıracaktır.

Yolumuza; melekler, cebrâil, rûh, nûr ve vâhy ile ilgili âyetlerden bazı örnekler vererek devam edelim.

Meleklerden Bahseden Bazı Âyetler

Evvelki sayfalarda;

“Fiiller, kuvvet ile meydana geleceğinden, “ef’ali ilâhiyye” (ilâhi fiiller) dahi “Melâike-i kiram” ile zahir olur. 

Kuvvet-i İlâhiyyenin ismi enbiya aleyhisselâmın lisa-nında “Melâike”dir. Zira Melek “kuvvet ve şiddet mânâsı-nadır,” diye ifade edilmişti.

Zât-ı ilâhiyye bünyesinde (bâtınında) bulunan özellik-lerini (mânâlarını) sıfatları ve isimleri olarak zuhura çıkar-mayı diledi. Bu mânâları bâtından zahire çıkarması için birer elbise (sûret) vermesi gerekiyordu.

İlmi ilâhide bunların programları (sûretleri) belirlendi, hayat sahnesinde yaşamlarını sürdürmeleri için bir kuvvet ve dinamiğe ihtiyaç vardı.

Cenâb-ı Hakk, “Kaviy”, “Metiyn” ve ilgili diğer i-simlerini de faaliyete geçirerek bütün âleme yayılan çok geniş ve güçlü bir iletişim sistemi kurdu. 

Bu güç ve kuvvet her zerreye hareket verdi ve zerre-nin kendi özünde oluşturulan o güç ile özel faaliyetlerine, “rakslarına”, dönmelerine, böylece hayatlarına, yaşamlarına başlamış oldular.  Her zerrede ve kütlede mevcud olan bu güç ve kuvvet “melâike” ismi verildi.

Yoğunlaşmış bu kuvvetlerden biri de “ilim” ve “ceb-bar” isimlerinin kuvvetle zuhuru olan diğer ismi “Rûh’ul Kuds” (Melek)  Cebrâil’dir.

Aldığı görevi, cebr ile yaptırması, “Cebrâil”liği;

vâhy’i ilâhiyi ulaştırmadaki rahmeti ise, “cibril”liğidir. 

Geçtiğimiz âyet-i kerimelerde görüldüğü gibi vâhy-i ilâhinin bütün âlemlere yayılması (ulaşması) Cebrâil (a.s.) emrinde olan sayılamayacak kadar çok meleğin varlığı ile mümkün olmaktadır.

Her mertebede olan varlıklara o mertebenin gereği ile emr-i ilâhi ulaşmaktadır.

İnsânda ise, bütün mertebeler mevcut olduğundan cib-rillik dahi mevcuttur. Kâmil insân, ilâhi hakikatleri kendinden kendine, bâtından zahirine alır, ayrıca her varlıktan Hakk’a giden bir yol olduğunu bildiğinden, idrak ve şühûd ile her zerrenin kendisi için bir haberci “cibril” olduğunun farkın-dadır.

Kûr’ân-ı Keriym Bakara sûresi 2/98-99. âyetlerinde:

 3í©Š¤j¡v¡Û ¦a£ë¢† Ç  æb × ¤å ß ¤3¢Ó ›YW�

¡é¨Ü£Ûa ¡æ¤‡¡b¡2  Ù¡j¤Ü Óó¨Ü Ç ¢é Û £Œ ã ¢é £ã¡b Ï

¡é¤í † í  å¤î 2 b à¡Û b¦Ó¡£† –¢ß

›�  åî©ä¡ß¤ õì¢à¤Ü¡Û ô¨Š¤'¢2 ë ô¦†¢ç ë

©é¡Ü¢�¢‰ ë ©é¡n Ø¡÷¬¨Ü ß ë ¡é¨Ü¡£Û a¦ £ë¢† Ç  æb × ¤å ß ›YX

 4b Øî©ß ë  3í©Š¤j¡u ë

›�  åí©Š¡Ïb Ø¤Ü¡Û ¥ £ë¢† Ç  é¨Ü£Ûa £æ¡b Ï

kul men kâne adüvven licibriyle

feinnehü nezzelehü ala kalbike biiznillâhi

mûsâddikan lima beyne yedeyhi

ve hüden ve büşra lil mu’miniyne (97)

men kâne adüvven lillâhi ve melâiketihî ve rüsülihî

ve cibriyle ve miykale feinnallahe adüvvün lil kafiriyne (98)

Meâlen :

97. De ki; “Cebrâil’e düşman olan kimse Allah’a düşmandır.,” çünkü o Kûr’ân-ı Allah’ın izniyle kendin-den öncekini tasdik ederek, yol gösterici ve inananlara müjdeci olarak senin kalbine indirilmiştir. 

98. Allah’a, meleklerine, rasûllerine, Cebrâil’e ve Mikael’e düşman olan kimse inkar etmiş olur. Allah şüphesiz inkar edenlerin düşmanıdır.

Gerçekten, cebrâile düşmanlık Allah’a (c.c.) düşman-lıktır. Çünkü (Cebrâil) ilâhi zât’ın kullarına ilim ve kudret sı-fatıyla görünmesinden başka birşey değildir.

Daha sonra Cebrâil (a.s.) ile ilgili âyetlere devam et-mek üzere şimdilik bu kadarla yetinip diğer meleklerle ilgili âyetlerin bazılarını özet olarak idrak edip anlamağa çalışalım.

Kûr’ân-ı Keriym Bakara sûresi 2/30. âyetinde:

¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ü¡Û  Ù_¢ £2 ‰  4b Ó ¤‡¡a ë  

6 ¦ò 1î©Ü � ¡ž¤‰ ü¤a ó¡Ï ¥3¡Çb u ó£©ã¡a

ve iz kale rabbüke lil melâiketi

inniy ca’ılün fiyl ardı haliyfe 

Meâlen :

Hani, Rabbin meleklere, “şüphesiz, kesin ben yer-yüzünde halife ca’l edeceğim (halkedeceğim)” demişti.

Özet yorum :

Muhterem dostlar, bu âyet-i kerimeyi mümkün olduğu kadar gerçek ifadeleri ile anlayabilmemiz için mümkün olan bütün ilmi ve idrakî yeteneklerimizi faaliyete geçirip tefekkür ufkumuzu genişletmemiz gerekecektir.

Çünkü bu âyet-i kerime “İnsân” olan bizlerin ilk def’a bâtından zahire doğru başlayan yolculuğunun ilk ve muhteşem habercisidir.

Kûr’ân-ı Keriym  İnsân sûresi 76/1. âyetinde :

¡Š¤ç £†Ûa  å¡ß ¥åî©y ¡æb Ž¤ã¡ü¤a ó Ü Ç ó¨m a ¤3 ç ›Q�

›� a¦‰ì¢×¤ˆ ß b¦÷¤î ( ¤å¢Ø í ¤á Û

hel eta alel insâni hıynün mineddehri

lem yekün şey’en mezkûren

Meâlen :

İnsânoğlu var edilip bahse değer bir şey olana kadar şüphesiz uzun bir zaman geçmemiş midir?

“İnsân üzerinden bir zaman geçmedimi ki, o zaman insân mezkûr (anılan bir şey) değildi!..”

Ezelde; ilm-i ilâhi’de ilk programı yapılan “Hakikat-i Muhammedi”dir. 

Bu hakikatın bizim âlemimizde nokta zuhur mahalli “Hz. Muhammed”dir.

Onun da ilk zuhur ismi “Âdem”;  lakabı, “Halife”dir. 

Bu yüzden Hazret-i Muhammed (s.a.v.) “Biz son gelen ilkleriz” diye bildirmişlerdir.

İlmi ezelide, “zât-ı mutlak” gizli hazine’de, “bilin-mez” iken, bilinmekliğini arzu etti ve düşünce yeteneği ola-cak bir zuhurun programını yaptı, sonra onun hayatını sür-dürebilmesi için ihtiyaçlarını giderecek bir âlemi de zuhura getirdi.

Bütün mertebeleri ile bu âlemler vücûd buldu, fakat daha henüz bu âlemlerin varlığını idrak ve şuur edecek bir mahal yok idi.  Hal böyle olunca bu âlemlerin varlığı veya yokluğu müsavi idi.

İşte zaman gelmiş, bu şuurlu ve idrak sahibi olacak mahallin zuhura gelmesi için herşey hazırlanmış idi.

Daha evvelce gizli hazineden zuhur eden bu âlem-lerdi. Bu sefer bütün bunları idrak edip değerlendirebilecek bir mahal olan “halife insân” zuhur edecek ve böylece ezel-de düzenlenen program son şeklini alarak tamamlanmış ola-caktı. 

Nihâyet vakit geldi, şartlar oluştu, emir çıktı, bu görev “Râhman”a verildi, o da görevini en güzel şekilde tahakkuk ettirmeğe başladı. 

Bu hadise Kûr’ân-ı Keriym Râhman  sûresi 55/1-2-3-4 âyetlerinde bildirildi.

›�6  æ¨a¤Š¢Ô¤Ûa  á £Ü Ç ›R�     = ¢å¨à¤y £ŠÛ a ›Q�

›�  æb î j¤Ûa ¢é à £Ü Ç ›T� =  æb Ž¤ã¡ü¤a  Õ Ü � ›S�

er râhmanü (1)        allemel Kûr’âne (2)

halekal insâne  (3)  allemehül beyane (4)  *(37)

Meâlen :

1. er râhman          2. Kûr’ân-ı allem/talim etti, öğretti   

3. İnsânı halketti.  3. Ona beyanı (maksadını anlatmayı) öğretti. 

*(37) Bu hususta daha fazla bilgi RÂHMAN isimli kitabımızda mevcuttur.

Zât’ul emr’de tahakkuk eden bu muhteşem oluşumla-rın nihâyet faaliyete geçeceği ve geçirileceği zât’ın, zâti te-celli mahalli olan “Halife insân” Âdem’in zuhur vaktinin geldiği

Kûr’ân-ı Keriym Bakara sûresi 2/30 âyetiyle

 bildirilmişti.

 ¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ü¡Û  Ù_¢ £2 ‰  4b Ó ¤‡¡a ë  

6 ¦ò 1î©Ü � ¡ž¤‰ ü¤a ó¡Ï ¥3¡Çb u ó£©ã¡a

ve iz kale rabbüke lil melâiketi

inniy ca’ılün fiyl ardı haliyfe 

Meâlen :

Hani, Rabbin meleklere “Şüphesiz, kesin ben yeryüzünde halife ca’l (halk) edeceğim” demişti.

Özet yorum :

“Bu ifade; “Râhman”ın Rûbubiyyet mertebesinden zuhura getireceği faaliyeti izah etmektedir.” 

İnsânlığın ilk zuhurunu haber veren bu âyet-i Keri-menin de diğerleri gibi her mertebeden izahları vardır. Biz yine mümkün olduğu kadar özet olarak, mümkün olabilen en güzel anlaşılabilir şekilde ifade etmeğe çalışacağız.

Âyet-i Kerimede dikkatimizi çeken, acaba Rabb başka varlıklara değil de, niçin evvelâ Meleklere bu haberi açıkla-mayı uygun bulmuştu?...

Çünkü melekler faal ve müessirdirler, yani âlemin üzerinde mutlak tesirleri vardır.

Fiiller kuvvet ile meydana geleceğinden, “ef’ali ilâ-hiyye dahi Melâike-i kiram ile zahir olmaktadır,” den-miştir.

İşte bu devreye kadar âlemde sadece “ef’âl-i İlâhiy-ye”, yani ilâhi fiiller zuhur etmekte, zâti tecellinin ise, daha henüz zuhur mahalli oluşmadığından zuhuru olmamıştı.

Bu âyet-i Kerime ile zâti tecellinin zuhur mahallinin hazırlanmakta olduğu belirtiliyordu.

Bu yüzden melekler kendilerine bildirilen bu haber ile epey sarsıldılar.

Kûr’ân-ı Keriym Bakara sûresi 2/30. âyetinde

b èî©Ï ¢3 È¤v m a a¬ì¢Ûb Ó

kalu etec’alü fiyha

Meâlen :

Orada (böyle bir varlığı) ca’l edecek (kılacak, yapacak) misin diye cevap verdiler. 

Çünkü bu tecelli mahallinin kendilerinden daha değerli ve yüce olacağını sezinliyorlardı.

Halife sıfatıyla vasfedilen bu zâti zuhur mahalli ola-cak varlığın diğer ismi “zâti güç” yani “Sultân”dır, ilk zuhur mahalline verilen isim ise, “Âdem”dir.

Melekler – kuvvetler, “sıfat-ı ilâhiyye” ve “esma-i ilâhiyye”yi ® ef’ali ilâhiyyeler olarak zuhura getirmekte,

Halife – güçler, “Sultân”lar ise, “zât-ı ilâhi”nin tecellilerini zuhura  getirecek olan mahallerdir.

Melek’lik;  kuvvet ve şiddet mertebesi,

Halifelik; güç – “Sultân”lık mertebesi’dir.

Halife’lik zuhuru ile faaliyete başlayan zâti tecelli, son Rasûl Hz. Muhammed (s.a.v.) ile kemâle ermiş ve va-risleriyle bu kemâlât kıyamete kadar devam edecektir.

İşte bu yüzden melekler Halife’nin zahirinde ve bâtı-nında zâti tecellinin zuhuru olduğundan emre uyarak, O’na secde etmek ile “Sultân” (güç) görevlendirilmişlerdir.

İşte bizler de ne zaman bu hakikatleri idrak etmeye ve “hakikat-i Âdemiyye”yi hayâl cennetimizden ® beden ar-zımıza indirmeğe muvaffak olabilirsek, bizim de gerçek Â-dem’lik halifeliğimiz faaliyete geçmeğe başlayacak demektir. 

Ancak bunun faaliyete geçmesi için mutlaka bir Sultân güce ihtiyaç vardır.

Gayemiz (â … a) “elif, dal, mim” sembolleriyle be-lirtilen Âdem (a.s.) hayat hikâyesini burada yazmak olmadı-ğından bu âyet-i kerimeyi özet olarak bu kadarla ifade ettik-ten sonra yolumuza devam edelim.

Kûr’ân-ı Keriym  Bakara sûresi 2/34. âyetinde

 â …¨ü¡ a뢆¢v¤�a ¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ü¡Û b ä¤Ü¢Ó ¤‡¡a ë ›ST�

ó¨2 a 6  �î©Ü¤2¡a ¬£ü¡a a묢† v Ž Ï

ve iz kulna lil melâiketiscüdu li âdeme

fesecedu illâ ibliyse eba

Meâlen :

Meleklere; “Âdem’e secde edin” demiştik, iblis müstesna hepsi secde ettiler,” ifadesiyle yine bizlere geniş ufuklar açılmaktadır.

Özet yorum :

Yukarıda da ifade edildiği gibi melekler, zât-ı mutla-ğın isim ve sıfatlarını “ef’ali ilâhiyye” ilâhi fiiller olarak or-taya koymaktadırlar ve bu hale ihtilafları, karşı koymaları söz konusu değildir.

“kulnâ” görüldüğü gibi bu âyet-i kerime zâtidir.  Yani Cenâb-ı Hakk aracısız bu âyet-i kerimeyi kendi zâtın-dan, “biz demiştik” diye ifade buyurmuşlardır, ki çok mü-himdir.

“Biz” olarak ifade edilen husus, Hakk’ın her bir sıfat ve ismine verdiği değer ve şahsiyeti açık olarak göstermek-tedir.

Zâtına bağlı olan her bir sıfat ve ismin zuhuruna gö-revli olan melâike,  ademde mevcut olan zâti zuhurda da her bir ismin ve sıfatın toplu olarak mevcud olması sebebiyle âdeme secde, Hakk’a secde olduğundan “iscüdu li ademe” “âdeme secde edin” denildiğinde, emre amade olan melâike, “fesecedü” “hemen secde ettiler.” Çünkü bu, “zâtın zuhur-larına” olan emri idi. 

“illâ iblis” “ancak iblis secde etmedi” ifadesiyle de bir başka oluşum belirtilmiş olmaktaydı.

Bilindiği gibi melekler, “nûr”dan;

iblis-şeytan, “nar-ateş”ten kalkedilmişlerdir. 

Bu iki ayrı kaynaktan meydana gelmiş “melek – kuvvetler” tabii ki değişik oluşumlar göstereceklerdir.

Eski ismi, süryanice, “azazil”; arapça, “Haris” olan “iblis – şeytan”, nûrani melek - kuvvetlerinden daha değişik bir özelliğe sahiptir.

Ateş, nûra göre daha kesiftir, ondan meydana gelen varlıklar da, nûrdan meydana gelen meleklere göre daha ke-siftir. 

Kesafet arttıkça, bireysel benlik ve nefsani şahsiyyet önem kazanmakta, böylece birey akıl daha öne çıkmaktadır.

Bu yüzden zahiri yüzeysel değerlendirmeler artarak kıyasta başa geçmektedir.

Bütün varlık âlemi, “akl-ı küll”ün hükmü altında, bir bütün olarak faaliyet göstermektedirler. Bunlardan lâtiften kesife doğru zuhura çıkmaya başlayan iblis ve şeytanlar o nispette bireysel şuur sahibi olmaktadırlar. 

En son koyu kesafete sahip olan insânlar ise, onlardan daha ileri bir şuur ve akla sahip olmaktadırlar.

Azazil, “Aziz”; haris, “cebbar” ikisinin ittifakı, “mütekebbir” isimlerini ifade ettiklerinden iblisin ahlâkı, bu isimlerin özellikleri ile oluşmaktadır.

Bu isimlerin Râhmani mânâda kullanılması, büyük yücelikler;

nefsani ve bireysel menfaat yönünde kullanılması ise, seviyesizlik, düşkünlük ve zilleti getirir.

“Halife-i Âdem” halkedilmezden evvel varlıkların içinde en akıllı varlık, “azazil” idi ve meleklere gerektiğinde hocalık yapıyordu.

“Halife-Âdem” topraktan halkedildi, kendisine ilâhi isimler talim ettirildi, “ilâhi nefha” sunuldu;  “Allah” ism-i cami hediye edildi. Böylece Râhman sûreti üzere techiz edi-lerek cennette iskân edildi.

Azazilin, Âdem’in bu iç özelliklerinden haberi yoktu, olsa idi dahi anlaması mümkün değildi, çünkü mutlak tevhid ilmini de bilmiyordu.

Cenâb-ı Hakk’ın meleklere, “Âdem’e secde edin” emrini verdiğinde,melekler, “fesecedu” “hemen secde etti-ler.” “illâ iblise eba vestekbera” “iblis müstesna, dayat-tı ve kibirlendi.”

Kendisine Kûr’ân-ı Keriym A’raf sûresi 7/12. âyetinde

“Âdem’e niye secde etmedin” diye sorulduğunda;

6  Ù¢m¤Š ß a ¤‡¡a  †¢v¤Ž m  ü a  Ù È ä ß b ß  4b Ó ›QR�

§‰b ã ¤å¡ß ó©ä n¤Ô Ü �  7 ¢é¤ä¡ß ¥Š¤î � b¯ ã a  4b Ó

›� §åî©Ÿ ¤å¡ß ¢é n¤Ô Ü � ë

kale ma meneake ella tescüde iz emertüke

kale ene hayrün minhü halakteniy min narin

ve halaktehü min tıynin

Meâlen:

“Buyurdu ki: sana emrettiğim zaman seni secde etmek-ten ne men etti. ben ondan hayırlıyım, beni ateşten halket-tin, onu çamurdan halkettin dedi”

Yukarıda belirttiğimiz gibi kendisinde oluşan ateş a-ğırlıklı bireysel benlik aklı, Âdem’in dışına bakıp sadece kendi anasırından yani ateşinden daha ağır, o yüzden  aşağı-da olan toprağına bakıp zahir kıyas ile karar vererek bu hük-münü mutlak zannetti ve “ben ondan üstünüm” dedi. 

Bilindiği gibi ateş yandığı yerde yukarıya doğru uza-nır. Halbuki Âdem’de anasırın tamamı, yani “toprak, su, ateş, hava” olmakla birlikte, ayrıca iç dinamiğinde “Râhma-niyyet”in de tamamı mevcud idi. 

Görüldüğü gibi “Âdem”in zahirinin

birinci mertebesi,           “toprak”   ®     “hikmet”,

ikinci mertebesi, “su”          ®     “hayat”,

üçüncü mertebesi, “ateş”       ®     “azamet”,

dördüncü mertebesi, “hava”      ®     “kuvvet”tir.

Âdem zahiren dahi dörtte üç (3/4) iblisten ileridedir.

Bu özelliklerini idrak edemeyen iblis, sadece “toprak - ateş” kıyası ile baktığı bu hadisede “telbis” oldu, yani yaptı-ğı kıyas onu şaşırttı. 

(Telbis: İki şeyi birbirinden ayırt edememe, örtme, sah-telendirmedir.)

İşte biz insânlar dahi, akl-ı cüzümüzün verdiği bir yo-rum ile yaptığımız kıyaslarla büyük hatalara düşmekteyiz ve böylece bizde zaman zaman “telbis” olabilmekteyiz.

Meseleye diğer yönüyle, fiziki mânâda baktığımızda dahi ateşin toprağa secde etmediğini görürüz. Çünkü ateş ya-nınca nerde olursa olsun mutlaka yukarıya doğru çıkar.

Elimize bir mum alıp yakalım, mumu değişik şe-killerde yana veya aşağıya doğru ters döndürerek tutalım, mum alevi yine de yukarıya doğru baş kaldırarak yanmasına devam edecektir.  Tek çaresi söndürülmesidir.  O zaman da ateşliği gideceğinden vücûdu ve özelliği kalmayacaktır.

İşte iblis iki yönden de “fiziki – ilmi” secde etmedi.  Eğer etse idi Âdem’e mensup, ona muti – tabi, onun mutlak hükmünde, melekler gibi bir araç olacaktı, böylece de kimli-ğini kaybedecek idi.

Gerek zahir kıyası, gerek fiziki yapısı itibariyle secde etmedi.

Âdem’e secde emri, daha evvel kendinin de bilme-diği, kendinde var olan bu hususiyetlerinin ortaya çıkmasına sebep olduğundan bir bakıma ona geçici rahmettir. Bu özel-likleri ile “aziz, cebbar, mütekebbir” Hakk’ın karşısına çı-kıp konuşma cür’etini göstermiş, bireysel nefsani benliğin ze-mini “heva”nın da kaynağı olmuştur.

Gerçek mânâda “Âdem -Halife”, yani “insân”, Allah ve cami isimlerinin de zuhuru olduğundan “aziziyyet, ceb-bariyyet, mütekebbiriyyet” onun bir vasfı olup kontrolu al-tındadır.  Yani iblisleri ona tabidir.

�î Üia İblis’in ebced hesabı sayı değeri;

(elif  - be - lam - ye - se) (1 + 2 + 30 + 10 +60) = 103 tür. 

Ortadan sıfırı kaldırırsak (103) ® (13) onüç olur, ki bu da Hz. Muhammed (s.a.v.) nin şifre sayı değeridir.

Böylece iblisin dahi, aslının (hakikatinin) “Hakikat-i Muhammediyye”ye dayandığı açık olarak görülmektedir.

Bu âyet-i kerimeyi de böyle kısaca ifade ettikten sonra tekrar yolumuza devam etmeğe çalışalım.

Kûr’ân-ı Keriym  Âl-i İmran sûresi 3/45. âyetinde

¢á í¤Š ß b í ¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ¡o Ûb Ó ¤‡¡a ›TU�

> ¢é¤ä¡ß §ò à¡Ü Ø¡2 ¡Ú¢Š¡£' j¢í  é¨Ü£Ûa £æ¡a

á í¤Š ß ¢å¤2a ó Žî©Ç ¢|î,©Ž à¤Ûa ¢é¢à¤�¡a

iz kaletil melâiketü ya meryemü

innallahe yübeşşirüki bikelimetin minhü

ismühül mesiyhu ıysebnü meryeme

Meâlen :

 Hani melekler demişlerdi: Ey Meryem! Şüphesiz, kesin Allah sana kendisinden kelime  ile müjde veriyor, ki ismi Mesih, Meryem oğlu İsa'dır. 

Özet yorum : 

“bikelimetin minhü” (kendinden bir kelime ile) yani “zâtından bir kelime” ile....

Her kelimenin bir mânâsı, o mânânın da ef’al âlemin-de bir zuhuru (görüntüsü) vardır. 

Burda bahsedilen “kelime”, “İS”; zuhur ve görün-tüsü ise, “İsâ (a.s.)”dır.

“Mânâyı İseviyet”, bu mahalden zuhur etmiştir, ki “zât-ı ilâhi”nin ilk defa bir mahalden zâti tecellisidir.

óŽîÇ “isâ” kelimesi;  Ç “ayn” -   Ž “sin” asli,

iki yardımcı (î /ï) - (ó) “ye” harflerinden meydana

gelmiştir.

Ebced hesabıyla

Ç “ayn” 70,

Ž “sin” 60 sayı değerine sahiptir,

topladığımızda 130 eder, ki çok dikkat çekicidir.

(130) sıfırı kaldırırsak “hakikat-i İseviyye”nin dahi “hakikat-i Muhammediye”ye bağlı olduğunu hemen gör-müş oluruz.

İlave olan  (î /ï) - (ó) “ye” lere gelince,

ï “ye” 10 dur, sıfırları kaldırırsak iki (2) adet bir (1) olur, ki bunlardan biri, “zât-ı ilâhi”nin oradaki zuhuru, diğeri ise, “mertebe-i iseviyyetin” bireysel birliğinin zuhurudur.

İsâ (a.s.) “ümm-i”dir. Yani zahir olarak ana olan “Meryem”e mensuptur. 

“Meryem” dahi başta ve sonda “mim” ile müzeyyen (süslenmiştir.)

Yani “Hakikat-ı Muhammedi” onu baştan ve son-dan ihata etmiş, sarmıştır, kaynağı orasıdır.

“Hakikat-i Muhammedi”nin zâti zuhur tecellisinin ilk olan öncüsüdür ve gerçek hakikatinin kendinden sonra “Peraklit” – “Ahmet” isminde geleceğini müjdelemiştir.  Bu yüzden İncil’in bir ifadesi “müjde”dir. 

Bilindiği gibi,

Ç “ayn”   aynı zamanda göz, kaynak, gözenek demektir. 

Ž “sin”  ise, “insân”ın kısaltılmışıdır. 

Hâl böyle olunca mânâ, “ey gören insân” olmaktadır. 

Yani Â’raf 7/143   ó©äí¨Š m ¤å Û  “len teraniy”

Mûsâ (a.s.) olan, “sen beni göremezsin” hitabından sonra bu husus insânlık âleminde zâti görüş, zâti tecellinin başladığını haber vermekte idi.

ó�ìß “Mûsâ”

â “mim” (40)            ve        � “sin” (60)  asli 

ë “vav” ( 6)  ve ô “ye” (10)  yardımcı harflerinden

meydana gelmiştir.

Toplu olarak harf değerleri 116 dır,

Bundan “mim” olan 40 ı çıkarırsak (116 – 40) = 76 eder 

                                              (7 + 6 ) = 13

                                    bu da yine görüldüğü gibi  13 tür.

“Mânâyı Mûseviyyet”in dahi kaynağı “mim” den ve 13’ten olmak üzere iki yönlü “Hakikat-i Muhammediyye” ye bağlı olduğu açık olarak görülmektedir.

“Kelime-i  Mûsâ” (ó�ìß ) Mûseviyyet mertebesinden

ya insân : “Tenzih”

“Kelime-i İsâ”       (óŽÇ)    İseviyyet mertebesinden

ya insân : “Teşbih”

“Kelime-i Muhammed”  Muhammediyye mertebesinden

                                                ya insân:

Kûr’ân’da ise “Yâ’sin” (� í) olarak belirtilen

“Tevhid” mertebeleridir.

Böylece ümm-i olan “Hakikat-i Muhammedi”den

bütün âlemler ve Hz. Muhammed

Hazret-i İsa ise, ümm-isi olan

“Hazret-i Meryem”den dünyaya gelmiştir. 

Bu âyet-i kerimeyi de bu kadar izahla burda bırakarak yolumuza devam edelim.

Kûr’ân-ı Keriym Enfal sûresi 8/12. âyetinde :

¤á¢Ø È ß ó©£ã a ¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ó Û¡a  Ù_¢ £2 ‰ ó©yì¢í ¤‡¡a ›QR�

6aì¢ä ß¨a  åí©ˆ £Ûa aì¢n¡£j r Ï  

iz yühıy rabbüke ilel melâiketi enniy meaküm

fesebbitülleziyne amenü

Meâlen : 

Hani Rab'bin meleklere vâhy ediyordu ki, şüphe-siz ben sizinle beraberim.

Haydin imân edenlere destek olun,

Özet yorum :

Âyet-i Kerime’de belirtildiği gibi Cenâb-ı Hakk açık olarak meleklere, kendileriyle beraber olduğunu bildirmiştir.

Bu ifadeden anlaşılan, daha evvelce “melekler” yani kuvvetler, kendilerinin gerçek hal ve özelliklerini bilmiyorlar iken, bu açıklama ile kendilerinde var olan kuvvetin Hakk’ın kuvveti olduğunu ve kendileriyle zuhura çıktığını anlamış ol-dular.

Kûr’ân-ı Keriym incelendiğinde Cenâb-ı Hakk’ın bir-çok mertebeden insânlarla da beraber olduğu açık olarak an-laşılmaktadır.

Daha evvelce de belirttiğimiz gibi, Cenâb-ı Hakk bir-çok değişik varlıklara da vâhy ettiğini bildirmiştir. 

Bu ifadelerden “teşbih” mertebi itibariyle Cenâb-ı Hakk’ın hayatın ne kadar içinde veya hayatın ta kendisi oldu-ğu ve “Hay” sıfatının bütün âlemde tasarrufta olduğu açık olarak anlaşılmaktadır.

Kûr’ân-ı Keriym Enfal sûresi 8/50. âyetinde :

¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa =a뢊 1 ×  åí©ˆ £Ûa ó £Ï ì n í ¤‡¡a ô¬¨Š m ¤ì Û ë

7 ¤á¢ç ‰b 2¤… a ë ¤á¢è çì¢u¢ë  æì¢2¡Š¤š í

¡Õí©Š z¤Ûa  la ˆ Ç aì¢Ó뢇 ë

ve lev tera iz yeteveffelleziyne keferül melâiketü

yadribune vücuhehüm ve edbarehüm

ve zuku azabel hariykı

Meâlen :

Melekler, inkar edenlerin yüzlerine ve sırtlarına vurarak “Yakıcı azabı tadın,” diyerek canlarını alırken bir görseydin.

Not: Buradan sonraki birkaç meleki âyetin sadece meâlini vermekle yetineceğiz, çünkü hepsi zâten yeteri kadar açıktır.

Cenâb-ı Hakk bu kadar açık olan “âyet – işa-ret”leri, hakikatleri itibariyle ciddi mânâda anlayıp idrak etmelerimizi nasip etsin. Amin.

Kûr’ân-ı Keriym Enfal 8/9 sûresi âyetinde :

¤á¢Ø Û  lb v n¤�b Ï ¤á¢Ø £2 ‰  æì¢rî©Ì n¤Ž m ¤‡¡a ›Y�

›�  åî©Ï¡…¤Š¢ß ¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa  å¡ß §Ñ¤Û b¡2 ¤á¢×_¢ £†¡à¢ß ó©£ã a

iz testeğıysune rabbeküm festecabe leküm

enniy mümiddüküm bielfin minel melâiketi mürdifiyne

Meâlen :

Rabbınızın yardımına sığınıyordunuz. O “ben size, birbiri peşinden bin melekle yardım ederim,” diye cevap vermişti.

Kûr’ân-ı Keriym  Âl-i İmran sûresi 3/124. âyetinde :

¤á¢Ø î¡1¤Ø í ¤å Û a  åî©ä¡ß¤ ^õì¢à¤Ü¡Û ¢4ì¢Ô m ¤‡¡a ›QRT

¤á¢Ø_¢ £2 ‰ ¤á¢× £†¡à¢í ¤æ a

›�6  åî©Û Œ¤ä¢ß ¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa  å¡ß §Ò ü¨a ¡ò r¨Ü r¡2

iz tekulu lil mü’miniyne elen yekfiyeküm

en yümiddeküm rabbüküm

biselaseti alafin mine’l melâiketi münzeliyne

Meâlen :

İnananlara, “Rabbinizin size indirmiş olduğu üç-bin melekle yardım etmesi size yetmeyecek mi?” diyor-dun.

Kûr’ân-ı Keriym Âl-i İmran sûresi 3/80. âyetinde:

 ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa a뢈¡‚ £n m ¤æ a ¤á¢× Š¢ß¤b í  ü ë ›XP�

6b¦2b 2¤‰ a å©£î¡j £äÛa ë

ve lâ ye’müreküm en tettehızaül melâikete

vennebiyyiyne erbaben

Meâlen :

Size melekleri, peygamberleri, Rabb olarak benim-semenizi emretmesi de yaraşmaz.

Kûr’ân-ı Keriym Râ’d sûresi 13/11. âyetinde :

é¡1¤Ü � ¤å¡ß ë© ¡é¤í † í ¡å¤î 2 ¤å¡ß ¥pb j¡£Ô È¢ß ¢é Û  

6¡é¨Ü£Ûa ¡Š¤ß a ¤å¡ß ¢é ãì¢Ä 1¤z í

lehu mu’akkıbatün min beyni yedeyhi

ve min halfihi

yahfezünehu min emrillâhi

Meâlen :

Onun için (insânoğlu) ardında ve önünde takibe-denler (melekler) vardır. 

Allah’ın emrinden onu gözetir, muhafaza ederler.

Kûr’ân-ı Keriym Kaf sûresi 50/17. âyetinde

¡åî©à î¤Ûa ¡å Ç ¡æb î¡£Ô Ü n¢à¤Ûa ó  £Ô Ü n í ¤‡¡a ›QW�

¥†î©È Ó ¡4b à¡£'Ûa ¡å Ç ë

iz yetelekkal mütelekkıyani anil yemiyni

ve anişşimali ka’ıydün

Meâlen :

Sağ ve sol taraftan iki kayıtçı (melek) oturmuş ka-yıt yaparlar.

Kûr’ân-ı Keriym Nahl sûresi 16/28. âyetinde

: ¤á¡è¡Ž¢1¤ã a ¬ó©à¡Ûb Ã ¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ¢á¢èî¨ £Ï ì n m  åí©ˆ  £Û a ›RX

6§õ¬ì¢� ¤å¡ß ¢3 à¤È ã b  £ä¢× b ß  á Ü  £ŽÛa a¢ì Ô¤Û b Ï

›�  æì¢Ü à¤È m ¤á¢n¤ä¢× b à¡2 ¥áî©Ü Ç  é¨Ü£Ûa   £æ¡a ó¬¨Ü 2

elleziyne teteveffahümül melâiketü zâlimiy enfüsi-him

feelkavüsseleme ma künna na’melü min sü’in

bela innallahe aliymün bima küntüm ta’melune

Meâlen :

Melekler  yazık etmiş kimselerin canlarını alırken :

“Biz hiçbir kötülük yapmıyorduk” diyerek teslim olurlar. 

Hayır; öğle değil doğrusu Allah onların yaptıklarını bilmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym Nahl sûresi 16/32. âyetinde

= åî©j¡£î Ÿ ¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ¢á¢èî¨ £Ï ì n m  åí©ˆ  £Û a ›SR�

 ò  £ä v¤Ûa aì¢Ü¢�¤…a = ¢á¢Ø¤î Ü Ç ¥â 5 �  æì¢Ûì¢Ô í

›�  æì¢Ü à¤È m ¤á¢n¤ä¢× b à¡2

elleziyne teteveffahümül melâiketü tayyibiyne

yekulune selâmun aleykümüdhulül cennete

bima küntüm ta’melune

Meâlen: 

Melekler onların canını temizlenmiş olarak alırken :

“Selâm size, yaptıklarınıza karşılık haydi cennete gi-rin, “ derler.

Kûr’ân-ı Keriym Tahrim sûresi 66/4. âyetinde

¢3í©Š¤j¡u ë ¢éî¨Û¤ì ß  ì¢ç  é¨Ü£Ûa £æ¡b Ï

7  åî©ä¡ß¤¤ ^õì¢à¤Ûa ¢|¡Ûb • ë

›�¥Šî©è Ã  Ù¡Û¨‡  †¤È 2 ¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ë

feinnallahe hüve mevlahü ve cibriylü

ve salihul mü’miniyne

vel melâiketü ba’de zalike zahiyrün

Meâlen :

kesin Allah, hüve/O, onun (kendisinin) dostudur. 

cibril de ve müminlerin salih olan da

ve bunun ardından da melekler arka çıkandır.

Kûr’ân-ı Keriym Secde sûresi 32/11. âyetinde

¤á¢Ø¡2  3¡£×¢ë ô©ˆ  £Ûa ¡p¤ì à¤Ûa ¢Ù Ü ß ¤á¢Øî¨ £Ï ì n í ¤3¢Ó

›�;  æì¢È u¤Š¢m ¤á¢Ø¡£2 ‰ ó¨Û¡a £á¢q

kul yeteveffaküm melekül mevtilleziy vükkile biküm

sümme ila rabbiküm türce‘une

Meâlen :

(Ey Muhammed!) De ki: “Size vekil kılınan ölüm meleği canınızı alacak sonra Rabbınıza döndürüleceksi-niz.”

Kûr’ân-ı Keriym  Sebe sûresi 34/40-41. âyetlerinde

b¦Èî©à u ¤á¢ç¢Š¢'¤z í  â¤ì í ë ›TP�

¡ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ü¡Û ¢4ì¢Ô í   £á¢q

›�  æ뢆¢j¤È í aì¢ãb × ¤á¢×b £í¡a ¡õ¬ ü¢ õ¯ì¬¨ç a

7 ¤á¡è¡ã뢅 ¤å¡ß b ä¢ £î¡Û ë  o¤ã a  Ù ãb z¤j¢� aì¢Ûb Ó ›TQ

¤á¢ç¢Š r¤× a 7   £å¡v¤Ûa  æ뢆¢j¤È í aì¢ãb × ¤3 2

›�  æì¢ä¡ß¤ õì¢ß ¤á¡è¡2

ve yevme yahşürühüm cemiy’an

sümme yekulü li’l melâiketi

ehaülai iyyaküm kanu ya’büdune  (40)

kalu sübhaneke ente veliyyüna min dünihim

bel kanu ya’büdunel cinne ekserühüm

bihim mu’minune (41)

Meâlen :

40. Ve o gün ki, onları hep toplanılmış oldukları hâlde haşredecektir, sonra meleklere der ki: bunlar mı size tapar olmuşlardır?.

 41. (Melekler de) seni tenzîh ederiz. bizim velîmiz sensin, onlar değil; hayır (doğrusu) onların ekserisi (birçokları) cinlere tapar olmuşlardı bize değil. çoğu onla-ra inanıyorlardı, derler    

Kûr’ân-ı Keriym  Muhammed sûresi 47/27. âyetinde

¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ¢á¢è¤n  £Ï ì m a ‡¡a  Ñ¤î Ø Ï ›RW�

›�¤á¢ç ‰b 2¤… a ë ¤á¢è çì¢u¢ë  æì¢2¡Š¤š í

fekeyfe iza teveffethümül melâiketü

yadribune vücühehüm ve edbarehüm

Meâlen :

Artık melekler onların yüzlerine ve sırtlarına vurarak canlarını alırken durumları nice olur.

Kûr’ân-ı Keriym  Zuhruf sûresi 43/60. âyetinde

¦ò Ø¡÷¬¨Ü ß ¤á¢Ø¤ä¡ß b ä¤Ü È v Û ¢õ¬b ' ã ¤ì Û ë ›VP�

 æì¢1¢Ü¤‚ í ¡ž¤‰ ü¤aó¡Ï

velev neşaü lecealna minküm melâiketen

fiyl ardı yahlüfune

Meâlen :

“Ve eğer dilersek arzda (yeryüzünde) sizden (size) halef olacak (yerinize geçecek) melekler ca’l eder/kılardık

Kûr’ân-ı Keriym  Fecr sûresi 89/22. âyetinde

›�7 ¦b£1 • ¦b£1 • ¢Ù Ü à¤Ûa ë  Ù¢ £2 ‰  õ¬b u ë ›RR�

ve cae rabbüke vel melekü saffen saffen

Meâlen :

Ve melekler, saf saf (sıra sıra) iken Rabb’in geldi-ğinde.

Bu âyet-i kerime ile, melekler hakkında verdiğimiz özet bilgileri şimdilik yeterli görerek burada bırakalım.

Melekler :

- yeryüzü melekleri,

- gökyüzü melekleri ve

- arş melekleri diye de sınıflandırılırlar.

Ayrıca,

- Ef’ali melekler,

- esma-i melekler,

- sıfat-i malekler,

- zât-i melekler olarak da belirtilirler.

Meleklerin ölümünü, efendimiz (s.a.v.) “İnkita-i zi-kir” (anmanın bitimi) diye ifade etmişlerdir.

Bütün âlemde mertebeleri itibariyle meleklerin nüfuz etmediği hiçbir nokta yoktur. 

Her bir yağmur damlasını bile bir melek yerine ulaştı-rır ve görevi bitince hemen ölür, ayrıca o yağmur tanesi dahi bir melektir varlığında mevcud su hayat ve hikmet hakikatle-rini ulaştığı yere taşır, oralarını şenlendirir.

Melekler bölümünü de bu kadarla yeterli görüp vâhy ile ilgili diğer bir mevzu olan Cebrâil bölümüne geçerek ora-dan da özet olarak bazı misaller verelim. 

Cenâb-ı Hakk ifade edilen kelimelerin gerçek mânâ-larını anlamamıza yardımcı olup,  İnşirah 94/1

›�=  Ú ‰¤† •  Ù Û ¤€ Š¤' ã ¤á Û a ›Q�

elem neşrah leke sadreke

“biz senin göğüsünü açmadık mı,”, hakikatini bizle-re yaşatsın. Amin.

Cebrâil’den (a.s.) Bahseden Bazı Âyetler

Kûr’ân-ı Keriym Nahl sûresi 16/102. âyetinde

¡£Õ z¤Ûb¡2  Ù¡£2 ‰ ¤å¡ß ¡�¢†¢Ô¤Ûa ¢€ë¢‰ ¢é Û £Œ ã ¤3¢Ó ›QPR

ô¨Š¤'¢2 ë ô¦†¢ç ë aì¢ä ß¨a  åí©ˆ £Ûa  o¡£j r¢î¡Û

›�  åî©à¡Ü¤Ž¢à¤Ü¡Û

kul nezzelehü rûhul kudüsi min rabbike bil hakkı

liyüsebbitelleziyne amenu ve hüden ve büşra

lil müslimiyne

Meâlen :

(Ey Muhammed!) de ki: (Kûr’ân’ı) Rûh’ül Kudüs (Mukaddes rûh-Cebrâil)  Rabb’ın tarafından imân edenleri sabit kılsın, pekiştirsin diye ve müslümanlar için doğruluk rehberi ve müjde olmak üzere hakk ile (hakikat ile, gerçek-le) indirmiştir.

Kûr’ân-ı Keriym Şuara sûresi 26/193-196. âyetlerinde

›�= ¢åî©ß ü¤a ¢€ë ¢ £ŠÛa ¡é¡2  4 Œ ã ›QYS�

›�=  åí©‰¡ˆ¤ä¢à¤Ûa  å¡ß  æì¢Ø n¡Û  Ù¡j¤Ü Ó ó¨Ü Ç ›QYT�

›� 6§åî©j¢ß §£ó¡2 Š Ç §æb Ž¡Ü¡2 ›QYU�

›�  åî©Û  £ë ü ¤a ¡Š¢2¢‹ ó©1 Û ¢é  £ã¡a ë ›QYV�

nezele bihirûhul emiynü (193)

ala kalbike litekune minel münziriyne  (194)

bilisanin arabiyyin mübiynin  (195)

ve innehü lefiy zübüril evveliyne (196)

Meâlen : 

193. Onu rûh’ul emin (Cebrâil) ile indirdi. 

194. Senin kalbin üzerine tâki, sen uyarıcılardan olasın. 

195. Pek açık olan Arap lisanı ile 

196. Ve şüphe yok ki, o, daha evvelkilerin kitaplarında da vardır 

Meâlen : 

(Ey Muhammed!) Apaçık arab diliyle, uyaranlar-dan olman için onu “Rûh’ul emin” (Cebrâil), senin kalbine indirmiştir. O daha öncekilerin kitabında zikredilmiştir.

Kûr’ân-ı Keriym Kıyamet sûresi 75/16-19. âyetlerinde

›� 6©é¡2  3 v¤È n¡Û  Ù ãb Ž¡Û ©é¡2 ¤Ú¡£Š z¢m  ü ›QV�

›�7 ¢é ã¨a¤Š¢Ó ë ¢é È¤à u b ä¤î Ü Ç £æ¡a ›QW�

›�7 ¢é ã¨a¤Š¢Ó ¤É¡j £mb Ï ¢êb ã¤a Š Ó a ‡¡b Ï ›QX�

›�6 ¢é ãb î 2 b ä¤î Ü Ç £æ¡a £á¢q ›QY�

lâ tüharrik bihî lisaneke lita’cele bihî (16)

inne aleyna cem’ahü ve Kûr’ânehü  (17)

feiza kare’nahü fettebı’ Kûr’ânehü (18)

sümme inne aleyna beyanehü (19)

Meâlen :

16. Onu (Kûr’ân'ı) acele alasın diye onunla dilini kımıl-datma. 

17. Şüphe yok ki: Onu toplamak da, onu okutmak da bize aittir. 

18. artık onu biz okuyunca bu halde sen onun okumasına tâbi ol.  

19. Sonra şüphe yok ki: Onun açıklanması da bize aittir 

Meâlen :

(Ey Muhammed!) (Cebrâil) sana Kûr’ân okurken u-nutmamak için acele edip onunla beraber söyleme, yalnız dinle, doğrusu o vâhyolunanı kalbine yerleşitirmek ve onu sana okutturmak bize düşer”. 

“Biz onu Cebrâil’e okuttuğumuz zaman, onun oku-masını dinle.  Sonra onu sana açıklamak bize düşer.”

Not : Ne kadar açık ve mühim bir bilgi kaynağı değil mi?....

Cenâb-ı Hakk, “Kûr’ân-ı Keriym’i” yani zâti tecelli-sini Hz. Rasûlullah (s.a.v.) efendimize bizzât açıkladığını ifa-de etmektedir.

Üzerinde hep birlikte çok düşünmemiz gerekmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym sûresi Necm 53/5-7. âyetlerinde

›V� =ô¨ì¢Ô¤Ûa ¢†í©† ( ¢é à  £Ü Ç ›U�

›� =ô¨ì n¤�b Ï 6§ñ  £Š¡ß 뢇

›� 6ó¨Ü¤Ç ü¤a ¡Õ¢Ï¢ü¤b¡2  ì¢ç ë ›W�

allemehü şediydül kuva (5)  

zü mirretin festeva(6)

ve hüve bil üfukıl âlâ (7)

Meâlen :

5. O’na kuvvetleri şiddetli olan “Cebrâil” öğretti;

6. Bir kuvvet sahibi ki, hemen (hakiki şekli üzere) doğruldu 

7. Ve o, âlâ (yüksek) ufuk ile idi. 

Not : Bu âyet-i kerime mi’rac gecesinden bir bölümü ifade etmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym  Mearic sûresi 70/4. âyetinde

¡é¤î Û¡a ¢€ë_¢ £ŠÛa ë ¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ¢x¢Š¤È m ›T�

›� 7§ò ä �  Ñ¤Û a  åî,©Ž¤à � ¢ê¢‰a †¤Ô¡ß  æb × §â¤ì í ó©Ï

ta’rücül melâiketü verrûhu ileyhi

fiy yevmin kâne mikdarehü hamsiyne elfe senetin

Meâlen : 

Melekler ve rûh (Cebrâil) miktarı ellibin yıl olan (o derecelere) bir günde yükselirler.

Not :  Bu âyet de bize zamanın ne kadar çok izafi, her merhalede ayrı ayrı değerleri olduğu açık olarak anlaşılmak-tadır.

Cebrâil mevzuunu da özetleyerek burda bırakarak yo-lumuza Rûh mevzuumuz ile devam etmeye çalışalım. 

Oldukça mühim olan bu mevzuu da iyi anlamaya çalı-şarak ve gerçekten gayret göstererek ilgi ve bilgimizi arttır-mağa çalışalım, tevfik ve muvaffakiyyet Allah’tandır.

Rûh’tan Bahseden Bazı Âyetler

İdrak ve anlaşılması oldukça zor olan bu bahsi müm-kün olabilen en iyi bir şekilde anlayabilmemiz için şartlan-mışlıklardan temizlenmiş bir akıl ile anlamaya çalışalım.  Ce-nâb-ı Hakk’tan “rabb-i zidni ilma” diyerek, ilim ve onu an-layacak akıl talep edelim.

Düşünme olayında,

vehim, ® “tahayyülü” (hayâli);

akıl ise, ® tefekkürü meydana getirir.

Vehmin tahayyüle dayalı bu cüz’i anlayışları, hiçbir zaman kesinlik ifade etmez. 

Kaynağını “Akl-ı Kül”den alan akıl, onların doğru ve yanlış olduğuna hükmedebilir. Eğer akıl,  akl-ı cüz hükmünde kalır da vehmin tesiri altına girerse, ürettiği her fikir, hayâl ve vehmin istikametinde Hakk’tan çok uzaklara gitmiş olur.

Genelde insânlar “İlhamat-ı İlâhiyye” (ilâhi ilham) larla değil, vehmi beşeriyetlerine göre kıyas yaparlar.

Güvenilir, Râhmani anlamda üç ilim vardır,

bunlar :

1. Vahy,  

2. İlham,

3. Feraset’tir.

Kaynağını bunlardan almayan her bir düşünce vehim ve hayâl kaynaklı olduğundan sahibini hiçbir zaman “acaba” lardan kurtaramayacaktır.

Hal böyle olunca, gerçek ilâhi akıl ve anlayışları, be-şeri - bireysel anlayışlardan mutlaka “tecrit etmemiz” yani temizlememiz gerekecektir.

İmam-ı Gazali : (F.H.S.L.L.X) şöyle ifade etmektedir.

“Anlatamayacağım şey vuku buldu, hüsnü zanda bulun, hakikatinin nasıl olduğunu sorma; kı-saca “zevk” ile bundan bir şey tatmamış olan kimse nübüvvetin hakikatinden bir şey anlamaz.”

Mesnevide Hz. Mevlâna :

“Kul kendinden mutlak fani olmadıkça tevhid onun nezdinde tahakkuk etmiş olmaz. Tevhid, Hakk’ ın, kulun vücûduna “hulül”ü değildir; belki senin “mevhum” var zannettiğin vücûdundan yok olman-dır.”

Zât       : “Rûh’u azam” ® Akl -  ilim

Sıfat    : “Rûh-ül Kuds”       ® Hayat

Esma   : “Nûr” ® idrak - içten aydınlanma

Ef’al    : “Madde” ® zuhura çıkış –

kelâm - iletişim 

Vücud-u Mutlak : Hakikat-i İnsâniyye olan “mertebe-i vahidiyyet”ten Rûh mertebesine tenezzül ettiğinde, kendi-sinde üç  marifet hasıl oldu.

1. Marifet-i nefs          : “kendini tanıma”

2. Marifet-i mübdi       : “kaynağını bilmek”

3. Kendini var edene fakr ve ihtiyacını bilmek  *(38)

Bu kısa ifadelerden sonra yine yolumuza devam et-meğe çalışalım.

Rûh : Sözlükte, can, nefs, kuvvet gibi anlamlara ge-len rûh, canlılarda hayat kaynağı olan güç diye tanımlanır. 

*(38) Fusus’ul Hikem cild 1

Kûr’ân âyetleri incelenecek olursa Rûh kelimesinin Kûr’ân’da üç anlamda kullanıldığı görülür.

1. Cebrâil (a.s.) adı olarak; 

    Bakara 2/87, “ve eyyednahü birûh’ul kudüsi”

ve diğerleri

2. Vâhy mânâsında;

Nahl 16/2, “yünezzilül melâikete birûhi min emrihi”

ve diğerleri

3. Canlılarda hayat kaynağı olan kuvvet anlamınadır.

Gizli hazineden zuhura çıkmayı murad eden “zât-ı mutlak”, â’mâ’dan ® ehadiyyetine tecelli ederek “hüvvi-yet” ve “inniyeti”ni belirtmiş oldu. 

Orada, mevcut ilm-i ilâhisi ile “Rûh-u A’zam” mer-tebesi zuhura çıktı. 

“Rûh-u A’zam”ın tecellisinden

® “Vahidiyet” - “Rûh’ul Kuds” mertebesi zuhur etti; 

“Vahidiyet”in tecellisinden de  

® “Ulûhiyyet”,   zuhur etti.

“ulûhiyyet”in tecellisinden

® “Râhmaniyyet” zuhur etti. 

Burası sıfat mertebesi, “Âlem-i Ceberrut”tur.

Ulûhiyyetin icaplarını yerine getirebilmesi için ken-dinde mevcut “Rûh-ul Kuds”ü “Râhman”, “Nefes-i Râhma-ni” ile bütün âlemlere “nefh etti” üfledi, yani gönderdi, açığa çıkardı.

Bu kuds-i rûh’ta varlığın her mertebesinde kendilerine uygun hayat tarzını ortaya çıkaracak her türlü imkân ve bilgi vardır.

Rûh’u A’zam : Tecelli-i akdes ® zâtından zâtına’dır.

Rûh’ul Kuds  : Tecelli-i Mukaddes ® zâtından sıfatına’dır

         “Rûh’ul Azam” ve “Rûh’ul Kuds”

mahlûk değildir, Allah’ın rûhu’dur.

Sıfatından esmasına üflenen zâtî mânâda bir rûh daha vardır, ki özel olarak insâna üflenmiştir,  “Rûh-u Sultâni”.

Bu rûhtan sonra gelenler her mertebesinden mahlûka-ta verilen (üflenen) rûh mertebeleridir ve bu rûh, her mertebe-sine o mertebenin gereği olan hayatı bahşeder.

Ancak, bütün bu âlemlere hayat veren “Rûh’ul Kuds” parçalanmış, bölünmüş değildir. Bütün zuhur merte-belerine cami olduğundan hangi mertebede olursa olsun o mertebenin fıtratı üzere faaliyet gösterir.

En son zuhur mahalli tabiattır, tabiatta aldığı isim ma-den (“rûh-u madeni”) dir.

Onun kemâli “nebat” bitki,      ® “rûh’ul nebati”dir. 

Onun kemâli  olan “hayvan”    ® “rûh-ul hayvani”dir.

Onun kemâli  olan “insân” ® “rûh-ul insâni”dir

- (Rûh-ul Sultâni). 

Ondan sonra “rûh’ul kuds”  ve “rûh’ul a’zam”dır.

Böyle kısa bir izahtan sonra şimdi gelelim birkaç rûh ile ilgili âyetin ifadelerini anlamaya.....

Kûr’ân-ı Keriym Şura sûresi 42/52-53. âyetlerinde

b6 ã¡Š¤ß a ¤å¡ß b¦y뢉  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a  Ù¡Û¨ˆ × ë ›UR�

¢æb àí©ü¤a ü ë ¢lb n¡Ø¤Ûab ß ô©‰¤† m  o¤ä¢× b ß     

©é¡2 ô©†¤è ã a¦‰ì¢ã ¢êb ä¤Ü È u ¤å¡Ø¨Û ë

6b ã¡…b j¡Ç ¤å¡ß ¢õ¬b ' ã ¤å ß

›� =§áî©Ô n¤Ž¢ß §Âa Š¡• ó¨Û¡a ô¬©†¤è n Û  Ù £ã¡a ë

 ¢é Û ô©ˆ £Ûa ¡é¨Ü£Ûa ¡Âa Š¡• ›US�

 6¡ž¤‰ ü¤a ó¡Ï b ß ë ¡pa ì¨à £ŽÛa ó¡Ï b ß

›� ¢‰ì¢ß¢ü¤a ¢Šî©– m ¡é¨Ü£Ûa ó Û¡a  ¬ü a

ve kezalike evhayna ileyke Rûhan min emrina

ma künte tedriy mel kitabü ve lel iymanü

ve lakin ce’alnahü nûren nehdiy bihî

men neşaü min ‘ıbadina

ve inneke letehdiy ila sıratın müstekıymin (52)

sıratillâhilleziy lehü ma fiyssemavati ve ma fiyl ardı

ela ilellahi tesıyrül ümürü (53)

Meâlen :

            52. (Ey Rasûlüm) işte sana böyle emrimizden bir rûh (Kûr’ân) vahy ettik, sen kitap nedir, îman nedir bilir değildin ve lâkin biz onu bir nûr ca’l ettik (kıldık) onunla kullarımızdan dilediğimizi hidâyete erdiririz ve kesinsen bir doğru yola hidâyetleyen (rehberlik) edensin

53. O Allah yoluna ki, göklerde ne var, yerde ne varsa hep O’nundur. dikkat edin bütün işler Allah’a seyr eder (döner).

Özet yorum :

“Emrimizden bir rûh” (Kûr’ân) vahyettik.”

Zâtî kaynaklı olan bu âyet-i kerime’de Cenâb-ı Allah (c.c.) çok büyük hakikatleri bildirmektedir.

“Emrimizden bir rûh”; burada bahsedilen zât-i olan “Rûh’ul a’zam”dır ki; Hz. Rasûlullah (s.a.v.) aracısız nefh edilmiştir.

Kendisinden evvel gelen hiç bir nebiye bu rûhtan nefh edilmemiştir. Oraya ulaşmak çok zordur, ancak onun varisle-rine yol vardır, başka mertebelerden oraya ulaşılamaz, ta ki Muhammedi oluncaya kadar.

“Emrimizden” buyurulması; Bu emir “kün”dür, zât-ı ilâhi bir şeyin olmasını murad ederse ona “kün” (ol) der, “feyekunü” (o da hemen olur.)  Çünkü orada oluşacak ka-biliyet vardır.

Bu oluş bütün âlemlerde geçerlidir ve her âlemde ayrı bir hükümle oluşur.  Burada oluşan hali Cenâb-ı Hakk “biz” lâfzıyla zâtına vermiştir. Bu da yukarıda bahsedildiği gibi “Rûh’ul a’zam”dır. Onun ilmi yönden hayat veren bütün mertebelere muhit tecellisi, zât olan Kûr’ân’dır”

Kûr’ân’da bulunan bu ve benzeri zât-i âyetleri Cenâb-ı Hakk’ın bizzât kendisi, “Rûh’ul a’zam” mertebesinden;

sıfati, esmai ve ef’ali âyetleri ise, “rûh’ul kuds” merte-besinden Cebrâil (a.s.) vasıtasıyla nefh ile vahy etmiştir, ki bu dahi sıfati tecellisi ve zuhurudur.

Bütün bunları ise, Hz. Rasûlullah (s.a.v.) ümmetine, li-san-ı Muhammediden hiç eksiksiz nefh etmiştir. 

Bu oluşum;

Ümmetinden ® tabiine,

onlardan ® tebe-i tabiine

ve onlardan bu günlere kadar gelen varisleri tarafın-dan ® yeni gelenlere nefh edilerek devam etmektedir.

“Bir nûr ca’l ettik (kıldık).”

“nûr” esma mertebesidir ve varlıkların belirlendiği ve kimlik kazandıkları yerdir. 

Bu bilim de Kûr’ân-ı Keriym’de bildirilmiştir.

“Onunla kullarımızdan dilediğimize hidâyet vere-ceğiz.”

 Bazı kullarımızda “Hadi” ismini  zuhura getireceğiz.

“Sen doğru yola hidâyetleyen (rehberlik) edensin”

Bu doğru yol evvelâ “sırat-ı müstakim”,

® daha sonra “sıratullah”tır.

Bu da “isra” ve “mi’rac”tır, ki Allah (c.c.) yolu “ef’alin”den ® “zâtına”dır. 

“Göklerde ve yerde olan mutlaka O’nundur, O’n-dan zuhur ettiğinden yine “herşey O’na seyredecek, ona dönecektir.” 

Zât-ı ilâhi rûh, nûr ve madde mertebesiyle zuhurda-dır, bunlardan “nûr” ve “rûh”unu tekrar geri, yani kendisine çektiğinde âlemlerden eser kalmayacaktır.

Kûr’ân-ı Keriym Şuara sûresi 26/193-194. âyetlerinde:

›�= ¢åî©ß ü¤a ¢€ë_¢ £ŠÛa ¡é¡2  4 Œ ã ›QYS�

›�=  åí©‰¡ˆ¤ä¢à¤Ûa  å¡ß  æì¢Ø n¡Û  Ù¡j¤Ü Ó ó¨Ü Ç ›QYT�

nezele bihirûhul emiynü (193)

âlâ kalbike litekune minel münziriyne  (194)

Meâlen : 

Senin kalbin üzerine, sen uyancılardan olasın diye Onu (güvenilir) rûh’ul emin (Cebrâil) indirdi.

Özet yorum :

Bir evvelki âyette de kısaca belirtildiği gibi âyet-i kerimelerin bir kısmı zâtîdir.

Cenâb-ı Hakk aracısız habibine nefih ve vahy etmiştir.

Bu husus bir hadis-i kudsi ile teyid edilmiştir: 

Efendimiz (s.a.v.) buyurdular, “Rabb’ımla benim öyle bir ânım olur, ki araya ne bir nebi-i mürsel ve ne de bir melek-i mukarrep giremez.”

Bu âyet-i kerime ise, sıfati’dir. Yani “Rûh’ul kuds” tarafından vahy edilmiştir.

Ancak burdaki ismi “Rûh’ul emin” olarak bildiril-miştir ve “Cebrâil” (a.s.) ın diğer ismidir.

Böylece Rûh’ul “emin”,

âlemlerin Sultânı olan Muhammed’ül “emin”in kalbine

bu tür âyet-i kerimeleri indirdi,

ki uyarıcılardan olunsun diye.....

Kûr’ân-ı Keriym  İsra sûresi 17/85. âyetinde

¢€ë_¢ £ŠÛa ¡3¢Ó 6¡€ë_¢ £ŠÛa ¡å Ç  Ù ãì¢Ü ÷¤Ž í ë ›XU�

ó©£2 ‰ ¡Š¤ß a ¤å¡ß

›� ¦5î©Ü Ó £ü¡a ¡á¤Ü¡È¤Ûa  å¡ß ¤á¢nî©m@ë¢a ¬b ß ë

ve yes’eluneke anirRûhı kulirRûhu

min emri rabbiy

ve ma utiytüm minel ılmi illâ kaliylen

Meâlen :

Sana rûhtan sual ederler.  De ki; Rûh Rabb’imin emrindendir.  Size ilminden sadece pek az verilmiştir.

Not : Bu cevap soruyu soran yahudilere, müslüman-lara  değildir, çünkü onlara bu ilimden az verilmiştir.

Özet yorum : 

Zuhurda olan âlemler gayb ve şehadet, diğer isimle-riyle, emir ve halk olmak üzere iki mertebedendir.

Emir, ® esma;

halk ise, ® ef’al yani fiiller, madde âlemidir. 

Halk âlemi, esma âleminde bulunan bütün isimlerin mânâlarının görüntüye geldiği zuhur mahallidir.

Emir âlemi, aynı zamanda Nûr-u ilâhinin faaliyete geçtiği mertebedir.

Daha evvelki bir âyette belirtilen,

“emrimizden bir rûh”,

zât mertebesinden, “Rûh-ul a’zam”

sıfat mertebesinden, “Rûh’ul kuds,”

burada belirtilen rûh ise,

sıfat mertebesi, “rûh’ul kuds”ten kaynağı olan “Nûr-u ilâhi” ile faaliyete geçerek “âlemler” (mükevvenatı) mey-dana getiren rûh’tur. 

Daha evvelce de belirtildiği gibi, bütün kevn mertebe-leri kendinde mevcuttur, en üst mertebesi Âdem’e üflenmiş-tir. (“Rûh-ul Sultâni”)

(Yeri geldiğinde inceleyeceğiz.)

Şimdi şurada mühim bir şeye daha dikkat çekmek isti-yorum. O da âyet-i kerimenin içinde, bâtınında bulunan ifade-sidir.  Belki biraz zor olacak ama anlamağa gayret etmeğe çalışalım. 

Şöyle ki:

Birinci mânâda, meâl’de ifade edildiği gibi hitap efen-dimiz (s.a.v.) nin lisanından ve “onun rabb’ının emrinden-dir” diye belirtilmiştir. 

Her varlığın bir “rabb-ı hassı” vardır, efendimizin rabb’ı hassı ise, “Rabb’ul erbab” (Rabların Rabbi) olan Allah’tır.

Böylece âyet-i kerimenin iç mânâsını anlamaya ça-lışırsak şöyle ifade etmemiz gerekecektir.

“Habibim” sana sorulan rûh, “Allah olan benim”; rûbubiyyet, yani “benim rablık mertebemin” işidir.  Benim var edip de, görev verdiğim rabb’ımın emrindendir,

Diyebiliriz ki, bu anlayış her ne kadar indi ise de, akl-ı eren tefekkür sahiplerine çok geniş ufuklar açması muhtemel-dir, iyi anlamaya çalışarak faydalanmaya gayret edelim.

Daha evvel bahsedilen “rûh-ul a’zam” ve “rûh’ul kuds”, Allah’ın (c.c.) mahlûk olmayan zâtî rûh mertebeleri iken; burada bahsedilen rûh, Râhmaniyyet mertebesinden üflenen, halkiyyete dönük mahlûk rûhtur, ki “hâlik”ten meydana gelip her mertebesi itibariyle “mahlûkat”a hayat ve nûr ile birlikte kimlik vermiş olan, “Rûh-ul Sultâni”dir.

en üst mertebesi, “Âdem’iyyeti”;

en son tecellisi “madeniyyeti” zuhura getirmektedir.

Her ikisi arasında bulunan bütün mertebeleri ve mah-lûkatı zuhura getirmektedir. Bu rûh, kevn âleminin her zerre-sinde faaliyettedir.

İşte Hz. Rasûlullah (s.a.v.) efendimize yahudi alimleri tarafından sorulan rûh yukarıda belirtilen halkıyyete dönük mahlûk rûhtur.

“Rûh’ul a’zam” ve “rûh’ul kuds”ten haberleri ol-madığı gibi bu rûh’u dahi bilmezler, çünkü bunun ilminden Tevrat-ı Şerif’in geldiği günlerde “onlara bu rûh’un ilmin-den sadece pek az verilmiştir.”

Hz. Rasûlullah (s.a.v.) ve onun şahsında ümmetine bütün bu rûh mertebeleri bildirilmiştir, ki yukarıda da ifade edildiği gibi,

(Şura 42/52)

ve kezalike evhayna ileyke Rûhan min emrina

ma künte tedriy mel kitabü ve lel iymanü

ve lakin ce’alnahü nûren  

Meâlen :

(Ey Rasûlüm) “ve  işte sana böyle emrimizden (zâtı-mızdan) bir rûh  (Kûr’ân) vahy ettik. Sen kitap nedir, imân nedir bilmiyordun.  Fakat biz o kitabı bir nûr ca’l ettik (kıldık yaptık).”

Hz. Rasûlullah (s.a.v.) efendimize verilen rûh’un kay-nağı zâtî olup “emrimizden” hitabıyla Allah’ın (c.c.) zâtına bağlanmıştır. 

Sorulan rûh ise, “Rabb’imin emrindendir” hitabıyla Rabba bağlanmıştır, aradaki fark budur. 

Ve Kûr’ân’da kapalı hiçbir şey bırakılmayıp açığa çıkarılmıştır.

Bu kısa izahlardan sonra şimdi gelelim Âdem (a.s.) a üflenen rûh’a :

Kûr’ân-ı Keriym Sad sûresi 38/42. âyetinde aynı ifade vardır

¢ó©y뢉 ¤å¡ß ¡éî©Ï ¢o¤‚ 1 ã ë ¢é¢n¤í £ì � a ‡¡b Ï ›RY�

›�  åí©†¡ub � ¢é Û aì¢È Ô Ï   

feiza sevveytühü ve nefahtü fiyhi min rûhiy

feka’u lehü sacidiyne

Meâlen :

Artık ona şekil verdiğim (onun varlığını tamamlayıp da) ve ona Rûhumdan üflediğim zaman siz hemen onun için secde edenler olarak (secdeye kapanın).

Kûr’ân-ı Keriym Hicr sûresi 15/29. âyetinde de aynı ifade vardır.

Kûr’ân-ı Keriym Secde sûresi 32/9. âyetinde

©é¡y뢉 ¤å¡ß ¡éî©Ï  ƒ 1 ã ë ¢éí¨ £ì � á¢q ›Y�

6  ñ †,¡÷¤Ï ü¤a ë  ‰b –¤2 ü¤a ë  É¤à £ŽÛa ¢á¢Ø Û  3 È u ë

›�  æ뢊¢Ø¤' m b ß ¦5î©Ü Ó

sümme sevvahü ve nefeha fiyhi min rühıhi

ve ce’ale lekümüssem’a vel ebsare vel ef’idete

kaliylen ma teşkürune

Meâlen :

Sonra onu biçimlendirdi (tesviye etti) ve rûhundan içine üfledi. Ve sizin için işitme duyusu, gözler ve gönüller ca’l etti (kıldı, halketti).  Pek az şükrediyorsunuz.

Özet yorum : 

Yukarıda bahsedilen ikisi aynı, diğeri az değişik üç âyet-i kerime, Âdem (a.s.) hakkında çok mühim bilgiler vermektedir. 

İlk iki âyette, Cenâb-ı Hakk, Âdem (a.s.) ın oluşumu-nu (tesviyesini) yaptıktan sonra içine de rûh’unu bizâtîhi  kendisi tarafından nefh edildiğini  bildirmektedir.

Üçüncü âyette ise, aynı hadise bir başka kaynaktan anlatılmaktadır.  Yeri gelince tekrar değineceğiz.

Zât-ı Mutlak;

Â’maiyyetten ® Ahadiyyet’ine;

            oradan ® Vahidiyyet’ine;

            oradan ® Ulûhiyyet’ine;

            oradan ® Râhmaniyyet’ine;

            oradan ® Rûbubiyyet’ine;

            oradan ® Melikiyyet’ine tenezzül ederek bu mertebede âlemleri halk etti.

Böylece kendisine ayna olacak ve onu en iyi şekilde idrak edecek bir varlığın yaşayabilmesine imkân verecek ma-hal meydana gelmiş oldu.

Zamanı geldi, Cenâb-ı Hakk; meleklere, “ben yeryü-zünde bir halife halk edeceğim,” diye haber verdi. (Bu âyeti daha evvelce görmüştük.)

Bu halifenin genel mânâdaki ismi “insân”, bu merte-bede kendisine verilen ismin ise, “Âdem” olduğu bildirili-yordu. 

Cenâb-ı Hakk zâtının tecelli mahalli olacak bu varlığı, “Âdem’i” zâtıyla tesviye etti (düzenledi) ve ona Rûh’undan nefh etti (üfledi).

Âlemde hiç bir varlığa böyle bir iltifat edilmedi.  Ve hiçbir varlığa böyle bir rûh üflenmedi. 

Bu yüzden

Âdem’in bâtını; zât’ın zuhuru, 

Âdem’in sûreti ise, mahlûkiyyetinin zuhurudur.

Bâtını üstün geldiğinde ise,

Hakk’ın zâtının tecelli mahalli;

zahiri üstün geldiğinde ise,

nefs-i emmarenin zuhur mahalli olmaktadır.

Böyle kısa bir izahattan sonra burada bahsedilen rûh’un hangi mertebeden olduğunu daha iyi anlayabilmemiz için kü-çük bir sıralama yapalım.

Bu yapılan sıralama mutlak bir sıralama değil, yakla-şık bir sıralamadır. 

Mertebeler o kadar birbirleriyle içiçedir, ki mutlak mânâda ayırmak mümkün değildir.

Belirli bir fikir vermesi yönünden ve varlıkların hangi kaynaktan ve hangi sıralanışla zuhura geldiklerini anlamamı-za az da olsa yardımcı olacağını zannediyorum.  Böylece var-lıkları daha iyi tanımamız ve zuhur yerlerini  anlamamız biz-lere ilmi yönde yeni ufuklar açacaktır.

Rûh mertebeleri ve varlık zuhur mertebeleri

ZAT

1. Rûh’ul A’zam

Hakikat-i Muhammedi ® “Kûr’ân-ı natık”

               2. Rûh’ul Kuds

SIFAT

Hakikat-i İseviyye ® “Furkan-ı natık”

               3. Rûh’ul İnsân

Hakikat-i Mûseviyye – “len terani”

(Âdem’e üflenen) rûh mertebesi ® “Rûh’ul Sultâni”

               4. Rûh’ul Nûr Hakikat-i Melek

ESMA

               5. Rûh’ul Nûr Hakikat-i Cin

               6. Rûh’ul Nûr Hakikat-i Nefs

               7. Rûh’ul İnsân Hakikat-i İbrahimiyyet

® “İnsân-ı Natık”

               8. Rûh’ul Sûret-i İnsân

                  Hakikat-i Nefsi benlik ® “Hayvan-ı Natık”

               9. Rûh’ul Hayvan

                                       Hakikat-i hayvani hayat,

EF’AL

Hay esmasının sûret kemâlâtı

               10. Rûh’ul Nebat

Hakikat-i Nebat ®  Bitki hayat

               11. Rûh’ul maden

Hakikat-i maden ® Hayatın Kaynağı

               12. Rûh’ul zahir insân Hakikat-i sûret-i

Âdemiyye

               13. Rûh’ul Kemâl

Bütün bu mertebeleri

kendi bünyesinde cem eden, toplayan,

-

ZAT

İnsân-ı Kâmil,

- Halife,

- Hakikat-i Muhammedi,

- Kûr’ân-ı Natık,

- bütün bunların zuhur mahalli olan

Hz. İnsân’dır.

Yukarıdaki tabloyu, özet olarak aşağıya doğru incele-meye çalışalım.

1. “Rûh’ul A’zam” ve “Rûh’ul Kudüs”

mahlûk değildir,  Allah’ın rûhu’dur.

2. Rûh’ul Kudüs diğer rûhların da rûhudur ve ken-dinde bütün mükevvenatın ve fertlerinin  rûh’u mevcuttur. 

Rûh’ul Kudüs; “Nefes-i Râhmani” ile bütün âlemlere her mertebesinde gerektiği şekilde hayat Rûh’unu nefh et-mesi ve ihatasıdır, diye ifade edilmişti.  

3. İşte Cenâb-ı Allah bizâtîhi ulûhiyyet mertebesin-den, rûh’ül kudüs’te mevcut “Rûh’u insâni”yi (rûh-ul sul-tân) nefes-i râhmani kanalıyla ve “nefahtü fihi min rûhi” Sad 38/72 – Hicr 15/29 âyetleriyle bizlere açık olarak bildir-miştir, ki bu nefih, zâtî bir nefih ve mutlak bir oluşumdur.

Rûh mertebeleri tablosunda üç numarada gösterilen bu rûhu, Cenâb-ı Hakk, kendi zâtî Hâlik rûh’undan içinde hâlikiyyet olan mahlûk’a dönük üflediği ilk rûhtur:

Bundan sonrakiler mahlûkiyyet hükmü ile zuhura gelen diğer mertebe rûhlarıdır.

4. Rûh’ul Nûr – Hakikat-i Melek:

Rûh’ul kuds, Esma mertebesine tenezzül ettiğinde kendisinde mevcut nûr’u ilâhi zuhura geldiğinde bu mertebe-de melekler, yani esma-i ilâhiyelerin zuhura çıkmalarını sağlayıcı kuvvetler kaynaklarını buradan almakta, buradan zuhura çıkmaktadırlar.

5. Rûh’ul Nûr – Hakikat-i Cin:

Yine bu mertebede, cinler de varlıklarını bularak, bu mertebeden  kaynaklarını almaktadırlar.

6. Rûh’ul Nûr – Hakikat-i Nefs:

 Yine bu mertebede esma-i ilâhiyelerin zuhurları art-tıkça kendilerinde bulunan renklilik çoğalmakta, onların özel-likleri kendilerine ayrı bir kimlik vermekte, bu kimlikler de onların nefslerini oluşturmaktadır, ki bu da bireysel benlik oluşması demektir.

Genel olarak bütün âlemlere yayılan nefes-i râhmani bireyler hükmüne dönüştüğünde nefs ismini almakta ve öyle-ce faaliyete geçmektedirler.

7. Rûh’ul insân –  Hakikat-i İbrahimiyyet;

“İnsân-ı Natık”

Yine bu mertebede insânın bir başka mertebesi zuhura gelmektedir, ki aldığı isim “İnsân-ı natık”, yani konuşan in-sân’dır.

Bu mertebe “akıl”, “şuur”, “düşünce”, “kimlik ve benliğin” oluştuğu yerdir. 

Bu mertebe kendini buluş, biliş mertebesidir. 

1. mertebe ® zât,

2. ve 3 üncü mertebeler ® sıfat,

4 - 5 - 6 - 7 inci mertebeler ® esma,

daha sonra gelen 12 nci mertebeye kadar olan sırala-ma ® ef’al mertebesinin  kendi içindeki mertebeleridir.

8. Rûh’ul sûreti insân – Hakikat-i nefs-i benlik;

“Hayvan-ı natık”:

Bu mertebedeki varlık, insâna sadece sûret olarak benzemektedir.  Hayvan mertebesinden farkı konuşması ve sosyal olmasıdır. 

Kendisinde bariz olarak ortaya çıkan nefsi benlik ve onda faaliyet sahası bulunan nefs-i emmaredir ki her kötü-lüğe meyyal ve her türlü süfliyata kabiliyeti vardır. 

Aynı zamanda burası seyr-u süluk’un, eğitimin başla-dığı yerdir. Zahiren bakıldığında her ne kadar burası “hay-van-ı natık”, konuşan hayvan mertebesi ise de, yukarıdan iti-baren belirtilen bütün mertebelerde, bâtınen iç bünyesinde (kuvvesinde) özünde mevcuttur.

Bir bakıma bu varlık kendinden haberi olmayan gizli hazinedir.  Bünyesinde her türlü kabiliyyet vardır, ancak bu hazinenin en kıymetli değerleri altta kaldığından çıkarılması çok zor olmakta ve üstte bulunan beşeri ve nefsi değerlerini dünya menfaatleri için kullanıp diğerlerini zayi etmektedir, ki bu davranış ve fiilleri kendisine en büyük perde olmakta, böylece kendinde mevcut gizli hazine bâtında perdeli olarak kaldığından bu değerlerinden haberdar olmadan bu âlemden eli boş olarak geçip gitmektedir.

“Son pişmanlık para etmez” hükmü burada bütün gerçeği ile ortaya çıkmakta ve bir daha geriye dönüşü müm-kün olamamaktadır.

Bu mertebe gerçekten üzerinde çok düşünülmesi lâ-zım gelen bir yerdir.

9. Rûh’ul Hayvan  - Hakikat-ı hayvani;

hayat “Hay” esmasının sûreti kemâlâtı:

Bu mertebede (rûh) “Hay” esmasının fiziki mânâda kemâliyle zuhura çıkmasıdır. 

Bundan sonraki mertebelerde de hayatın var olmasına rağmen oralarda aldığı isim,

sadece “nebat – bitki” ve  “cemad – maden”dir.

Ne yazık ki, biz insânlar düşünce, tefekkür ve denge yeteneklerimizi çok düşük oranlarda kullandığımızdan ağzı-mızdan çıkan kelimelerin gerçek mânâlarını düşünmeden, pa-rasını ziyan eden bir hovarda gibi “kelime hovardası” ol-maktayız.

Konuşmağa başladığımızda, birçok sözcüklerimizde, tahkir düzeyinde, belki farkında bile olmadan ne kadar ağır sözler telâffuz ettiğimizin farkında bile değiliz.

Ancak unutmayalım ki, ağzımızdan çıkan her bir “ne-fes” “nefha-i beşeri”lerden ve ifade ettiği mânâlardan so-rumluyuz. Bunların kayda geçtiklerinden de şüphemiz olma-sın.

Günlük konuşmalarımızın bazı bölümlerinde, her hangi bir kimse için şu veya bu “hayvan” gibi tahkir mahi-yetinde kullandığımız “hayvan” kelimesi aslında

“HAY’V’AN”dır;

yani “an ve an yaşayan” demektir, ki bu da Cenâb-ı Hakk’ın “HAY” esmasının o mertebede bütün ihtişamıyle ortaya çık-masından başka bir şey değildir.

Şu halde kullandığımız tahkir mânâsının hedefi, Hakk’ın “hay” esması, onun da zâtı olan “Cenâb-ı Hakk” olmaktadır.

Böylece içine düştüğümüz, çok çirkin ve adeta Hakk-ı tahkir eder duruma gelen sözlerimiz farkında bile olmadan bizleri ne kadar zor duruma düşürdüğünü  anlamamız zor ol-mayacaktır.

10. Rûh’ul Nebat – Hakikat-ı Nebat,

Bitki hayatı:

Bu mertebe  (rûh) “nebat – bitki”leri meydana getir-mektedir.  Aldığı isim “nebat – bitki”dir.

Bitkiler kökleriyle yere bağlı olduklarından hürriyet-leri yoktur.  Onlarda da “Hay” esmasının zuhuru var olduğu halde “hayvan” ismini alamamaktadırlar, çünkü istiklalleri yani hür dolaşımları yoktur. 

Bu da onları bulundukları yere mahkum etmiştir, ki tam bir kemâlât değildir.  Böylece “Hay” esması orada sınırlı olduğundan o varlıklara “nebat – bitki” ismi verilmiştir.

11. Rûh’ul maden – Hakikat-i Madeni;  

Hayatın Kaynağı:

Bu mertebede “Rûh” madenleri meydana getirmek-tedir, aldığı isim “cemad – maden”dir. 

Bilindiği gibi madenler kendilerinde bulunan özellik-leri itibariyle hayatın  kaynağını ortaya getirirler.  Biz de bü-tün ihtiyaçlarımızı onlardan elde ederiz. 

Madenler yerde yaygın olduklarından, onların da müstakil hareketleri yoktur.  Bütün maddi hayatın kaynağını onlar meydana getirdikleri halde aldıkları isim maden’dir. Onlar yerde yatay vaziyette olduklarından bulundukları yerde mahkumdurlar.

Böyle olunca “Hay” esmasını kemâliyle zuhura çıka-ramadıklarından aldıkları isim, “cemad – maden” olmaktadır. 

Madenler, yatay; bitkiler, dikey olarak, bulundukları yere mahkum olduklarından kendilerinde hayat kaabiliyetleri olduğu halde “Hay” ismini alamamaktadırlar.

Hayvanlara gelince, onlar müstakil hareket edebilen gerçekten her biri kendilerine ait özel ve çok muhteşem ya-pılara sahip olduklarından “Hay” isminin gerçek mânâsı olan istiklal ve hareket serbestisi üzeredirler. 

Bu yüzden maden ve nebat ile hayvanlar arasında çok büyük farklar vardır ve dereceleri de o nispettedir.

İşte bu yüzden “hay’v’an” kelimesini şaka dahi olsa “tahkir” hakir görme itibariyle hiç bir şekilde kullanmama-mız, hem bizim nezaketimiz ve hem de onların gerçek mâ-nâda çok değerli olan “hayvan”lık vasıflarına hürmet göster-memiz olacaktır. Çünkü bunlar “Hay” olan (an ve an yaşa-yan) varlıklardır. 

Bunlar hangi türden olursa olsun, bizler dahi bu hayat vasfı ile vasıflandığımızdan maddi mânâda onlarla müşterek taraflarımız vardır ve bizim bir ismimiz de “hayvan-ı natık” (konuşan hayvan) dır.

Hal böyle olunca onlara ve onların halleriyle bireyle-re, hakaret ve tahkir, farkında olmadan kişinin gafleti veya cehli yönünden bizzât kendine olmaktadır.  Öyleyse konuşa-cağımız sözleri sonrdan bizi vicdanen veya fiilen mahkum ettirmeyecek kelimelerden seçmemiz bizlere çok şeyler ka-zandıracaktır.

Ve bu “Hay” esmasının zuhurları olan, hayvanların hepsi kendi bulundukları halin mutlak kemâli ile insânlığın fedaileri ve onların en iyi yardımcılarıdırlar. 

Bu yüzden onlara iyi muamele etmemiz kendi men-faatimize ve bizlerin yararına olacaktır.

12. Rûh’ul zahir insân–Hakikat-i sûret-i Âdemiyye

8 inci mertebe ile, 12 nci mertebe arası, “ef’al âle-mi”dir. Bu 12 nci mertebe insânın zahir bedeni ile şekli ve fi-ziki mânâda yer yüzünde görünmesidir. 

Bu çözümü en güç olan bir mertebedir.  “nüzül” yani iniş’in sonu “uruc” yani çıkış (yükselmenin) başlangıcıdır. 

Mutlak mânâda eğitim yeridir ve gerçekten çok, çok, tarifi imkânsız bir değere sahiptir. Kıymetini bilenler Allaha (c.c.) buradan ulaşır, bilmeyenler ise “siccin” (hapiste) ka-lırlar.

Yukarıdan beri belirtilen bütün mertebe ve değerler, burada zuhura gelen insânın, bâtınında toplu halde bulun-maktadır.  İşte maharet bu mertebeleri eğitim ve gayret ile birer birer idrak edip yaşayarak ortaya çıkarıp “Arif” olarak bu dünya hayatını sürdürmektir.

Bu halin oluşmaya başlamasının ilk şartı ise, kişinin kendini tanıyacağı bir eğitime eğilmesi gereğidir.  İrfaniyet ancak böyle elde edilir.

Bütün bilgiler mübarektir, fakat kişiye kendini tanıt-maz, hep kendinin dışındaki âlemlerden bilgi verir.  Bu bil-gilerden ancak dünyada iken yarar sağlanır, ahirette değil.... 

Kendisini, “NEFS”ini bilme bilgisi ise, mukaddestir.

Kişiye evvelâ kendini, sonra Rabb’ını,  daha sonra Allah’ını (c.c.) irfan ettirir. 

İşte bu yüzden, “Nefsini bilen Rabb’ını bilir” den-miştir.  “Rabb’ı bilme nefsi bilmeye bağlanmıştır.” 

Çünkü nefs, Rûbubiyyet’in hakikatınden meydana gelmiştir ki o da kendi özü ve hakikatidir. 

Bu yüzden kendini tanıması hemen Rabb’ını bilmesi-ne dönüşecektir, başka da yolu yoktur.

Anne koruması; ana karnında, belirli süre ve evreler içerisinde sûret ve şekil almaya başlayan insân namzedi, o küçücük, aciz, hiçbir şeyden haberi olmayan et parçası vakti geldiğinde “çocuk” ismi ile dünyaya gelmekte ve ilk anda kendisinden bir haykırış duyulmaktadır. 

Dikkatlice dinlenirse bu haykırışın, “ın’ga ın’ga” ol-duğu kolayca anlaşılır. İki heceden meydana gelen çocuğun lisanından duyulan bu kelime “Rabça”dır. 

Arapça alfebesinde bulunan Ê “ayn” ve Î “gayn” harflerinin verdiği seslerle seslendirilmektedir ve dünyanın  neresinde olursa olsun bütün çocuklarda müşterektir, ki rabba aittir, asılda vardır, öğretilmiş değildir.

Bu şu demektir;

“ın” yani  Ê “ayn”, lugat mânâsı itibariyle,

öz, kaynak, asıl, aynı, göz, gözenek demektir.

“ga” ise, Î “gayn”, Ê “ayn”ın noktalı halidir

ve “gayr” ifadesi ile gayrıyı ifade etmektedir. 

Bu iki harf “Hurufu hulk” yani boğaz harflerinden-dir.     

Boğaz ise, “mide” iç ve “ağız” dış arasında ara geçit, berzahtır.

Mânâ âlemi olan rûhlar âleminden, Hakk’ın zâtından yola çıkarak, yukarıda ifade edilmeye çalışılan mertebelere tenezzül ederek yer yüzünde hayata başlayan “çocuk” ismini verdiğimiz o muhteşem varlık, özü itibariyle “Hakikat-i ilâ-hiyye”den ayrılıp madde âleminde zuhura çıkarak bâtınından, hakikatinden ayrıldığını, uzaklaştığını  anladığında “ın’ga” feryadı ile bu firkatı (ayrılığı) bütün gücü ile etrafına duyur-maya çalışmaktadır. 

Çünkü yukarıda kısaca ifade edildiği gibi  “ayn” aynı, “gayn” da üzerinde bulunan benlik noktası ile gayrıdır.

Bir varlığın aynından ayrılıp, gayrılığına yani yaban-cılığına, meçhule, gurbete gitmesi kadar zor bir iş yoktur her halde....

İşte bu iç haleti rûhiye içerisinde; dünyaya gelen ço-cuğun bu lafızlarla ağlaması ebeveyni için sağlıklı bir müjde;

yeni bir hayat ve aile ferdi ise de, çocuk için özünden ve Rabb’ından gayrıya uzaklaştığı için üzüntü kaynağıdır.

Burada iki husus vardır;

biri, ailesi için fiziki mânâda bir hayatın başlangıcı, yani “dirim”dir. 

Diğeri ise, bâtıni mânâda gayr olduğu için “ölüm” hükmüdür. 

Bâtın âleminden gelerek berzahtan (boğazdan) geçe-rek zahire çıkması, diğer yönüyle onun  bâtın-i mevti ölmesi-dir. Bu hakikati Kûr’ân-ı Keriym Mülk sûresi 67/2. âyetinde,

 ñì¨î z¤Ûa ë  p¤ì à¤Ûa  Õ Ü � ô©ˆ £Û a ›R�

elleziy haleka’l mevte vel hayate 

Meâlen :

“O zât ki: Ölümü ve hayatı halketti,” ifadesiyle ölümü öne almıştır.

Yani Allah (c.c.) evvelâ ölümü halkettiğini  açık olarak ifade etmiştir.

İşte doğan çocukların kazandıkları fiziki yaşam aslın-da onları Ê “ayn”larından ayırdığı,  Î “gayn” gayr-ı bir ka-lıba soktuğu için geçici de olsa bâtınen ölümleri olduğundan “IN’ - GA” feryatları bundandır.

Belki bu feryatlar gerçek mânâda duyulur da gereği yapılarak, gereken eğitimle yetiştirilip tekrar Ê “ayn”larına ulaşmaları mümkün  hale gelir diye ebeveynlerine bu hakikati o küçücük bedenlerinden son derece gayretleriyle onlara ulaştırmaya çalışmaktadırlar.

İstisnaları olmakla beraber genel olarak bütün çocuk-lar bu oluşum üzerine doğarlar.

Bilindiği gibi;

-  Âdem (a.s.) ın çocukluğu olmamıştır.

- İbrahim (a.s.) ın çocukluğu Nemrud’un korkusun-dan bir mağara içinde geçmiştir.

- Mûsâ (a.s.) bir sandığa konup nehre bırakılmış, ço-cukluğu Firavn’ın yanında geçmiştir.

- İsâ (a.s.) ise, çok garip doğmuş, beşiğinde de ye-tişkinlik  halinde de insânlarla konuşmuştu.

Beşiğinde

Kûr’ân-ı Kerim Meryem sûresi 19/30. âyetinde

 lb n¡Ø¤Ûa  ó¡ãb m¨a ® ¡é¨Ü£Ûa ¢†¤j Ç ó©£ã¡a  4b Ó ›SP�

›�= ¦b£î¡j ã ó©ä Ü È u ë

kale inniy abdullahi ataniyel kitabe

ve ce’aleniy nebiyyen

Meâlen :

(O çocuk “Hz.İsa”) dedi ki, gerçekten ben, Allah’ın kuluyum, bana o kitabı verdi ve beni peygamber ca’l etti, (halketti) kıldı.

Hz. Rasûlullah (s.a.v.) efendimiz ise, doğduğunda,

“ümmeti, ümmeti”

yani “ümmetim, ümmetim” demiştir

ve hayatının sonuna erdiği dakikalarda ise,

“refikel â’lâ” “yüce dost” diye ifade etmiştir.

Yukarıdan beri ifade edilen mertebelerin bütün kemâ-latı bâtınında (iç bünyesinde) bulundurarak yer yüzünde, anne – baba diye ifade edilen kanallardan geçerek zuhura gelen o muhteşem varlık, bütün maddi ve manevi teçhizâtla donatıl-mıştır.

İşte bu yüzden Efendimiz “her doğan çocuk İslâm fıtratı üzere doğar, ebeveyni onu Yahudi veya Hıristiyan veya müşrik kılar...”    buyurmuştur. * (39)

“İslâm fıtratı”ndan gaye, yukarıda bahsedilen bütün mertebelerin “çocuk” ismi verilen o muhteşem zuhurda bu-lunmasıdır. 

Şunu da kısaca belirtmek isterim ki ;

Hz. Muhammed (s.a.v.) efendimizin risâletinden ev-vel dünyaya gelen çocuklar hangi rasûl veya nebi vaktinde zuhura gelmiş iseler ancak o rasûl veya nebinin mertebesi ka-dar bu hakikatleri idrak edip zuhura çıkarıyorlardı.  Çünkü kavmin, peygamberini geçmesi mümkün değildir ve her pey-gamber kavmine ancak kendi mertebesine kadar gelen islâmı nefh eder, ki bu da zâten onun kemâlidir.

* (39) Sünen-i Tırmızi  tercümesi,  cilt 4, sayfa 19, Bab 5

Hz. Muhammed (s.a.v.) de bütün bu mertebelerin ta-mamı mevcut olduğundan, ümmetinde bu mertebelerin hepsi-nin zuhura çıkmasını sağlamıştır.

Ve yine Hz. Muhammed (s.a.v.)

“Sizden her birinizin halkıyyet maddesi annesinin karnında (40) günde bir araya getirilebiliyor. 

Sonra bu kadar zamanda (40 gün) “alaka” (pıhtı-laşmış kan) haline geliyor, 

sonra bir o kadar zamanda (40 gün) “mudga” (et parçası) haline geliyor

ve sonra Allah ona bir melek gönderiyor. Melek ona Rûh üfler

ve meleğe dört (4) şey (yazması) emredilir:

1.  Rızkını,    2. ecelini,    3. amelini,

4.  şaki (betbaht) veya said (mutlu) olduğunu yazar.

Kendisinden başka ma’bud-i hakiki bulunmayan Allah’a yemin ederim ki, sizden biriniz, cennet ehlinin amelini işleyecek ve kendisi ile cennet arasında yalnız bir arşın (lık mesafe) kalınca bedbahtlık yazısı galip gelerek cehennem ehlinin ameli ile “defter-i â’mali” son bulacak ve dolayısıyla cehenneme girecektir. Ve sizden biriniz de cehennem ehlinin amelini işleyecek ve kendisiyle cehen-nem arasında yalnız bir arşın (lık mesafe) kalınca mutlu-luk yazısı galip gelerek cennet ehlinin ameli ile (amel defteri) kapatılacak ve dolayısıyla cennete girecektir,” bu-yurmuştur. *(40)

*(40) Sünen-i Tırmizi tercümesi, cilt 4, sayfa 16-17-18, Bab 4

Buraya kadar gelişe, yani dünyada zuhura çıkışa bi-rinci sefer denmektedir, ki Hakk’tan Halk’adır. 

Kişinin buraya gelmesi müşahedeli olarak kendini bilmesi ve bulması içindir.

Eğer gereğini yapar, zahiri eğitimi ile birlikte bâtıni eğitimini de tamamlarsa aslı olan Rabb’ına ulaşır.

Eğer beşeriyetinde kalır dünya cazibesine kapılır, bu-ranın geçici lezzetleriyle vakit kaybederse aslına ulaşamaz, ebedi Î “gayn”  gayrı olarak kalır.

Gelinen veya inilen bu yerden özet olarak yavaş yavaş tekrar aslımıza doğru ikinci sefer’imizi yapmağa ve yüksel-meğe çalışalım.    

Anne baba iştirakıyle dünyaya gelen ve her türlü cihaz ile donatılmış olan bu müstesna varlık, yine anne baba yar-dımı ve koruması ile “buluğ” çağı denilen 15-18 yaşlarına geldiğinde kendisinde bireysel nefsi benlik kemâliyle oluştu-ğundan, müstakil şuurlu akıllı ve kontrollu bir birey olarak aynı zamanda ilâhi mes’uliyet yüklenecek sorumluluğa ulaş-mış olmaktadır. Böylece çocukluk devresi bitmiş, güçlü kuv-vetli bir insân olarak hayat seyrine başlamıştır.

İşte kendisine “insân” ismi verilen bu varlığın bünye-sinde bütün kemâlât ve süfliyyat mevcuttur. “Esma’ül Hüsna” Allah’ın güzel isimlerini de zıtlıkları ile birlikte bün-yesinde toplamıştır.

Dünyaya dönük nefsani bir hayat sürerse kendi haki-katini bilemeden nefsi benlik içerisinde yaşar gider, gaflet ehli “gayr”lardan olur. 

Eğer kendine dönük ve kendini bilip tanıyarak bir ha-yat yaşarsa daha dünyada iken Rabb’ına kavuşarak tevhid ve saadet ehlinden olur.

 “İnsân – Halife” ismi verilen bu varlıkta;

“ne var alemde o var ademde” hükmü, zahir bâtın mevcudatın özeti ve özü mevcuttur. 

“Onsekizbin alem bir havan içinde  dövülse kalan öz, hülasa insân-ı kâmildir,” denmiştir.

İşte kemâlât, gerçek insân olabilmek için, “İnsân” vasfına bir de “kâmil” vasfını ekletmesi gerekmektedir, ki gerçek insân da budur. 

Diğerine ise, “nakıs” vasfı eklenir, ki “insân-ı nakıs” yani noksan insân hükmündedir.  Bundan Hakk’a sığınırız.

İşte fiilen kemâle ermiş bu varlık 12. mertebede be-lirtilen Rûh’ul zahir İnsân – Hakikat-i sûret-i Âdemiyye ile zahir dünyasında hayatını sürdürmeğe başlar.

Eğer kendini geliştirmeden yoluna devam ederse bu mertebede kalır, geldiği gibi gider. 

Eğer ikinci seferine başlarsa, yavaş yavaş mertebeleri aşmağa gayret eder.

11. ® Rûh’ul maden - Hakikat-i Maden hayat

10. ® Rûh’ul Nebat - Hakikat-i Nebat

– Bitki hayat

9. ® Rûh’ul Hayvan - Hakikat-i Hayvani hayat

  “Hay” esmasının sûret kemâlâtı

8. ® Rûh’ul Sûret-i İnsân

- Hakikat-i Nefs-i benlik - Hayvan-ı Natık

Burası sıradan nefsiyle yaşayan, duygularıyla hareket eden, kendilerinde sadece buraya kadar gelen oluşumlarla ya-şayan, diğer üst mertebeler kuvvede, bâtınlarında kalarak ha-yatlarını sürdüren gaflet ehli kimselerin yaşam yeridir. 

Daha henüz kendilerini tanıma yolunda faaliyetleri ol-madığından ibadet etseler bile, ikilik üzere olduğundan, bu ibadetleri kendilerini tanımaya yeterli olamamaktadır.

7. ® Rûh’ul İnsân - Hakikat-i İbrahimiyyet

-  İnsân-ı Natık

Bu mertebede tevhid hakikatleri açılmağa ve yükseliş olmağa başlamaktadır.

Aşağıdan beri gelen bütün mertebeleri bünyelerinde bulundurarak eksiklerini terk ederek kemâle doğru yollarına devam ederler. 

Özet olarak yolumuza devam edelim.

6. ® Rûh’ul Nûr - Hakikat-i Nefs

Bu mertebede nefsin, gerçek kemâl hali idrak edilir. Kişi bu mertebede kendinde bulunan nefsin hakikatlerini da-ha iyi idrak etmeye ve yaşamaya başlar.

5. ® Rûh’ul Nûr - Hakikat-i Cin

Bu mertebede cinlerin hakikati anlaşılır.  Onlar artık bu kimselere ulaşamazlar, çünkü güçleri yetmez. Zuhur yer-leri burasıdır, daha alt mertebelerde tesirleri olur.

4. ® Rûh’ul Nûr – Hakikat-i Melek

Bu mertebede meleklerin hakikati anlaşılır ve kaynak yerleri buralarıdır. Burdan aldıkları görevleri yerlerine ulaş-tırarak vazife yaparlar. Tesir sahaları bulundukları yerden aşağılara doğrudur.  Her iş için her mertebede ayrı melekler oluşmaktadır.

3. ® Rûh’ul İnsân – Hakikat-i Mûseviyye (len terani) Âdem’e üflenen Rûh mertebesi...

Yukarıda ifade edilen Âdem’e üflenen “RÛH” âyet-lerini bu kısa bilgiler içerisinde yeniden incelemeğe çalışalım.

Daha evvelce Âdem’e üflenen Rûh mertebesi hak-kında şöyle bir cümle geçmişti.

“Rûh’ul azam” ve “Rûh’ul kuds”, Allah (c.c.) mah-lûk olmayan zâtî Rûh mertebeleri iken;  burada bahsedilen Rûh, Râhmaniyyet mertebesinden üflenen halkıyyete dönük mahlûk Rûhtur, ki hâlik’ten meydana gelip her mertebesi iti-bariyle mahlûkata hayat ve nûr ile birlikte kimlik vermiştir. 

En üst mertebesi, Âdem’iyyeti; en son tecellisi, ma-deniyyeti zuhura getirmektedir.

Alemlerde bu zât-i nefh tatbikatı, ilk defa Âdem (a.s.) üzerinde vuku bulmuştur (Rûh-ul Sultâni). 

Cenâb-ı Hakk bizzât; “feiza sevveytühü” (onun tesviye, düzenlemesini yaptığım zaman) ifadesiyle bu olu-şumu zâtına vermektedir, ki aracı kullanmadan olan bir iştir, zâtına mahsustur:

Bu da zâtî zuhurunu ortaya getirecek mahalline ver-diği yüce değerini  göstermektedir.

“ve nefahtü fiyhi min rûhi”

“rûhumdan ona /onun içine nefh ettim”

“min rûhi” (rûhum’dan) ifadesiyle;

Cenâb-ı Hakk, zâtından fakat Râhmaniyyetin  mahlû-ka dönük Rûhundan nefh ettiğini  bildirmektedir. 

Eğer mutlak mânâda bu mertebede “Rûh’ul azam” veya “Rûh’ul kudus” mertebesinden üflemiş olsaydı, o za-man ifadesi “Rûhi” yani  (Rûhumu) üfledim demesi lâzım gelecekti. 

“Rûhumu” ile “Rûhumdan”ın arasında çok fark vardır. Ancak yine de burası çok yüksek zâtî tecelli mahalli-dir.

“Hakikat-i Âdemiyyet”ten başlayarak “Hakikat-i Musaviyyet”e  kadar olan sahada bu rûh’un irfaniyeti, kendi içindeki mertebeleri itibariyle seyr ve idrak edilir.

Bütün insânlarda kuvvede mevcuttur, fakat zahire çıkarılması için ehlinden çok iyi bir irfaniyet tahsili yapmak gerekmektedir.

“feka’u lehü sacidiyne” (hemen onun için (ona) secde edenler olarak (secdeye kapanın).

“Ona secde aynı zamanda banadır,” çünkü onda zâtî tecelli ve zuhurum vardır. Onu kendi sûretim üzere, yani bü-tün sıfat ve isimlerimle süsleyerek halkettim.

Sad 38/72  ve Hicr 15/29 âyetlerinde

¢ó©y뢉 ¤å¡ß ¡éî©Ï ¢o¤‚ 1 ã ë ¢é¢n¤í £ì � a ‡¡b Ï ›RY�

›�  åí©†¡ub � ¢é Û aì¢È Ô Ï   

feiza sevveytühü ve nefahtü fiyhi min ruhiy

feka’u lehü sacidiyne

Meâlen :

Artık ona şekil verdiğim (onun varlığını tamamlayıp da) ve ona Rûhumdan üflediğim zaman siz hemen onun için secde edenler olarak (secdeye kapanın).

Burada Âdem (a.s.) ilk varedilişi belirtiyor iken,

Secde 32/9 âyetinde ise, Âdem (a.s.) nın torunları olan bizlerin varedilişlerimizi bildirmektedir,

şöyle ki:

©é¡y뢉 ¤å¡ß ¡éî©Ï  ƒ 1 ã ë  ¢éí¨ £ì �   á¢q ›Y�

6  ñ †,¡÷¤Ï ü¤a ë  ‰b –¤2 ü¤a ë  É¤à  £ŽÛa ¢á¢Ø Û  3 È u ë

›�  æ뢊¢Ø¤' m b ß ¦5î©Ü Ó

sümme sevvahü ve nefeha fiyhi min rühıhi

ve ce’ale lekümüssem’a vel ebsare vel ef’idete

kaliylen ma teşkürune

Meâlen :

Sonra onu biçimlendirdi (tesviye etti) ve rûhundan içine üfledi. 

Ve sizin için işitme duyusu, gözler ve gönüller ca’l etti (halketti), kıldı.

Pek az şükrediyorsunuz.

Âyet-i kerime ne kadar açık değil mi?... 

Diğer âyetlerde yaptığı işleri bizzât Cenâb-ı Hakk kendi lisanı ile ifade ettiği halde, burada ise oluşan yine aynı zâtî hadiseyi ancak başka bir mertebe (rûbubiyyet) anlat-maktadır.

“sümme sevvahü”

“sonra onu biçimlendirdi.”

Yani evvelâ onun “a’yân-ı sabite” programını (terki-bini) belirledi, anne karnında biçimlendirdi.

“ve nefeha fiyhi min rühıhi”

 (bir melek vasıtasıyla)

“Rûhundan içine üfledi”, 

“ve ce’ale lekümüssem’a vel ebsare vel ef’idete”

“ve ca’l etti (ayrıca o varlıkta kıldı) ki,

- sem’ (duyuş)

- ebsar (görüşler)

- ef’ideh     (kalbler).”

Âyette belirtilen “biçimlendirildi” hükmü ile genel mânâda o varlığın tüm yapısının tamamlandığını belirttiği halde, neden acaba bu üç (3) azanın ikinci defa tesisinin  kesin olarak tekrar yapıldığını  bildirmektedir?...

Cevap :

Birinci biçimlendirmede tesis edilen “kulak, göz ve kalb”, kişinin zahiri mânâdaki  münasebetlerini  düzenleye-bilmesi için zahiren kullanacağı  araçlarıdır. 

Bunlarla “ve ne fahtü” hakikati zuhura çıkamaz; yönleri maddeye dönüktür.

Rûh ile ilgili haller ise, mânâya dönüktür, insânoğlu-nun mânâ alemine ulaşabilmesi için onu algılayacak araçlara ihtiyacı vardır. 

İşte bu yüzden bu üç azanın mânâyı algılayacak şekil-de diğer bir yönünde olması lâzım geldiğinden âyette ikinci defa  tesisi de belirtilmektdir. 

Bu mânâda daha birçok âyet-i kerimede ifadeler var-dır. 

Ne yazık ki maddi mânâda olan “kulak, göz, ve kalb-lerimizi” kapasitelerinin sonlarına kadar kullandığımız halde; manevi mânâda olan ve özel olarak verilen “kulak, göz ve kalblerimizi” adeta hiç kullanmayarak en değerli araçlarımızı paslanmağa terk ediyoruz.

“kaliylen ma teşkürune”

“gerçekten bu kadar özel nimete, ne az şükrediyo-ruz.”

Cenâb-ı Hakk cümlemizi vakit geçirmeden bu dünya sarhoşluğu ve uykusundan uyandırsın.

Yukarıda belirttiğimiz hadis-i şerifte efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuşlardır.

“Sizden her birinizin halkıyyet maddesi annesinin karnında kırk günde bir araya getiriliyor; sonra bu kadar zamanda alak (pıhtılaşmış kan) haline geliyor; sonra bir o kadar zamanda murga (et parçası) haline geliyor ve sonra ona bir melek gönderiyor. Melek ona Rûh üfler ve meleğe dört şey (yazması) emredilir :  Rızkını, ecelini, amelini ve şaki (bedbaht) veya said (mutlu) olduğunu yazar...”

Ezelde Cenâb-ı Hakk, zâtında Âdem (a.s.) a üflemiş olduğu Rûhu;

daha sonra ebeveyn kanalından baba ® anneye nefh eder;

daha sonra anne karnında iken bir melek gelip ona “ayan-ı sabite” (program rûhunu) 120 inci günde üfler. 

Böylece belirli süre sonra bu alemin en müstesna var-lığı, “zahir – bâtın”, her yönüyle techiz edilmiş olarak dün-yaya teşrif etmiş olur.

Çocukluk devresinde başlayan eğitimi ile ilk ders ver-meğe başlayan hocaları, onu ilk ilmi nefhalarla zahiren eğitmeğe başlarlar. 

Daha sonraları buluğa erdiğinde zahir eğitimi ile bâtın eğitimini de birlikte devam ettirmeğe başladığında bu sefer din ilmi nefhalarını da almağa başlar, kendine dönmeğe ve kendini  tanımağa devam eder.

Eğer bu arada bir irfan ehline ulaşırsa, o irfan ehli artık ona gerçek mânâda ve “nefahtü” etmeğe başlar. 

Bu “ve nefahtü” olşumu sohbet  yoluyla olur ve çok ender olan bir hadisedir. Daha evvel kendisinde vuku bulmuş irfaniyet eğitimi almış bir insân-ı kâmil vasıtasıyla ir-faniyet ile nefh edilir.

Genel konuşma ve sohbetlerde iletişim sadece ses va-sıtasıyla ve zahir bir anlayışla olur iken, 

irfan ehlinin sohbeti ise, dört (4) kanaldan olmaktadır. 

Evvelâ

- “leb-i derya” olan insân-ı kâmilin ağzından çıkan bir ses vardır. 

- o ses’e yüklenmiş bir mânâ,

- ve o mânâ’ya yüklenmiş bir Rûh,

- ve o Rûh’a yüklenmiş bir nûr vardır. 

Ses ® mânâ ® Rûh ® nûr”un birlikte faliyeti “nefha-i ilâhiyye ve “hubb-u ilâhiyye”dir.

Üfleyen zahiren İnsân-ı kâmil olmakla beraber,

bâtınen İnsân-ı kâmil’in bâtını olan Hakk’tır. 

Sohbette hangi mevzudan bahsediliyor ise,  evvelâ o mevzu leb-i derya olan İnsân-ı kâmilin lisanından ses olarak dinleyenlerin sem’ (duyu organları) olan kulaklarına doğru yola çıkar.

O sese yüklenmiş olan mânâ, sem’e ulaşınca açıl-mağa ve aynı seste yüklü olan Rûh ile de hayat bulmağa başlar

ve yine o seste yüklü olan nûr ile de mevzu edilen mânâ açığa çıkıp aydınlanarak gerçek ve müşahedeli bilgiye dönüşür, ki gerçek ilim de bu yolla elde edilendir.

İşte âyette ifade edilen “kulak, göz ve kalb”, ancak bu yolla faaliyete geçirilir, ki sıralama çok dikkat çekicidir. 

Sem’in yani duymanın öne alınması, dinlemenin ne kadar mühim bir şey olduğuna dikkat çekmek içindir, ayrıca dilin en güzel müşterisi de, kulaktır. 

Kulak kanalından içeriye giren “ses, mânâ, Rûh,  nûr” olan nefha,

- göze, ® görme kabiliyeti;

- kalbe,     ® ilâhi hayat,

- akla, ® ilâhi ilim

- ve kişide ® kendine öz güvenini verir.

Bu hakikatlere aşina olan büyük arif Hz. Mevlâna muhteşem eseri “Mesneviyi şerif”in ilk kelimesini “Bişnev” (dinle) olarak belirtmiş, âyette belirtilen ifade ile dinlemenin ne kadar mühim bir husus olduğuna dikkat çekmiştir.

İmâm- ı Gazzali:

“Kavl-i İlâhi” (İlâhi söz) deki tesviye ve Rûhun ne olduğunu bana sordular. 

Cevap verdim ki:

“Tesviye” (düzenleme) Rûhu kabul eden mahalde fiilden ibarettir.

Bu mahalde Âdem hakkında balçık ve Âdem’in ço-cuk ve torunları hakkında “Tasfiye” (saf kılma) ve “tadil” (doğrultma) şartıyla meniden ibarettir. 

Nefih ise, nutfede Rûhun nûrunu “iştigaline” (meş-guliyet) “ba’as” (dirilme) olan şeydir...

“Ona Rûh üfürdüm” buyrulması “kinaye” (dolaylı mecaz, anlatım) dır. 

Ey “münaza’a” eden (çekişen), Rûh onun aynı değil midir?...  Lâkin Hakk’ı hulûlden tenzih et. Zira onun “sivası”  yani ona karşı diğer bizâtîhi  bir varlık yoktur ve herşey onun tevhidine dönüktür. 

Ey çoklukta olan mevlâ!..  Ey eşyanın var edicisi!..  Zâtın şayidir.  Yani  “lâ mevcude illâ hu”... *(41)

*(41) Daha geniş bilgi almak için bakınız “Allahı inkar mümkün mü?” Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi İmam-ı Gazzali Sayfa 143

Rûh mevzuu ile ilgili yazılar genelde Rûh’un mahi-yeti, yapısı hakkındadır, bu ayrı bir konudur.

Biz ise bütün alemde mutlak mânâda hayatın kaynağı olan bu Rûh’u, mertebeleri itibariyle tanımaya ve tanıtmaya çalışıyoruz. Cenâb-ı Hakk cümlemize idrak kaabiliyeti versin. 

Biz yine yolumuza devam etmeye çalışalım. 

Bütün alemde genel mânâda yaygın olan bu Rûh’un ilmi mânâda sahası “Âdemiyet” ve “Mûseviyet” arasıdır.  Bu mertebede daha henüz ikilik mevcut olduğundan “len terani” yani “sen beni asla göremezsin”dir. 

Tekliğe giden yol ise, “Rûh’ul Kudüs”ten geçmek-tedir. 

Şimdi kısaca onu incelemeğe çalışalım.

Kûr’ân-ı Keriym Enbiya sûresi 21/91. âyetinde

b ä¡y뢉 ¤å¡ß b èî©Ï b ä¤‚ 1 ä Ï b è u¤Š Ï ¤o ä –¤y a ¬ó©n £Ûa ë

›�  åî©à Ûb È¤Ü¡Û ¦ò í¨a ¬b è ä¤2a ë b çb ä¤Ü È u ë

velletiy ahsanet ferceha fenefahna fiyha min ruhına

ve ce’alnaha vebneha âyeten lil alemiyne

Meâlen : 

“ve edep yerini korumuş olan o kadını da (an) ki; Rûhumuzdan ona üfürdük ve kendisini ve oğlunu âlem-lere bir “âyet” (mucize) ca’l ettik/kıldık

Kûr’ân-ı Keriym Nisa sûresi 4/171. âyetinde

¡é¨Ü£Ûa ¢4ì¢� ‰  á í¤Š ß ¢å¤2aó Žî©Ç ¢|î,©Ž à¤Ûa b à £ã¡a

9 ¢é¤ä¡ß ¥€ë¢‰ ë  á í¤Š ß ó¨Û¡a ¬b èî¨Ô¤Û a 7 ¢é¢n à¡Ü × ë

innemel mesiyhu ıysebnü meryeme Rasûlullahi

ve kelimetühü elkaha ila meryeme ve rühun minhü

Meâlen :

Şüphe yok ki, Meryem oğlu mesih İsâ sadece Rasûlullah (Allah rasûlu) dur

ve Meryem'e bıraktığı kendisinin kelimesi ve kendisinden rûhtur

Kûr’ân-ı Keriym Bakara sûresi 2/87. ve 2/253. âyetlerinde

¡pb ä¡£î j¤Ûa  á í¤Š ß  å¤2a ó Žî©Ç b ä¤î m¨a ë

6¡�¢†¢Ô¤Ûa ¡€ë¢Š¡2 ¢êb ã¤†  £í a ë

ve ateyna ıysebne meryemel beyyinati

ve eyyednahü biruhıl kudüsi

Meâlen :

ve Meryem oğlu İsâ’ya da apaçık deliller verdik

ve kendisini  Rûhul kudus ile destekledik.

Yukarıda belirtilen:

“O’na Rûhumuzdan üfürdük’te kendisini ve oğlu-nu alemlere bir “âyet” (mucize) ca’l ettik/kıldık, yaptık”.

Enbiya 21/91 âyetinde ifade edilen mânâ ilk defa İsâ (a.s.) hakkında kullanılmıştır.

Buraya kadar gelen tecelliler, “rûbubiyyet”,

esma mertebesi itibariyle “tecelli-i berki” iken;

buradaki tecelli ise, “Râhmaniyyet”,

sıfat mertebesinden “tecelli-i mukaddes”tir. 

O yüzden zâtî olan bu Rûh, “mukaddes” sıfat merte-besinden nefh edildiğinden aldığı isim “Rûh’ül kuds” (mu-kaddes Rûh) tur. 

İşte Hz. Meryem’e üflenen Rûh’un, Hz. Mûsâ’ya ka-dar üflenerek gelen Rûh mertebelerinden bu mertebenin farkı, sıfat mertebesinden kaynaklanan kudsiyyet-i almasından ve doğrudan zâta bağlanmasındandır. 

“fenafahna” (biz üfledik) ifadesindeki “biz” hükmü bir bakıma Cenâb-ı Hakk, zât-i sıfatlarıyla uygulamış olduğu bu oluşumu sıfatlarına verdiği şahsiyetleri gereği onlarla bir-likte “biz” ifadesini kullanmıştır.

Diğer bir ifade ile zahiren bu nefh-i, cebrâil (a.s.) üfle-miş ise de, onun özünde bulunan zât-ı ilâhi ile bâtınen ve cebrâilde görüntüde zahiren üflediğinden “biz” ifadesini kul-lanmıştır.

İlk oluşumu böyle üflenen “rûh’ül kudüs”ün daha sonraki üflenişleri zahiren “insân-ı kâmil”in lisanından üfle-niyor gibi gözüküyor ise de, o varlıkta Hakk’ın varlığından başka bir varlık olmadığından bâtınen Hakk, zahiren İnsân-ı kâmil üflediğinden bu yönüyle de “biz üfledik” hükmü orta-ya gelmektedir. 

“vebneha âyeten” (oğlunu âyet yaptık) ifadesi de zât-i’dir.  Âyet Kûr’ân’dır, Kûr’ân da zât’tır.

Oğul ® “İsâ”, âlemde ilk defa Hakk’ın sıfat merte-besinden zât-i zuhurunun mahallidir.

“kelimetühü” (Onun bir kelimesidir)

Her kelimenin, bir mânâsı; her mânânın da, bir sûreti vardır. 

“Sûret-i İsâ”, zât-i tecelliyi ilk def’a kendi mahallin-de ortaya getiren tecellinin  yoğunlaşmış halidir.

“rûhun minhü”  (O’ndan bir rûhtur)

Zâtından üflenen “rûh’ul kuds”tür.

“beyyinati” (apaçık deliller)

Zât-i tecellinin apaçık delillerini İsâ mesih üzerinde gösterdik.

“ve eyyednahü birûh’ul kuds”  (O’nu rûh’ul kuds ile destekledik.)

Âdem (a.s.) dan Mûsâ (a.s.) a kadar gelen rûh’un, yu-karıda belirtildiği gibi, sıfatından ® esmasına üflenen zât-i mânâdaki; özel olarak İnsâna üflenen rûh olduğu belirtilmiş-ti. 

Burada desteklenerek üflenen rûh ise, “rûh’ul kuds” tür ve zâtın sıfat mertebesi itibariyle “mukaddes rûh’u”dur. Bunun zuhuruna tecelliyi mukaddes denir, “kudsiyyet” mertebesidir.

İşte bu mertebenin tecellisi ilk defa “kelime-i isevi-yet”te zuhura çıkmış olduğu, “biz onu rûh’ul kudüs ile destekledik” ifadesinden açık olarak anlaşılmaktadır. 

Bu rûhun üflendiği mahal, kudsiyyet kazanmakta, böylece yakıyn bir ilimle “fena fillâh” mertebesinde müşa-hede ehli olmaya; dışta, halktan uzak; içeride Hakk ile ol-maktadır.

Mûseviyyet mertebesinde daha henüz ikilik olduğun-dan orası “duyuş”, yani “sem’” mertebesidir.

İseviyyet mertebesinde ise, “görüş” (basar) yani teklik ortaya çıktığından müşahede başlar. 

Bu yüzden, Allah’ı ancak Allah (c.c.) görür denmiştir.  Kişinin kendinde kişiliği sürdürdüğü müddetçe “Ya Rabbi seni göreyim” arzusu “len terani” sen, sende oldukça “beni asla göremezsin” hükmü ile karşılanacaktır.

Zât-i müşahedenin yolu (basar) ve “basiret”ten geç-mekte, o da “rûh’ul kuds” desteği ile mümkün olmaktadır.

Böylece o mahalde kudsiyyet hasıl olmakta  ve “gö-ren de görülen de” kendi olmaktadır, ki bu mertebe ilk def’a “Meryem oğlu İsâ mesih”te zuhura gelmiştir. 

Özelliği, dünya tarafından, anneye; mânâ tarafından, baba hükmü ile “rûh’ul kuds”e bağlanmış olmasıdır. 

Bu mertebede olan kimselerin zahiren babaları olsa bile onlar sadece hükmen babadırlar; babaları asl’en “rûh’ul kuds”tür. O da bu rûh’u “ses, mânâ, rûh ve Nûr” şekliyle üf-leyen “insân-ı kâmil”dir.

Kişide iç bünyesinde var olan, “isevi” ve “muham-medi” mensuplarında bulunan bu ilâhi lütuf, “rûh’ul kudüs” ü uyandırarak faaliyete geçirebilecek tek ve yegane kimlik “insân-ı kâmil” ve O’nun “nefhası”dır. 

İşte bu sır “yuhyil mevta” ölüleri ilmi mahiyette di-riltmek, gönül kuşlarını semavatta uçurtmak ve bedenimizde, cildimizde olan nefis lekelerini  temizlemektir.

Bunları yaparken âyette belirtilen “biizni” (benim iznimle) ifadesi orada zât-i tecellinin olduğunu açık olarak göstermekte ve “zât-ı ilâhi”nin İsâ ismiyle harikaları ortaya getirdiğini  beyan etmektedir.

Gayemiz İsâ (a.s.) hayat hikayesini  yazmak olmadı-ğından burada da bu kadar ile yetinerek yolumuza devam edelim.

Kûr’ân-ı Keriym  Şura sûresi 42/52-53. âyetlerinde

6b ã¡Š¤ß a ¤å¡ß b¦y뢉  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a  Ù¡Û¨ˆ × ë ›UR

¢æb àí©ü¤a ü ë ¢lb n¡Ø¤Ûab ß ô©‰¤† m  o¤ä¢× b ß     

©é¡2 ô©†¤è ã a¦‰ì¢ã ¢êb ä¤Ü È u ¤å¡Ø¨Û ë

6b ã¡…b j¡Ç ¤å¡ß ¢õ¬b ' ã ¤å ß

›� =§áî©Ô n¤Ž¢ß §Âa Š¡• ó¨Û¡a ô¬©†¤è n Û  Ù £ã¡a ë

¢é Û ô©ˆ  £Ûa ¡é¨Ü£Ûa ¡Âa Š¡• ›US�

 6¡ž¤‰ ü¤a ó¡Ï b ß ë ¡pa ì¨à   £ŽÛa ó¡Ï b ß

›� ¢‰ì¢ß¢ü¤a ¢Šî©– m ¡é¨Ü£Ûa ó Û¡a  ¬ü a

ve kezalike evhayna ileyke ruhan min emrina

ma künte tedriy mel kitabü ve lel iymanü

ve lakin ce’alnahü nûren nehdiy bihî

men neşaü min ‘ıbadina

ve inneke letehdiy ila sıratın müstekıymin (52)

sıratillâhilleziy lehü ma fiyssemavati ve ma fiyl ardı

ela ilellahi tesıyrül ümürü (53)

Meâlen :

52. (Ey Rasûlum) ve keza işte böyle sana emrimizden rûh (Kûr’ân) vahy ettik. Sen kitap nedir, imân nedir bilmiyor-dun ve lâkin biz onu bir nûr kıldık, onunla kullarımızdan dilediğimizi hidâyete erdiririz ve kesin, şüphe yok ki, sen sıratın müstakime (istikamet bulan doğru yola) hidâyet edi-yor, rehberlik ediyorsun.

53. O Allah'ın yoluna ki, göklerde ne varsa ve yerde ne varsa hep O'nundur. Dikkat edin!. Bütün işler Allah'a se-yir eder (Allah’a varır)

“Rûh’tan bahseden bazı âyetler” isimli bu bölümü-müzün başında bu âyetten özet olarak bahsetmiştik. 

Bu bilgiler ışığında o âyeti ve özet yorumunu oradan tekrar okumakta yarar olacaktır,  zannediyorum.

Bu âyet-i kerime’yi iki def’a ele almamızın sebebi, “Hakikat-i Muhammedi” üzere hem başlangıç ve hem de netice olmasındandır. 

Diğer mertebeler sadece kendi bulundukları mertebe itibariyle bilgi vermekte iken “mertebe-i Muhammediyye” ki, “hamd” ve “hubb”tur, kendisinde bulunan bütün merte-belerden haber vermektedir; çünkü o “ümm”dür, yani bütün mertebelerin anasıdır. 

Şimdi; buraya kadar geldiğimiz bilgilerimizi hatırlar-sak “rûh-ul madeniyyet”ten “rûh’ul kudüs”e kadar yüksel-diğimizi tekrar görmüş oluruz. 

İseviyyet mertebesinin yolu bu kadardır ve bu yüzden İsâ (a.s.) göğe kaldırılmıştır. 

Sonradan gelerek yukarıda bahs edilen Şura 42/52-53 âyetindeki özellikler kendisinde tahakkuk ederek Muham-medi olarak hayatının sonuna kadar bu tatbikat ile yaşaya-caktır; çünkü bu yaşam gerçeği kendi zamanında henüz daha zuhurda olmadığından onun eğitimini alamamış idi.

O mutlak tevhid eğitimini kendi mi’racında (ki şimdi oradadır) alarak yer yüzüne indiğinde “şeriat-ı muhammed-i” ile emredecektir.

“Emrimizden bir rûh” 

Burada bahsedilen zât-i olan “rûh’u azam”dır, ki Hz. Rasûlullah (s.a.v.) a aracısız nefh edilmiştir. Kendisinden evvel gelen hiçbir nebiye bu rûhtan nefh edilmemiştir. 

Oraya ulaşmak çok zordur. Ancak onun varislerine yol vardır. Başka mertebelerden oraya ulaşılmaz, ta ki; Mu-hammed-i oluncaya kadar.

Bu mertebenin bir ismi de “Hakikat-i Muhamme-di”dir ve bütün mertebelerin kaynağıdır.

Nefih ve vahyedilen ise, zât olan Kûr’ân’dır.

Hakk’a ve halka ayna olan bu mertebeyi efendimiz (s.a.v.), “men reani fakat reel Hakk” yani “beni gören Hakk’ı görür”, kelâmıyla ifade etmişlerdir.

Buraya gelindiğinde “halktan Hakk’a” olan ikinci sefer tamamlanmış, gaye hasıl olmuş, ebedi yolculuk aslına ulaşarak kemâlini  bulmuş olmaktadır.

Bundan sonra üçüncü sefer başlayacaktır, ki “Hakk’ tan halka”dır.

Yukarıdaki tabloda; zât, 13 üncü mertebe olarak belirtilen “Rûh’ul Kemâl”, bütün bu mertebeleri kendi bün-yesinde cem eden, toplayan, “İnsân-ı Kâmil - halife – Haki-kat-i Muhammedi - Kûr’ân-ı natık”, bütün bunların zuhur mahalli olan “Hz. İnsân”dır.

İşte böylece bu İnsânda bütün bu mertebeler bulun-makta ve onları zuhura çıkarabildiği kadar yaşamakta ve o nispette yükselmektedir.

İnsânlar kendilerinde bulunan bu mertebelerle, bilen-ler bilerek, farkında olmayanlar da gafletleriyle tabii olarak yaşamaktadırlar.

İnsân

kendinde bulunan       sûret insânlığı ile

®  diğer sûretlerle,

kendinde bulunan       Maden mertebesi ile

®  diğer madenlerle,

kendinde bulunan       Bitki mertebesi ile

®  diğer bitkilerle,

kendinde bulunan       Hayvan mertebesi ile

®  diğer hayvanlarla,

kendinde bulunan       Nefsi benlik mertebesi ile

                  (hayvan-ı natık)          ® diğer nefsi benliklerle,

kendinde bulunan       İnsân-ı natık mertebesi ile

®  diğer natıklarla,

kendinde bulunan       Nefs mertebesi ile

®  diğer nefislerle,

kendinde bulunan       Cin mertebesi ile

®  diğer cinlerle,

kendinde bulunan       Melek mertebesi ile

®  diğer meleklerle,

kendinde bulunan       Mûseviyye mertebesi ile

®  diğer Mûseviyyelerle,

kendinde bulunan       İseviyye mertebesi ile        

®  diğer İseviyyelerle,

kendinde bulunan       Muhammediye mertebesi ile         

®  diğer Muhammediyelerle

irtibat kurabilmektedir. 

Kim bu mertebelerin biri ile perdelenmiş ise, sadece o düzeyin kişisi olarak yaşayacaktır.

Yaşadığımız bu hayatta örneklerini pek çok gördüğü-müz bu oluşumların bizlere ibret olması gerekmektedir.

Bilindiği gibi bazı kişiler hay’van türü varlıklara ilgi duyarlar, içlerindeki bu mertebe onlarda bu faaliyeti ortaya çıkarır, böylece diğer mertebeleri perdelenmiş, hayvani  özel-likleri daha belirgin hale gelmiştir.

Yine bilindiği gibi bazı kimseler göklerle, yıldızlarla, madenlerle uğraşırlar. 

Bazıları bitkilerle, çiçeklerle, bazıları nefsaniyetle ve bilhassa bazıları da cincilik ile meşgul olmaktadırlar.

Çünkü yukarıda da ifade edildiği gibi bu mertebeler de insânın varlığında mevcuttur.

Yukarıya doğru çıkıldığında Meleklik, Musevilik, İsevilik, Muhammedilik zuhura çıktığında insân kemâlli ola-rak bu hayatı yaşamağa devam eder.

Yaklaşık olarak insânın ilgi duyduğu alanı kendisinde karşılığı olan o alanın açığa çıkmasıyla mümkün olur, ancak böyle olduğunda diğer mertebeler bâtında kalır. 

İşte insân-ı kâmil bütün bu mertebelere câmi oldu-ğundan kendisinden bu mertebelerin hepsi itidal üzere den-geli zuhur eder.  Bu mertebe Muhammedilere has bir merte-bedir.

“Ne var âlemde, o var ademde”, sözü burada gerçe-ğini bulmaktadır.

“men eta allahe eta ehu külli şey’in” “kim ki Allah’a itaat ederse, Allah da ona her şeyi itaat ettirir” hükmü de gerçeğini bu mertebede bulmaktadır.

“Allah’a itaat ederse”den kasıd; kendinde Hakk’tan başka hiç bir şeyin kalmamasıdır. Böylece kendinde bulunan bütün mertebelerin sahibi Hakk olduğundan herşey ona itaat etmiş olur.

Özet olarak, varlığın her mertebesi “insân-ı kâmil”de mevcud olduğundan her varlıkla, varlığın kendi mertebesi iti-bariyle ilişki kurar.

Diğer insânlar ise, bulundukları yerden veya daha aşa-ğılardan olan varlıklarla iletişim kurarlar ve varlığın hangi mertebesi ile meşgul oluyorlarsa o mertebe ile perdelenmiş olmaktadırlar.

İnsân-ı kâmil’in tek meşguliyeti vardır o da Rabb’ıyla olan meşguliyetidir.

İşte ancak bu meşguliyet, “İnsân-ı Kemâl” ehli ya-par.

Bu mevzuu da burada özet olarak bırakarak yolumuza devam edelim.

Kûr’ân-ı Keriym Nebe sûresi 78/38. âyetinde

6 ¦b£1 • ¢ò Ø¡÷¬¨Ü à¤Ûa ë ¢€ë_¢ £ŠÛa ¢âì¢Ô í  â¤ì í ›SX�

¢å¨à¤y £ŠÛa ¢é Û  æ¡‡ a ¤å ß £ü¡a  æì¢à £Ü Ø n í  ü

›� b¦2a ì •  4b Ó ë

yevme yekumürruhu vel melâiketü saffen

lâ yetekellemune illâ men ezine lehürrâhmanü

ve kâle savaben

Meâlen :

O gün ki: Rûh ve melekler saf saf dikilir. Râhma-nın izin verdiklerinden başkaları konuşmazlar ve konu-şan da isabetli/doğru söyler.

Özet yorum :

Bu âyet-i kerime hakkında tefsirler değişik malumat vermişler ve mahşerde oluşacak bir hadise olduğunu beyan etmişlerdir. Dileyen kendi çabasıyla da araştırabilir, çok da iyi olur. Çünkü kendini tanıma yolunda çaba sarfeden kim-senin en büyük vasfı araştırıcı olması, bu yoldan da bilgisinin nakli değil müşahedeli olmasını sağlamasıdır.

Bilindiği gibi

“Kûr’ân”                    ®       “zât”tır,

“Furkan” ® “sıfat”tır,

“Kitab-ül mübiyn” ® “esma”dır,

“İmam-ül mübiyn” ® “ef’al”dir.

Ve yine bilindiği gibi, Kûr’ân-ı Keriym kendi ifadesiyle;

“hay”dır,      ® hayat kaynağıdır,

“rûh”tur,       ® her şeye candır,

“nûr”dur,      ®  bütün varlığı içten aydınlatmaktadır,

“ışık”tır,       ®  her varlığı dıştan da aydınlatmaktadır. 

Bu muhteşem özelliklerle her sûresi, her âyeti, her kelimesi yaşayan canlı birer mânâlar deryasıdır.  Neresi oku-nuyorsa okuyana orası, oradaki gerçek yaşamı açığa çıkararak yaşanmasını sağlamaktadır, çünkü zamanımızda ve her za-man içinde bahsedilen her sahnenin zahirde yaşanan karşılığı mutlaka vardır. 

Kûr’ân-ı Keriym bütün mertebelere câmi olduğun-dan ezelden ebede ne olmuş veya olacak ise, kendisinde bu mertebeler mevcud ve her an yaşanmaktadır ve bu âlemde hadiselerin tahakkuk sahnesi olduğundan “fiili Kûr’ân”dır.

Biz de bu âlemin bir elemanı olduğumuzdan bu âlem kitabının bir kelimesiyiz, yani Kûr’ân’a mensubuz.  Ancak hangi sûrenin hangi âyeti içindeyiz ve hangi kapsam alanına dahiliz?...... bilmeye çalışmalıyız. Çünkü orada birbirine zıt birçok mertebeler ve o mertebelerin kimlikleri vardır.

İşte irfaniyet yolunda yürüyen bir kişinin ilk yapması gerekli olan bu fiili âlem Kûr’ân’ındaki yerini tesbit etmesi ve kendisine gelen hitabın hangi mertebeden olduğunu bil-mesi ve gereğini  yapabilme iradesini  gösterebilmesidir.

Kemâle erebilmesi için yukarıda kısaca belirttiğimiz mertebeleri kendi bünyesinde birey olarak hayatına tatbik edebilmesidir.

Kûr’ân-ı Keriym’de bahsedilen bütün hadiselerin her-gün yaşanan özel bir yönü olduğu gibi ahiretle ilgili olan bö-lümlerinin de ahirette tekrar genel mânâda  yaşanacağı şüphe-sizdir. 

Eğer bizler bu günden bu âyetlerin ifade ettiği mânâ-ları özel olarak kendi bünyelerimizde yaşayabilirsek, daha sonra bu hadiselerin genelini yaşarken şaşkınlığa ve paniğe kapılmamış herkesin dehşet içinde olacağı o günlerde süku-netimizi muhafaza ederek tam bir tevekkül içerisinde neticeyi bekleyebiliriz.

Bu ifadelerden sonra tekrar Nebe 78/38 âyetine bir göz atalım.

Gayemiz tefsir yapmak değildir. Zâten onların hepsi-nin tefsirleri, ehilleri tarafından defalarca yapılmıştır, ancak küçük bir iki hususa dikkat çekmek istemekteyiz. 

Bu âyetin zahiren ifadesinin mahşer gününü ifade ettiği açıktır. Mutlak müşahedeli mânâ ve tahakkuku da an-cak o zaman azametiyle ortaya çıkacaktır. 

Bugün bu olayın bu yaşam şartları içerisinde mutlak mânâda yaşanması mümkün değildir. Ancak gelecekte böyle bir sahnenin mutlak mânâda olacağı açık olarak bildirilmek-tedir.

Bunu böyle bilip imân etikten sonra, bize acilen lâzım olan diğer âyet-i kerimelerde de olduğu gibi bu âyet-i keri-meden bugün nasıl bir istifade ederiz düşüncesi olmalıdır.

Âyet-i kerime okunduğunda “rûh”un tekil meleklerin çoğul olarak ifade edildiği ve râhmaniyyet mertebesinden, ulûhiyyet mertebesinin haber verdiği açık olarak anlaşılmak-tadır.

Bu rûh “râhmaniyyet mertebesi”nden bütün âlem-lere “nefes-i râhmani” olarak üflenen “rûh’ul kudüs”ün mahlûka dönük yüzü olan rûh’tur, ki bütün âlemde faaliyet-tedir.

Yukarıda bu rûh’un mertebeleri kısaca ifade edilmişti. Asılda rûh tek olduğundan tekil, fakat mertebeleri olduğun-dan saf saf diye meleklerle beraber aynı zamanda çoğul ola-rak ifade edilmiştir.

Ancak “dikilir” ifadesiyle birey şuuru olan rûhtan ve-ya rûhlardan bahsedilmekte; maden, nebat gibi onların rûhun-dan bahsedilmemektdir. Çünkü onların ahiretleri yoktur, me-lekler ise, zâten çoktur.

O yaşanacak hadiseye mutlak mânâda “râhmaniyyet mertebesi” hakim olduğundan, orada “râhman”ın mutlak mânâda her varlığın içinden de onlara rahmeti olduğundan bu rahmetin açığa  çıkması çok muhtemeldir. 

Cenâb-ı Hakk’ın “Râhman” ismi olduğu gibi “Ceb-bar” ismi de vardır.  Râhmaniyyetin belirtilmesi her varlığa kendi gereği olan rahmetin verilmesi olarak düşünülebilir.

“Ancak onun izin verdikleri konuşur.”

Çünkü onlar bu hakikatleri idrak ettiklerinden müşa-hedeli olarak konuşurlar ve gerçek olan doğruyu söylerler.

Kısaca böyle ifade ettikten sonra bu hadiseyi şuuru-muzda şu anda yaşamaya çalışalım.

Yukarıda belirtilen mertebeleri toplu halde düşünerek tefekkür ettiğimizde zâten rûh ve melâikenin  bütün mertebe-leri ile mutlak mânâda faaliyette olduğunu anlamamız zor olmayacak ve âyet-i kerimenin bu bölümünün dahi bütün âlemlerde halen capcanlı yaşandığını idrak etmemiz açık ola-rak anlaşılacaktır.

Bütün bunları ve benzeri oluşumların hakikatlerini  akıl ve gönüllerinize havale ederek ve Cenâb-ı Hakk’tan irfa-niyet dileyerek rûh ile ilgili bazı âyetler bölümünü burada şimdilik bitirmek istiyorum. 

Tevfik ve muvaffakiyet Allah’tandır (c.c.). 

Şimdi gelelim Nûr’dan bahseden bazı âyetlere.

Nûr’dan Bahseden Bazı Âyetler

“Zuhura perde olmakta zuhuru

 Gözü olan delil ister mi Nûra” denmiştir.

Kûr’ân-ı Keriym Nûr sûresi 24/35. âyetinde

6¡ž¤‰ ü¤a ë ¡pa ì¨à £ŽÛa ¢‰ì¢ã ¢é¨Ü£Û a ›SU�

6 ¥€b j¤–¡ß b èî©Ï §ñì¨Ø¤'¡à × ©ê¡‰ì¢ã ¢3 r ß    

 ¢ò ub u _¢ £ŒÛ a 6§ò ub u¢‹ ó©Ï ¢€b j¤–¡à¤Û a

¥ £ô¡£‰¢… ¥k ×¤ì × b è £ã b ×

§ò ãì¢n¤í ‹ §ò × ‰b j¢ß §ñ Š v ( ¤å¡ß ¢† Óì¢í

=§ò £î¡2¤Š Ë  ü ë  §ò £î¡Ó¤Š (  ü

6 ¥‰b ã ¢é¤Ž Ž¤à m ¤á Û ¤ì Û ë ¢õ¬ó©š¢í b è¢n¤í ‹ ¢…b Ø í

6 ¢õ¬b ' í ¤å ß ©ê¡‰ì¢ä¡Û ¢¢é¨Ü£Û a ô¡†¤è í  6§‰ì¢ã ó¨Ü Ç ¥‰ì¢ã

6¡�b  £äÜ¡Û  4b r¤ß ü¤a ¢é¨Ü£Û a ¢l¡Š¤š í ë

›�= ¥áî©Ü Ç §õ¤ó ( ¡£3¢Ø¡2 ¢é¨Ü£Ûa ë

allahü nûrüssemavati vel ardı

meselü nûrihî kemişkatun fiyha mısbahun

el mısbahu fiy zücacetin ez zücacetü

keenneha kevkebün dürriyyün   

yukadu min şeceretin mübareketin zeytünetin

lâ şarkıyyetin ve lâ ğarbiyâyetin

yekadu zeytüha yudıy’ü velev lem temseshü narun

nürün âlâ nürin yehdiyllahü linûrihî men yeşa’ü

ve yadribullahül emsale linnasi

vallahü bikülli şey’in aliymün

Meâlen :

Allah göklerin ve yerin nûru’dur.  Onun nûrunun misâli, içinde güçlü aydınlıklı bir çırağ/lâmba bulunan bir hücre/bir kandillik gibidir. O güçlü aydınlıklı lâmba bir cam içindedir. O cam da sanki incimsi bir yıldızdır.  Do-ğuya da, batıya da nispet edilmeyen kutlu bir ağaçtan, zeytinden tutuşturulur. Nerede ise yağı, kendisine bir ateş dokunmasa bile aydınlık verir. Nûr üstüne Nûr’dur.  Allah Nûru için dilediği kimseyi hidâyetler/iletir. Allah in-sânlara temsiller getiriyor. Allah her şeyi çok iyi bilendir.

Özet yorum : 

“Allah göklerin ve yerin nûru’dur” âyetini ve “nûr”un hakikatini daha iyi anlayabilmemiz için yukarıda geçen, (mutlak vücûd, Rûh, Nûr, madde ve cisim) bölümlerini tekrar okumakta yarar olacağı kanaatindeyim. 

Özetleyerek de buraya alalım.

“Zât-ı Mutlak”, bâtın âleminde “a’dem” (yokluk) halinde, “gizli hazine”sinde, zûlmette iken dahi;

                  - İlm-i İlâhi

                  - Hakikat-i Muhammedi

                  - Rûh’ul A’zam

                  - A’yân-ı Sabite

                  - Rûh’ul Kudüs

                  - Nûr-u İlâhi  ve

                  - Mükevvenat - âlemler kendisinde mevcud idi.

“Rûh’ul Kudüs”, Nefes-i Râhmani ile bütün âlemle-re her mertebesinde gerektiği şekilde “Hayat rûh”unu nefh etti (üfledi). 

Bu nefih içinde “Nûr’u ilâhi” de mevcud idi. 

“Nûr-u ilâhi”nin zuhura (açığa) çıkıp faaliyete geçti-ği mertebe “Esma” (isimler), “Esma’ül Hüsna” (Allah’ın güzel isimlerinin) nûrlanarak belirginleşmeğe başladığı mer-tebesidir. 

Sıfat mertebesinde “ilmi ilâhi” olarak herşey bir bü-tün halinde iken, oradan nefhedilen “Nefes-i Râhmani” ile esma mertebesinde her bir ismin kimlikleri oluşmağa başla-dığından kesretin ve mahlûkiyyetin de kaynağı olmuştur.

Nûr, Allah’ın isimlerinden zâtına ait bir isimdir. 

“Nefes-i Râhmani” ile Rûh ve Nûr olarak bütün â-lemlere yayılmış ve her zerreye sirâyet etmiştir.

Rûh ® Râhmaniyyet ®  o da “Akl-ı kül”dür.

Nûr  ® Rûbubiyyet ®  o da “Nefs-i kül”dür.

İkisinin birlikteliğinden “atom”

ve onun yoğunlaşmasından da cisimler,

cisimlerin topluluğu da, bu âlemleri meydana getirmiştir.

Her nesnede ona hayat ve ilim veren “rûh”; o merte-besi itibariyle ve kimlik vererek içinden aydınlanmayı, o nes-nenin meydana çıkmasını  sağlayan “nûr” mevcuttur.

Allah’ın zât-i isimlerinden ve zât-i tecellisi olan “Nûr’u ilâhi” ile görüntüye gelen bu âlemler yönüyle, Allah semavat ve arzın “nûru”dur.

Yukarıda geçen “Rûbubiyyet” bölümünden birkaç satırı da hatırlamaya çalışalım.

Nûr, Zûlmetin zıttıdır.

Zûlmet, kendi idrak olunmadığı gibi, kendisiyle de birşey idrak olunmaz.

“Hakiki nûr” kendisi vasıtasıyla idrak olunan “nûr” dur fakat kendisi idrak olunamaz.

Çünkü “hakiki nûr” nispetler ve izafetlerden arınmış olması bakımından Hakk’ın zâtının aynıdır.

Allah (c.c.) bütün mevcudatlarda açılmış olan bir “nûr”dur, ki buna “vücûd nûr”u ismi verilir.

Mutlak Hakk’ın vücûdu, zuhurlar itibariyle idrak olunurlar. Ancak bu idrak, “nûr” ismi ile vaki olur ve “nûr” Allah’ın (c.c.) zât-i isimlerindendir.

Meleklerin ana kaynağı “nûr” ve doğuş yerleri de bu mertebedir.

Rûh’un zahire tecellisi ® “ilim, hayat ve hareket.”

Nûr’un zahire tecellisi ®  “Kuvvet, aydınlanma ve ilim”

 oldu.

İlâhi ilimde var olan bütün “a’yân-ı sabite”ler,  zûlmet-ten çıkıp, “Rûh”tan birer elbise giyerek “Nûr” âlemine ulaş-tılar;  ® oradan da Nûr’dan bir elbise giyip daha belirgin hale gelip,

® oradan da ef’al âleminde aldıkları birer maddi elbi-seyle zuhurda görüntüye geldiler.

Nûr hakkında birkaç cümle de, Elmalı Hamdi Ya-zır’ın “Hak dini, Kûr’ân dili” cild 5, sahife 3518 de İmam-ı Gazzaliden naklen verelim.

Herşey basara, Nûr’u zahir ile zahir olduğu gibi yine bâtını basirete de, herşey Allah ile zahir olur.  Allah’ın Nûr’u herşey ile zahir olur da fark edilmez.

Zahiri aydınlığın gitmesi, güneşin ufukta kaybolmasıy-la olduğu zannedilir. Ancak herşeyin zuhur sebebi olan  “Nûr’u ilâhi”nin zevali ve gaybiyyeti tasavvur edilemez.  Değişmesi mümkün olmadığından eşyada daima kalır.

Eşyanın hepsi hâlikının vücûduna şehadet etmektedir.  Hepsi bir geliş üzere müsavi olduklarından, her şey bütün va-kitlerde hamd ile tesbih eylediklerinden farklılık kalkmış, giz-li bâtın yol kalmıştır. Zira marifette zahir yol eşyayı zıdla-rıyla tanımaktır.

Nûr, zâtıyla zahir ve eşyanın da kendisiyle zahir ol-duğu şeydir. 

Nûr’un şiddeti zuhur ve eşyanın kendisiyle zahir ol-ması itibariyle mutlak olduğu halde “zât-ı ilâhiyye”den bir isimdir.  Nitekim şiddetli zuhurundan gizli kalmıştır.

“A’dem - yokluk” ® Zûlmet;

“Vücûd – varlık” ® Nûr’dur. 

Masivallah’ın hepsi, zâtı için zûlmettedir. 

Mevcudiyetlerinden sonra meydana gelen varlıkların hepsi de Allah’ın varlığından zuhura gelir. 

Yokluk karanlığında iken, onları vücûd ile ızhar eden ve cehalet karanlığında iken, üzerlerine marifet nûrları ile feyz veren ancak Allah-u Teâlâ’dır.

Herşeyin  zuhuru onun ızharıyladır.

Rûhun hassası da ızhar ve tecelliyi inkişaftır. 

O halde açık olarak anlaşılır ki; hakikaten Nûr-u Mutlak, “Allah süphanehu ve teâlâ”dır ve ondan başka-sına “nûr” denmesi izafi’dir.

Bu ifadelerden de anlaşıldığı üzere âyet-i kerimenin başında belirtilen “Nûr” zât mertebesi itibariyledir. 

Bundan sonraki ifadeler, misâllerle ef’al mertebesin-den verilmektedir.  Ona göre değerlendirmek icab etmektedir.

“meselü nûrihi” (O’nun nûrunun misâli)

“kemişkatun” (bir hücre, bir kandillik gibi)

“fiyha misbahun”

(içinde güçlü aydınlıklı bir lâmba)

“elmisbahu fiy zücacetin”

(cam içinde o aydınlıklı lâmba)

“ezzücaceti keenneha kevkebün dürriyyun”

   (sanki o cam inci gibi bir yıdız)

“yukadu min şeceretin mübareketin zeytünetin”

   (kutlu bir ağaçtan zeytinden tutuşturulur)

“lâ şarkıyyetin ve lâ ğarbiyâyetin”

   (ne doğulu, ne batılıdır)

“yekadu zeytüha yudıy’ü”

(nerede ise yağı ziya verir)

“velev lem temseshü narun”        

(bir ateş ona isterse dokunmamış olsun)

“nûrün âlâ nûrin” (nûr üstüne nûr)

“yehdiyllahü linûrihî men yeşa’ü”

(Allah dilediği kimseyi nûruna iletir)

“ve yadribullahül emsale linnasi”

(Allah insânlara temsiller getiriyor)

“vallahü bikülli şey’in aliym”         

(Allah her şeyi çok iyi bilendir)

Bu âyetlerde belirtilen misâl, ef’al âleminden bakıldı-ğında bütün varlığın, genel olarak aynı sûrette olduğunu açık olarak ifade etmektedir.

Ancak özel olarak ise, “Nûr-u ilâhi”nin  en geniş ve genel mânâda zuhur - tecelli mahalli olan “İnsân-ı Kâmil”i tarif etmekte ve teşbih (benzetme) yoluyla izah etmektedir.

“O’nun nûrunun misâli bir hücre, bir kandil gibi”

Bu hücre ve kandillik, yoğunlaşmış olan rûh ve nûr-dan oluşan “insân-ı kâmil”in fiziki vücûd heykelidir.

“içinde güçlü aydınlıklı bir lâmba”

Bu lâmba “insân-ı kâmil”in geniş, aydınlık gönlüdür.

“cam içinde o aydınlıklı lâmba”

Cam gibi parlak gönlünün içinden ışık ve nûr saç-makta.

“sanki o cam inci gibi bir kevkeb/yıdız”

Gökyüzünde yıldız nasıl parlarsa, yeryüzünde de “in-sân-ı kâmil” bâtınen, zahiren öyle parlamaktadır.

“kutlu bir ağaçtan zeytinden tutuşturulur”

Zeytin Kûr’ân-ı Keriym’de de ismi geçen çok değerli bir gıdadır. 

Tasavvufta ise, kesrette vahdet-i (çokluktaki; tekliği) ifade etmekte...,

ağaçlığı dolayısıyla da, insân vücûdunu ima etmek-tedir. 

Her vücûdun (mevcudun) bir meyvesi vardır.

İnsân ağacının meyvesi ise,  meyveleri sayılamayacak kadar çoktur. 

Fenafillâh mertebesinde olan İnsânın meyvesi “zey-tin”dir. 

Onları kendi varlığında yeşil olarak oluşturur, sonra onları zeytin havuzuna atar, orada kararmasını bekler. 

Siyahlıkta kemâle erince, satışa ve oradan da sofralara sunulur. 

“Siyahlıkta kemale ulaşmak fenafillah”tır.

İstenirse preslerde ezilir ve yağ elde edilir. 

Bu yağı, kesrette vahdeti, yani (çokluktaki; tekliği– birliği) ifade etmektedir.

İşte bu hakikatı idrak eden “insân-ı kâmil” ilâhi nûr ile parlamaktadır.

“ne doğulu, ne batılıdır”

O tevhid - zeytin ağacı ne doğulu ne batılıdır. 

Doğu ve batı ayrı ayrı fark âleminin mekânlarıdır. “Zât-ı ilâhi” ise, mekân ve cihetten münezzehtir. 

Teşbih mertebesi itibariyle Hakk’ın zuhur mahalli o-lan “insân-ı kâmil” dahi ne doğulu, ne de batılıdır ve “in-sân-ı kâmil”in nûrlu gönlü bütün âlemi ihata ettiğinden, bu yönüyle ne doğulu ne batılıdır.

“nerede ise yağı ziya verir”

O yağ, tevhid ilmidir ve herşeyden çok ziya – ışık verir ve zuhur mahalli “insân-ı kâmil”in lisanıdır.

“bir ateş ona isterse dokunmamış olsun”

Dışarıdan dokunacak zahiri bir ateş ona tesir etmez, esasen onun muhabbet ateşi kendi içinde mevcuttur.

“nûr üstüne nûr”

“İnsân-ı kâmil”in kendine ait bir nûru olduğu gibi onun üstünde de “nûr-u ilâhi” vardır.

Bu iki nûr tevhid edilip birleşince “Nûr üstüne Nûr” olur, ki zâtın kulunu ihata etmesi ve tekliğin oluşmasıdır.

Bu Nûr’un “İnsân-ı kâmil”in gözünden de zuhur et-tiği ehlince malumdur.

“Allah dilediği kimseyi nûruna iletir”

Nûr, fiziken bütün âlemi ihata etmiş olduğu gibi akıl âlemini de ihata etmiştir.  Kişiler bunu bilseler de bilmeseler de bu nûr ile düşünüp aydınlanırlar.

İlmi aydınlanma olan bu “Nûr”a,

- “Nûr’u ilâhi”,

- “Nûr’u Nübüvvet”,

- “Nûr’u Kûr’ân”,

- “Nûr’u imân”,

- “Nûr’u ilim”,

- “Nûr’u akl”,

- “Nûr’u göz”,

- “Nûr’u gönül” (v.s.) denmiştir. 

Gaflet ehli de, bu akl ve idrak Nûr’unu kullanır fakat farkında olmaz.

İşte Cenâb-ı Hakk dilediği kimseye bu Nûr’unu far-kettirmeğe başlayınca, o’na bu Nûr’un idrak yönleri açılmağa başlar.

Çalışmalarını yaparak gereğini yerine getirdiğinde de Nûr mertebelerini  aşarak “Nûr’u ilâhi”ye ulaşmış olur. 

Bu da Allah’ın (c.c.) dilediği kimseyi, “zât-i Nûr”una iletmesidir.

“Allah (c.c.) insânlara temsiller getiriyor”

Cenâb-ı Hakk, “misâllerini”, Kûr’ân-ı Keriym’inde iki türlü ifade etmektedir.

Biri, geçmişte yaşanan hayat hikayelerini kıssa etmek sûretiyle;

diğeri ise, bu âyetlerde de görüldüğü gibi “teşbih” (benzetme) ile ifade etmektedir, ki bunlar da Allah’ın (c.c.) kullarına ilmi yönden rahmetidir.

“Allah her şeyi çok iyi bilendir” 

Mutlak mânâda ilim sıfatı, zâtına aittir. “Akl-ı kül” dahi bütün âlemi ihata etmiştir.  

Kûr’ân-ı Keriym’de de açıklanmayan hiçbir şey kal-mamıştır. 

Gerek mevcudat ilmi, gerek ilâhiyat ilmi hepsi kendi-ne aittir. Bu yüzden Allah (c.c.) her şeyi şüphesiz çok iyi bi-lendir.

Kûr’ân-ı Keriym  İbrahim sûresi 14/1. âyetinde

 Ù¤î Û¡a ¢êb ä¤Û Œ¤ã a ¥lb n¡× ® ¨Š¬Ûa ›Q�

¡pb à¢Ü _¢ £ÄÛa  å¡ß  �b £äÛa  x¡Š¤‚¢n¡Û

¡‰ì_¢ £äÛa ó Û¡a  ¤á¡è¡£2 ‰ ¡æ¤‡¡b¡2

›� =¡†î©à z¤Ûa ¡Œí©Œ È¤Ûa ¡Âa Š¡• ó¨Û¡a

elif lam ra kitabün enzelnahü ileyke

lituhricennase minez zulümati

ilennüri biizni rabbihim

ila sıratıl aziyzil hamiydi

Meâlen :

Elif, lam, ra.  Bir kitap ki, onu, insânları rabları-nın izni ile “zûlmetten nûr’a” (karanlıktan aydınlığa) Aziz ve Hamid’in yoluna çıkarman için indirdik.

Özet yorum :

“elif, ram, ra” da bir kitaptır, buna “fiili Kûr’ân” denir.

a              “elif” ® ehadiyyet,

Þ “lâm” ® lâhud,

‰ “ra” ® rahmâniyyet ve rûbubiyyet mertebelerini ifade eder, ki bütün âlemi ihata etmişlerdir. 

Herşey kendilerinde mevcuttur.  Bu yüzden yaşanan “fiili Kûr’ân”dırlar.

Ayrıca, “kitabun”dan kasıt “yazılı Kûr’ân”dır. 

“enzelnahü ileyke” (işte sana bunları indirdik)

Burda “sana”dan kasıt;

- evvelâ Hz. Rasûlullah (s.a.v.),

- sonra insân-ı kâmil,

- sonra okuyan her mü’min

ve tek tek bütün insânlardır. 

Çünkü insânlar mertebe mertebedir ve Kûr’ân-ı Ke-riym de her mertebeden o mertebe sahiplerine hitap etmekte-dir, yeter ki bizler anlamaya çalışalım.

“lituhricennase minezzulümati ilennüri”

“İnsânları  “zûlmetten  Nûr’a (karanlıklardan aydın-lığa) çıkarman için”

Yine burada “Zûlmet” ve “Nûr”u iki türlü anlama-mız gerekmektedir.

Biri, cehalet karanlığından ilmin nûr’u, aydınlığına;

diğeri ise, ileriki sahifelerde bahsi geçen “â’maiyyet” zûlmetinden (karanlığından), “izafi yokluk”tan, Nûr-u İlâhi mertebesine çıkararak varlığının mevcudiyetini zuhura getir-miş olmasıdır, ki böylece varlıklar kimlik bulmuşlardır.

“biizni rabbihim”  (Rabblerinin izniyle)

Bilindiği gibi Rab’lık (Rûbubiyyet) esma mertebesi-dir.  Bu mertebe ise, “Nûr’u ilâhi”nin zuhura çıktığı yerdir, bu çıkış ise, ancak Rûbubiyyet mertebesinin izni ve düzenle-mesiyle mümkün olabilir. 

İşte bu yüzden Nûr’un çıkması Rabb’in iznine bağlan-mıştır.

“ila sıratıl aziyzil hamiyd”

(Aziz ve Hamid’in yoluna)

Cenâb-ı Hakk, mutlak mânâda çok yüce aziz, izzet ve azamet sahibidir. Aynı zamanda Hamiyd ve Mahmud’tur.  Yani hem öven, hem övülendir. 

Bir taraftan kulu ona “hamd” eder yani över, diğer taraftan da o kulunu tahmid eder, över. 

Gerçek Hamd’ın sekiz mertebesi vardır.  Bunları özet olarak “Salât – Namaz” adlı kitabımızda ifade etmeğe çalış-tık, dileyen oraya bakabilir.

Burada bu kadarla yetiniyoruz. 

Tevfik ve muvaffakiyet Allah’tandır. 

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/1. âyetinde

 ž¤‰ ü¤a ë ¡pa ì¨à £ŽÛa  Õ Ü � ô©ˆ £Ûa ¡é¨Ü¨£Û¡Û ¢†¤à z¤Û a ›Q

6  ‰ì_¢ ££äÛa ë ¡pb à¢Ü_¢ £ÄÛa  3 È u ë

el hamdu lillâhilleziy halekassemavati vel arda

ve ce’alezzulümati vennûre

Meâlen : 

El hamd gökleri ve yeri halkeden; zûlumatı (ka-ranlıkları) ve Nûr’u (aydınlığı) ca’l eden/kılan Allah içindir

Özet yorum :

Gökleri ve yeri,  yani ef’al (fiiller) “madde âlemini”,

Zûlmet (karanlık), â’ma “sevad-ı a’zam” mutlak “karanlık ve Nûr”, bâtın âlemlerini, var eden odur ve Hamd o’na mahsustur. 

Mutlak mânâdaki hamd’ı ancak o yapar. Kul her şey-de olduğu gibi gerçek hamd’da da acz içindedir. Rabb’ını ha-yâlen tanıdığı kadar hamd edebilir, ki buna da hayâl vehim karışıktır.  Hal böyle olunca buna “hamd-ı hayâl” denir. 

Gerçek hamd kulun fena fillâh mertebesinde kendin-den fani olduktan ve baka billâh Hakk ile bâki olduktan son-ra yaptığı Hamd’dır.

Bu dahi kulun lisanından Hakk’ın Hamd’ı, övgüsüdür, ki kulun yokluğundan Hakk’a bağlanır, bu yönüyle de kul gerçek Hamd’dan aciz kalmış olur.

Kûr’ân-ı Keriym  Maide sûresi 5/44. âyetinde

7 ¥‰ì¢ã ë ô¦†¢ç b èî©Ï  òí¨‰¤ì £nÛa b ä¤Û Œ¤ã a ¬b £ã¡a ›TT�

inna enzelnettevrate fiyha hüden ve nûrün

Meâlen :

Gerçekten, içinde hidâyet ve Nûr bulunan Tevrat’ı biz indirdik.

Özet yorum :

Tevrat; Mûseviyyet mertebesinin ilim kitabıdır. 

Mûseviyyet mertebesi Esma mertebesidir.

“Nûr-u İlâhi” de bu mertebede zuhura çıkmaktadır.

Bütün bunların ilmini Cenâb-ı Hakk bizzât kendinin indirdiğini açık olarak ifade etmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym  En’âm sûresi 6/91. âyetinde

¡é¡2  õ¬b u ô©ˆ £Ûa  lb n¡Ø¤Ûa  4 Œ¤ã a ¤å ß ¤3¢Ó

�b £äÜ¡Û ô¦†¢ç ë a¦‰ì¢ã ó¨�ì¢ß ©

kul men enzelel kitabelleziy cae bihi

Mûsâ nûren ve hüden linnasi

Meâlen :

De ki: “Mûsâ’nın insânlar için Nûr ve bir hidâyet olarak getirdiği kitabı kim indirdi”.

Not : Bu âyetin cevabı bir evvelki âyette bildirilmiş idi.

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/122. âyetinde

¢êb ä¤î î¤y b Ï b¦n¤î ß  æb × ¤å ß ë a ›QRR�

¡�b £äÛa ó¡Ï  ©é¡2 ó©'¤à í a¦‰ì¢ã ¢é Û b ä¤Ü È u ë

6b è¤ä¡ß §x¡‰b ‚¡2  �¤î Û ¡pb à¢Ü_¢ £ÄÛa ó¡Ï ¢é¢Ü r ß ¤å à ×

evemen kane meyten feahyaynahü

ve ce’alna lehü nûren yemşiy bihi fiynnasi

kemen meselühü fiyzzulümati leyse biharicin minha

Meâlen :

Bir ölü iken kendisine hayat verdiğimiz ve ona, sa-yesinde insânlar arasında yürüyeceği bir “nûr” ışık sun-duğumuz kimse; içinden çıkamaz bir konumda karan-lıklar içinde kalmış kişinin durumu gibi midir?

Özet yorum :

Bu âyet-i kerimenin hakikatini anlayabilmek, kendi-mizi tanımamızda bize büyük yardımcı olacaktır.

“men kane meyten” (o kimse meyt/ölü iken)

Daha evvelce ifade etmeğe çalıştığımız gibi, insânoğ-lu yeryüzüne geldiğinde “Hakikat-ı ilâhiyye”den ayrılıp “beşeriyyet” beden kabrine (kaydına) girdiğinde, zahiren fi-ziki mânâda hayat sahibi gibi gözüküyor ise de bâtınen ölü hükmündedir. 

“feahyaynahü” (biz ona hayat verdik)

Bâtınen gerçek mânâda diri  (canlı), hayat sahibi ola-bilmemiz için, gerçek bir tevhid - irfan eğitiminden geçme-miz gerekmektedir.  

Bu eğitim ile “Nûr-u ilâhi” ölü hükmünde olan akıl ve gönlümüzde cereyan ile dolaşmaya başlar ve her ulaştığı hücreye hayat ve Nûr (aydınlık) verir. 

Böylece aydınlanan, nûrlanan bölgeler genişledikçe irfaniyeti artar ve yeni bir rûhani hayat oluşmağa başlar.  İş-te bu ikinci doğum ve yeni bir hayattır.

Hayat “Hay” isminin zuhuru olduğundan doğrudan özel olarak Hakk’a bağlıdır. Bu yüzden, “biz ona hayat ver-dik” diyerek hayatı kendine bağlamıştır.

Bilindiği gibi buradaki; “biz” hükmü, Cenâb-ı Hakk’ ın sıfatlarına verdiği değeri göstermekte ve sıfatları ile “biz” ifadesini kullanmaktadır.

Ayrıca bu eğitimin insân-ı kâmil vasıtasıyla olabile-ceğinden, zahiren bu eğitimi  insân-ı kâmil veriyormuş gibi gözükse de İnsân-ı Kâmil’in bâtında Hakk’ın varlığı oldu-ğundan, zahiren insân-ı kâmil bâtınen Hakk olduğundan böy-lece de yine “biz”  ifadesi kullanılmıştır.

“ce’alna lehü nûren”

(onu biz Nûr ca’l ettik/kıldık)

Kendisinde tevhid eğitimi ve bilgisi bulunan kimseye, gerçek mânâda bir idrak Nûr’u verilmiştir veya kendisi Nûr isminin de zuhur kaynağı olduğundan kendisinde, kendine ait bir yönü kalmadığından zâten Nûr kalmıştır.

“yemşiy bihi fiynnasi”

(Bu Nûr ile insânlar arasında yürür)

Bu oluşum çok ciddi ve müthiş bir hadisedir.  Yolda, çarşıda, pazarda, birçok insân; “İnsân” ismi ile ifade edilen kendinden (bâtınından) habersiz dolaşan zuhurların içinde, “kendine, nefsine, rabbına, Allah’ına” kazandığı bu Nûr ile arif olan kimselerin o insânlar arasında dolaşırken onların hiçbir şekilde anlayamayacağı bir imtiyaz ve güzellik içinde oldukları aşikardır. 

Bu hadiseyi Cenâb-ı Hakk zâtına bağladığından çok mühim zât-i bir oluşum olduğu kolayca anlaşılmaktadır.

Gereğini yerine getirmeğe ve gerçek mânâda “Halife – İnsân” ifadesine yaraşır bir hayat yaşamağa gayret etmek, kişiye çok şey kazandıracak ve sonunda o da bu hükmün kapsamına girerek insânlar arasında “bu Nûr” ile dolaşarak bâtınen imtiyazlı konumda olacaktır, ki bu kendine hem dün-ya, hem ahiret saadetini kazandırmış olacaktır.

Kûr’ân-ı Keriym  Saf sûresi 61/8 âyetinde

 æ뢊¡Ïb Ø¤Ûa  ê¡Š × ¤ì Û ë ©ê¡‰ì¢ã _¢ £á¡n¢ß ¢¢é¨Ü£Ûa ë

vallahü mütimmü nûrihî velev kerihel kafirune

Meâlen : 

Kafirler istemese de Allah Nûr’unu tamamlayan-dır.

Özet yorum : 

Küfür lügatta birçok mânâlara geldiği gibi “örtme ve gizleme” mânâlarına da  gelmektedir. 

Eğer dikkat edersek en büyük “kafir” (örtücünün) içimizdeki kimliğimizi oluşturan nefsi benliğimiz olduğunu anlamamız zor olmayacaktır.

İçeride ve dışarıda olan bu örtücüler isteseler de iste-meseler de Allah Nûr’unu tamamlayandır. 

Zahirde ve bâtında, Nûr’u ilâhi seyrini  tamamlaya-maz ise orada hayat devam edemez.

Bu yüzden âlemlerin faaliyeti “Nûr”un esma merte-besinden ef’al mertebesine tenezzülüyle mümkün olabilmek-tedir.

Bâtınen dahi; idrak, şuur, muhabbet ve irfan Nûrunun varlığındaki seyeranı da o varlıktaki  irfaniyyetin zuhura çıkıp tamamlanmasını temin etmektedir. 

Böylece her iki yönüyle de, zahir ve bâtın, Allah Nûrunu tamamlayandır.

Biz de bu âyet-i kerime ile bu bölümü şimdilik burda tamamlamaya çalışarak yolumuza devam edelim. 

Yukarıda geçen bölümlerde vahy’in değişik yönlerini görmüştük, bir miktar da genel vahy’lerden örnekler vererek bu mevzua olan vukufumuzu arttırmağa çalışalım.    

Vahy’den Bahseden Bazı Âyetler

Kûr’ân-ı Keriym En’âm sûresi 6/93. âyetinde

b¦2¡ˆ × ¡é¨Ü£Ûa ó Ü Ç ô¨Š n¤Ïa¡å £à¡ß ¢á Ü¤Ã a ¤å ß ë ›YS�

¥õ¤ó ( ¡é¤î Û¡a  €ì¢í ¤á Û ë £ó Û¡a  ó¡y@ë¢a  4b Ó ¤ë a

6 ¢é¨Ü£Ûa  4 Œ¤ã a ¬b ß  3¤r¡ß ¢4¡Œ¤ã¢b �  4b Ó ¤å ß ë

ve men azlemü mimmen iftera alellahi keziben

ev kale uhiye ileyye e lem yuha ileyhi şey’ün

ve men kale seünzilü misle ma enzelallahü

Meâlen : 

Allah’a karşı yalan iftira edenden, uydurandan, yahut kendisine hiç birşey vahiy edilmemişken, “Bana da vahyolundu” diyenden; “Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim,” diyenden daha zâlim kimdir?

Özet yorum : 

Geçmişte de, günümüzde de âyet-i kerimenin ifade ettiği türden bazı kimseler görülmüştür. 

Bunlar gerek bilerek kasden, veya ayırıcı özellikleri olmadıklarından ilham ve evham’ın vasıflarını bilemedikle-rinden, kendilerinde oluşan şiddetli hayâl gücü ve evham ile, nefsi benliklerinden veya cinlerden aldıkları bir takım vesve-selerle (vesvas), kendilerinde bir varlık görmeğe başlamakta-dırlar. 

İşte bu hayâli varlık öyle şişerek büyür ki kendi öz varlığını da sardığından, “ondan” habersiz kendisine hayâli, yeni bir dünya kurup, onun sahibi olduğunu sanarak, orada hükmettiğini zanneder.

Farkında olmadan gafletinden veya inkârından yuka-rıda bahsedilen hükmün altına girerek ve nefsini ilâh edinmiş olarak her iki dünyâsinı da harab etmiş olur.

Kûr’ân-ı Keriym  Yusuf sûresi 12/109. âyetinde

6 Ù¡Ü¤j Ó ¤å¡ß b ä¤Ü �¤‰ a ¬b ß ë ›QPY

ô¨Š¢Ô¤Ûa ¡3¤ç a ¤å¡ß ¤á¡è¤î Û¡a ó¬©yì¢ã ¦üb u¡‰ £ü¡a

ve ma erselna min kablike

illâ ricalen nuhıy ileyhim min ehlil kura

Meâlen : 

Senden önce gönderdiğimiz elçiler de ancak kasa-balar halkından kendilerine vahy ettiğimiz bir takım rical olan kimselerdi.

Kûr’ân-ı Keriym, Rad 13/30 âyetinde

6¡å¨à¤y  £ŠÛb¡2  æ뢊¢1¤Ø í ¤á¢ç ë  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a

evhayna ileyke ve hüm yekfürune birrâhmani

Meâlen: 

(Ey Habibim) sana biz vahy ettik ki; onlar Râh-man’ı inkar ediyorlardı.

Kûr’ân-ı Keriym  Âl-i İmran sûresi 3/44 âyetinde

6  Ù¤î Û¡a ¡éî©yì¢ã ¡k¤î Ì¤Ûa ¡õ¬b j¤ã a ¤å¡ß  Ù¡Û¨‡

zalike min enbail ğaybi nuhıyhi ileyke

Meâlen: 

(Ey Muhammed)  işte bu sana gayıp haberlerin-dendir. Onu sana vahy ediyoruz

Kûr’ân-ı Keriym Âl-i İmran sûresi 3/58. âyetinde

¡pb í¨ü¤a  å¡ß  Ù¤î Ü Ç ¢êì¢Ü¤n ã  Ù¡Û¨‡ ›UX�

¡áî©Ø z¤Ûa ¡Š¤×¡£ˆÛa ë

zalike netluhü aleyke minel ayati

vezzikril hakiymi

Meâlen :

(Ey Muhammed!) Sana tilavet ettiğimiz (okuduğu-muz) bunlar, âyetlerden ve hikmet dolu zikirdendir,

(Kûr’ân’dandır.)

Özet yorum:

Görüldüğü gibi yukarıdaki âyet-i kerimeler de zâtîdir.  Cenâb-ı Hakk  bunlarda da aracısız olarak vahyi kendi haber verdiğini ve Kûr’ân-ı okuduğunu ifade etmektedir ki; çok müthiş ifadelerdir.

Kûr’ân-ı Keriym Hud sûresi 11/49. âyetinde

7  Ù¤î Û¡a ¬b èî©yì¢ã ¡k¤î Ì¤Ûa ¡õ¬b j¤ã a ¤å¡ß  Ù¤Ü¡m ›TY�

tilke min enbail ğaybi nuhıyha ileyke

Meâlen :

“Ey Rasûlüm” işte bunlar gayb haberlerindendir.  Sana bunları vahy ile bildiriyoruz.

Kûr’ân-ı Keriym Yusuf sûresi 12/3. âyetinde

¡— – Ô¤Ûa  å Ž¤y a  Ù¤î Ü Ç ¢ £—¢Ô ã ¢å¤z ã ›S�

>  æ¨a¤Š¢Ô¤Ûa a ˆ¨ç  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ¬b à¡2

›�  åî©Ü¡Ïb Ì¤Ûa  å¡à Û ©é¡Ü¤j Ó ¤å¡ß  o¤ä¢× ¤æ¡a ë

nahnü nekussu aleyke ahsenel kasası

bima evhayna ileyke hazel kûr’âne

ve in künte min kablihî leminel gafiliyne

Meâlen:

Biz sana bu Kûr’ân'ı vahy etmekle sana en güzel kıssayı anlatıyoruz. Halbuki, sen ondan evvel elbetde gafil olanlardan, (asla haberdar olmayanlardan) idin.

Kûr’ân-ı Keriym  Yusuf sûresi 12/15. âyetinde

a ˆ¨ç ¤á¡ç¡Š¤ß b¡2 ¤á¢è £ä ÷¡£j ä¢n Û ¡é¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ë

 æ뢊¢È¤' í  ü ¤á¢ç ë

ve evhayna ileyhi letünebbiennehüm biemrihim haza

ve hüm lâ yeş’urune

Meâlen :

Biz de ona (Yusuf’a) şöyle vahy ettik: “Muhakkak sen onlara hiç farkında değillerken bu işlerini haber ve-receksin.

Kûr’ân-ı Keriym  Yusuf  sûresi 12/37. âyetinde

6ó©£2 ‰ ó©ä à   £Ü Ç b  £à¡ß b à¢Ø¡Û¨‡

zaliküma mimma allemeniy rabbiy

Meâlen :

Bunlar Rabbımın bana öğrettiği şeylerden (ilim-lerden) dir.

Özet yorum :

 Yukarıda Yusuf (a.s.) hakkında bahsedilen iki âyet-i kerime dahi zâtîdir.  Cenâb-ı Hakk Yusuf (a.s.) a “mertebe-i Yusufiyet”i bizzât aracısız kendinin talim ettirdiğini açık ola-rak ifade etmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym  Nahl sûresi 16/123. âyetinde

  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a   £á¢q ›QRS�

6b¦1î©ä y  áî©ç¨Š¤2¡a  ò  £Ü¡ß ¤É¡j  £ma ¡æ a

›�  åî©×¡Š¤'¢à¤Ûa  å¡ß  æb × b ß ë

sümme evhayna ileyke

enittebı’ millete ibrahiyme haniyfen

ve ma kane minel müşrikiyne

Meâlen :

Sonra (ey Rasûlüm,) sana şöyle vahy ettik:  haniyf olarak, doğru yola yönelerek İbrahim’in milletine (dinine) uy, ve o hiç bir zaman müşriklerden olmadı.

Özet yorum : 

“IKRA” âyetinde gördüğümüz gibi Hazreti Muham-med (s.a.v.) efendimize “Tevhid-i Esma” “Rûbubiyyet” “mertebe-i Mûseviyyet”ten eğitime başla, “Oku” denmişti. Bu âyette ise, “İbrahim’in dinine uy” hükmü ile “Tevhid-i ef’al” eğitimini de uygula ki böylece şirkten kurtulmuş olası-nız. 

Bunun yolu ise, Kâ’be-i Muazzamanın kapısının kar-şısında durmakta olan “makam-ı İbrahim”deki , İbrahim (a.s.) ın ayak izini takip etmekten geçmektedir.

Kûr’ân-ı Keriym  Tâ-hâ sûresi 20/13. âyetinde

›�ó¨yì¢í b à¡Û ¤É¡à n¤�b Ï  Ù¢m¤Š n¤�a b ã a ë ›QS�

ve enahtertüke festemı’ lima yu’ha

Meâlen :

“Ey Mûsâ” ben seni (Peygamberliğe) ihtiyar ettim (seçtim), şimdi vahyolunacak şeyleri dinle.

Özet yorum : 

Yukarıda da ifade edildiği gibi bâtınen mutlak mânâ-da faaliyete geçirilmesi gerekli üç özelliğimizin “kulak, göz ve kalb” olduğunu görmüştük. 

Bu mertebede dinle ifadesiyle, kulaktan gerçek mânâ-da duyma, yani halkı değil Hakk’ı duyma özelliği ortaya çıkarılmaktadır ve böylece “mertebe-i Mûseviyyet” zâtî mâ-nâda Hakk’ı ilk duyan mahal olmuştur.

Bu yüzden gerçek mânâda Hakk’ın sözünü zâtından duyduğu için Mûsâ (a.s.) ın vasfı “kelimullah” olmuştur.

Kûr’ân-ı Keriym  Şu’ara sûresi 26/52. âyetinde

ô¬©…b j¡È¡2 ¡Š¤� a ¤æ a ó¬¨�ì¢ß ó¨Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ë ›UR�

 æì¢È j  £n¢ß ¤á¢Ø  £ã¡a

ve evhayna ilâ müsa en esri bı’ıbadiy

inneküm müttebe’une

Meâlen :

(Mûsâ’ya da) “İmân eden kullarım ile geceleyin yü-rü çünkü takip edileceksiniz,” diye vahyettik.”

Kûr’ân-ı Keriym  Ta-ha sûresi 20/77. âyetinde

ô©…b j¡È¡2 ¡Š¤� a ¤æ a ó¬¨�ì¢ß ó¨Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ¤† Ô Û ë ›WW

7b¦Ž j í ¡Š¤z j¤Ûa ó¡Ï b¦Ôí©Š Ÿ ¤á¢è Û ¤l¡Š¤™b Ï

ve lekad evhayna ila Mûsâ en esri bi’ıbadiy

fadrib lehüm tariykan fiyl bahri yebesen

Meâlen :

Ve gerçekten Mûsâ’ya şöyle vahy ettik. “Kulla-rımla geceleyin yürü, onlara denizde kuru bir yol yap.”

Özet yorum :

ŠŽa “isr” bilindiği gibi “Ben-i İsrail”  İsrail oğul-ları, Yahudilerin “şifre” (simge) sözcüğüdür. 

Bu kelime anıldığında “Ben-i İsrail” hatıra gelmek-tedir, ancak hakikatte ise, bu kelime zâta giden yolculuğun “Mûseviyyet mertebesi”ni ifade etmektedir.

Yani bu kelime ve ifade ettiği mânâ,

Zahiren, birinin ırkını belirtiyor ise de,

Bâtında, Hakk’a giden yolda bir mertebeyi ifade et-mektedir, ki bu da “Mûseviyyet” – “Tenzih”

® “Tevhid-i Esma” mertebesidir.

Gerçek mânâda Mi’rac;

1. İbrahim (a.s.) ın ayak izini takib ederek,

2. Ben-i İsra’il Mûsâ (a.s.) seyrinde dolaşarak,

3. İsâ rûhullah ile göğe yükselerek,

4. oradan “sübhanellezi esra” ile gerçek Mi’rac’a Muhammed (a.s.) nın “Tevhid-i zâtî” yoluyla Hakk’a ulaş-maktır. 

a “elif” , Ž “sin”, Š  “rı” harflerinden meydana gelen bu şifre sözcüğünün ebced hesabıyla değeri;

a “elif” 1

Ž “sin”         60

Š  “rı” 200 dür,

   toplamı       261   (2 + 6 + 1) = 9 dur,

ki “mertebe-i Mûseviyyet”i ifade etmektedir

Zât’ın ilmi ve ilâhi mânâdaki zuhur mahalli olan Kûr’ân-ı azimüşşan, gerek harfleri yönüyle, gerek sayısal de-ğerleri ile mutlak mânâda kesin bir sistemi açık olarak ifade etmektedir. 

Bunları çok iyi idrak etmemiz gerekmektedir. 

“Gerçek tevhid ilmi ise, akılda olan değil, tüm varlı-ğında olan tevhid ilmidir.”

Çok geniş olan ŠŽa “isr” mevzuunu da özet olarak bu kadarla yetinip bırakarak yolumuza devam etmeye çalışa-lım.

Kûr’ân-ı Keriym  Fatır sûresi 35/31. âyetinde

¡lb n¡Ø¤Ûa  å¡ß  Ù¤î Û¡a ¬b ä¤î y¤ë a ô¬©ˆ £Ûa ë ›SQ�

6¡é¤í † í  å¤î 2 b à¡Û b¦Ó¡£† –¢ß _¢ £Õ z¤Ûa  ì¢ç

velleziy evhayna ileyke minel kitabi

hüvel hakku Mûsâddikan lima beyne yedeyhi

Meâlen :

Ve sana vahy ettiğimiz kitap Hakdır; kendisinden önce gelen kitapları tasdik eder.

Kûr’ân-ı Keriym   Sad sûresi 38/70. âyetinde

¬b à  £ã a  ¬£ü¡a   £ó Û¡a ó¬¨yì¢í ¤æ¡a ›WP�

›� ¥åî©j¢ß ¥Ší©ˆ ã ¯b ã a

in yüha ileyye illâ ennema

ene neziyrün mübiynün

Meâlen :

Bana ancak şüphe yokki ben “neziyrün mübiyn” (apaçık uyarıcı) olduğum için  vahy olunuyor

Kûr’ân-ı Keriym  Zuhruf sûresi 43/43. âyetinde

7  Ù¤î Û¡a  ó¡yë@¢a ô¬©ˆ £Ûb¡2 ¤Ù¡Ž¤à n¤�b Ï

§áî©Ô n¤Ž¢ß §Âa Š¡• ó¨Ü Ç  Ù £ã¡a

festemsik billeziy ühıye ileyke

inneke ‘ala sıratın müstekıymin

Meâlen :

Onun için sen hemen sana vahy edilene (Kûr’âna) yapış, şüphesiz ki sen “sıratın müstekıym” (doğru yol) ü-zerindesin.

Kûr’ân-ı Keriym  Sebe sûresi 34/50. âyetinde

6ó©£2 ‰   £ó Û¡a ¬ó©yì¢í b à¡j Ï ¢o¤í † n¤ça ¡æ¡a ë

›� ¥kí©Š Ó ¥Éî©à � ¢é  £ã¡a

ve inihtedeytü febima yuhıy ileyye rabbiy

 innehü semiy’un kariybün

Meâlen :

ve eğer doğru yola ermiş isem bu da Rab'bimin ba-na vahy vermesiyledir. Muhakkak ki, o (söylediklerimi) işiticidir ve pek yakındır.

Kûr’ân-ı Keriym  Necm sûresi 53/10. âyetinde

›� 6ó¨y¤ë a ¬b ß ©ê¡†¤j Ç ó¨Û¡a ó¬¨y¤ë b Ï ›QP�

feevha ila abdihî ma evha

Meâlen :

Hemen vahy etti kuluna vahy ettiğini,

Kûr’ân-ı Keriym Kıyamet sûresi 75/16-19. âyetlerinde

›� 6©é¡2  3 v¤È n¡Û  Ù ãb Ž¡Û ©é¡2 ¤Ú¡£Š z¢m  ü ›QV�

›�7 ¢é ã¨a¤Š¢Ó ë ¢é È¤à u b ä¤î Ü Ç   £æ¡a ›QW�

›�7 ¢é ã¨a¤Š¢Ó ¤É¡j  £mb Ï ¢êb ã¤a Š Ó a ‡¡b Ï ›QX�

›�6 ¢é ãb î 2 b ä¤î Ü Ç   £æ¡a   £á¢q ›QY�

lâ tüharrik bihî lisaneke lita’cele bihî (16)

inne aleyna cem’ahü ve Kûr’ânehü (17)

feiza kare’nahü fettebı’ Kûr’ânehü (18)

sümme inne aleyna beyanehü (19)

Meâlen :

16. Onu  acele alasın diye onunla dilini kımıldatma.

17. Şüphe yok ki: Onu toplamak da, onu okutmak da bize aittir.

18. İmdi onu biz okuyunca artık sen onun okuma-sına tâbi ol.

19. Sonra şüphe yok ki: Onun açıklanması da bize aittir.

Meâlen :

(Ey Rasûlüm) vahy daha tamamlanmadan, ona ace-le ederek dilini onunla kıpırdatma, çünkü o Kûr’ân’ı top-lamak ve dilinde okuyuşunu sağlamak bize aiddir. Biz o-nu “Cebrâil dili ile” okuduk mu sen onun okunuşunu ta-kib et.  Sonra onu açıklamak da bize düşer.

Kûr’ân-ı-ı Keriym Duhan sûresi 44/58. âyetinde

 æ뢊 £× ˆ n í ¤á¢è £Ü È Û  Ù¡ãb Ž¡Ü¡2 ¢êb ã¤Š £Ž í b à £ã¡b Ï ›UX�

feinnema yessernahü bilisanike le’allehüm yetezek-kerune

Meâlen : 

Artık şüphe yok ki, biz onu (Kûr’ân-ı) senin “zât mertebesi”  lisanınla (senin dilinde indirip) kolaylaştırdık. Umulur ki: Onlar tezekkür ederler, anlar ve öğüt alırlar.

Özet yorum : 

Yukarıda belirtilen efendimize ait birkaç vahy âyetine de dikkat çekmek istedik ki bu hakikatler daha iyi açılıp an-laşılmış olsun.

Eğer âyet-i kerimeleri yavaş yavaş ve idrak ederek o-kursak içlerinde bulunan derinliklerine doğru nüfuz etmemiz daha çok mümkün olabilecektir.

Kûr’ân zâttır ve zât mertebesinin zuhur mahalli Hz. Muhammed (s.a.v.) efendimizde vahy ile zuhura çıkmış, o da ümmetine nefh etmiştir, ki kıyamete kadar, hatta kıyamet öte-si ahirete ve ordan ebediyete kadar hükmü geçerli olacaktır.

Bu günden, bu gerçekleri idrak etmeye çalışmamız bizlere çoook şeyler kazandıracaktır.

Kûr’ân-ı Keriym  Haşr sûresi 59/21. âyetinde

§3 j u ó¨Ü Ç  æ¨a¤Š¢Ô¤Ûa a ˆ¨ç b ä¤Û Œ¤ã a ¤ì Û ›RQ�

6e¡é¨Ü£Ûa ¡ò î,¤' � ¤å¡ß b¦Ç¡£† – n¢ß b¦È¡(b � ¢é n¤í a Š Û

lev enzelnâ hazel Kûr’âne âlâ cebelin

lereeytehü haşi’an mütesaddi’an

min haşyetillâhi

Meâlen :

Eğer biz bu Kûr’ân’ı bir dağın üzerine indirseydik, elbette onu (o dağı), Allah haşyetinden (korkusundan) baş eğmiş, parçalanmış görürdüm.

Kûr’ân-ı Keriym  Azhab sûresi 33/72. âyetinde

 ò ãb ß ü¤a b ä¤™ Š Ç b £ã¡a ›WR�

¡4b j¡v¤Ûa ë ¡ž¤‰ ü¤a ë ¡pa ì¨à  £ŽÛaó Ü Ç

b è¤ä¡ß  å¤Ô 1¤( a ë b è ä¤Ü¡à¤z í ¤æ a  å¤î 2 b Ï  

¦üì¢è u b¦ßì¢Ü Ã  æb × ¢é  £ã¡a 6 ¢æb Ž¤ã¡ü¤a b è Ü à y ë

inna ‘aradnel emanete

alessemavati vel ardı vel cibali

feebeyne en yahmilneha ve eşfakne minha

ve hamelehel insânü

innehü kane zalümen cehulen

Meâlen :

Cidden biz o emaneti göklere ve  yere ve dağlara sunduk da onu yüklenmekten kaçındılar, ondan korktu-lar, onu insân yüklendi.  Cidden o pek zâlim ve pek ca-hil...

Özet yorum :

Yukarıdaki âyetlerde ahsedilen “emanet”, “Kûr’ân”dır. 

Kûr’ân ise, zâttır, bunun tecellisi ise, “zât-i zuhur”dur.

Zât-i ilâhi, bütün alemlerde, zahir ismiyle ef’al merte-besi itibariyle zuhurdadır.  Bu oluşum tabii bir oluşumdur. 

Bu yönüyle semavat ve arz onu yüklenmiştir. 

(Bakara Suresi 2/255. ayet)

“vesia küsiyyühüssemavati vel ardı”

Semavat ve arzın yüklenmekten kaçındıkları zât-i zu-hur, zât-i tecellidir ki mutlak bir irfaniyet gerektirmektedir.. 

Bu irfaniyet ise, ancak halife olan insânda mevcuttur. 

İnsân ise, iki yönden zâlim ve cahil’dir.

Birinci yönü; hemen kolayca anlaşıldığı gibi, lugâti ve beşeri mânâdaki; eziyet ve bilgisizliktir, ki insânda mev-cuttur.

İkinci yönü ise; gerçek mânâda insân-ı kâmilin vasfı olan zâlim ve cahil’liktir. 

Şöyle ki:  Daha baş taraflarda da bahsettiğimiz gibi,

“zâlim – zulüm – zûlmet – karanlık”, â’ma’iyyet,

alemlerin ve insân-ı kâmil’in kaynağıdır. 

Cahil’lik ise, mechul’lük, mutlak bilinmezliktir.  

Bu yönüyle “zâlûmen cehula”nın kaynağı, “merte-be-i Ahadiyyet”tir, ki aynı zamanda bu mertebede inniyet ve hüvviyyet, özde kimlik olmuş olur. 

- İnniyyet mertebesi “İnsân” ve “Kûr’ân”ın kaynağı, ki bunlar iki kardeştir.

- Hüvviyeti ise, alemlerin ve zâtının zahir tecellisi olan beyt’ül atik (eski – ezeli ev).  Beytullah olan Kâ’be-i Muazzama’dır.

Bâtıni mânâda “zâlûmen cehulâ” bu demektir.

“Onu insân yüklendi” ifadesiyle (haşa...) Cenâb-ı Hakk yanlış bir iş mi yapmış olmakta ve emaneti yani zâtî tecellisini ehil olmayan  ellere mi bırakmaktadır?...

Hakk için böyle bir şey düşünmek mümkün olabilir mi?...  Tabii ki hayır. O ne işlerse Hâkim ve Âlim isimleri gereğince her işini hikmetle işlemektedir.

O halde Hakk’ın zât-i kelâmını “Kelâmullah’ı” bizler çok iyi anlamaya çalışarak öylece tatbik etmeye gayret etmek zorundayız. 

İşte Cenâb-ı Hakk, Ahadiyyet mertebesinden kayna-ğını alan iki kardeşi, dünya alemi olan Hz. Şehadet’te Kûr’ân’ı yani zâtî tecellisini kardeşi olan “İnsân”a yükledi. 

Bu hale “hamele-i Kûr’ân” (“Kûr’ân-ı natık”) (ko-nuşan Kûr’ân) dendi.  Genelde bu ifade Hâfız olan, Kûr’ân’ı ezberleyenlere verilmiştir, ki bunlar Kûr’ân’ın sadece savt (sesini) zahiren dilleri ile yüklenmişlerdir.

Bir kısım yüklenici zahir arapça bilenler ise, zahir-i şeriat mertebesi itibariyle yüklenmişlerdir.

Sadece “zâlûmen ve cehula” olan kaynağını Aha-diyyet mertebesinden aldıktan sonra tekrar aslına dönerek oraya ulaşan kimselere bu emanet verilmiştir. Çünkü bir ba-kıma bunlar her iki yönden zâlim ve cahil’dirler.

Birinci yön : Bireysel nefisleri itibariyle bakıldığında, bunlar “nefis’lerinin cahili” kalmışlar, çünkü kendi gerçek ilâhi varlıklarını idrak ederek ortada beşeriyetleri kalmadı-ğından bunun cahili olmuşlardır.

Böylece bireysel nefislerini tekrar faaliyete geçirme-melerine gayret ettiklerinden onu hayatlarından dışarıya çı-kardıklarından nefislerine karşı zâlim olmuşlardır. 

Böylece nefs’lerine karşı “zâlûmen cehula”dırlar.

İkinci yön ise; yukarıda bahsedildiği üzere varlığını Ahadiyyet mertebesinden alan zâlûmen cehula hükmüdür.

Risâlet-i Gavsiyede;

“Ya Rabbi senin mekânın var mıdır?” 

“Ya Gavsi; ben mekânların mekânıyım,” buyurul-muştur. 

Bir hadis-i şerifte;

“dehre küfretmeyiniz dehr Allah’tır,” hükmü ile: “mekânların mekânı” ve “zamanların zamanı” da Hakk’ tır. Mekân ve mukim, mahâl ve mahâlleli, zaman ve zamane de kendisidir, ancak mertebelere riâyet şarttır. 

Eğer mertebelere riâyet edilmezse her şey birbirinin içine girerek karmaşa olur.  Bu ancak gerçek bir tevhid – irfa-niyet ilmi ile açıklığa kavuşur.

Gerçek tevhid ilmi ise, akılda olan değil, varlığında olan tevhid ilmidir.

Kûr’ân-ı Keriym  Cuma sûresi 62/5. âyetinde

 òí¨‰¤ì £nÛa aì¢Ü¡£à¢y  åí©ˆ £Ûa ¢3 r ß ›U�

b çì¢Ü¡à¤z í ¤á Û £á¢q

6a¦‰b 1¤� a ¢3¡à¤z í ¡‰b à¡z¤Ûa ¡3 r à ×

meselülleziyne hummilüttevrate

sümme lem yahmiluha

kemeselil hımari yahmilu esfaren

Meâlen :

Kendilerine Tevrat yükletilip de sonra onu yüklen-memiş olanların (taşımayanların) durumu kocaman kitap-ları taşımakta olan eşeğin durumunu andırır.

Özet yorum :

Mertebe-i Mûseviyyette beni isrâil’e yüklenen Tev-rat’ı yani, “Tevhid-i Esma” “Tenzih mertebesi”ni idrak e-dip gerçek mânâda taşımadılar, yani gereğini yerine getirme-diler; sırtlarından attılar. 

Onun yerine ise, nefislerinden ve ticari menfaatlerini öne çıkaran bir sürü dünyevi kanunları, kitapları yüklendiler.  Bunun misali ise, kocaman kitapları taşıyan eşeğin misali ol-du.

Aradaki farka bakın ki, ümmet-i Muhammed’e “zâ-lûmen cehula” hükmü ile Kûr’ân yani Tevhid-i zât yüklen-di, ki halen bu yük büyük bir gayret, hayret ve şevk ile taşın-maktadır.

Kûr’ân-ı Keriym  Enfal sûresi 8/17. âyetinde

 7ó¨ß ‰  é¨Ü£Ûa £å¡Ø¨Û ë  o¤î ß ‰ ¤‡¡a  o¤î ß ‰ b ß ë

ve ma remeyte iz remeyte ve lakinnallahe rema 

Meâlen :

Ve attığın zaman sen atmadın, ancak Allah attı.

Özet yorum :

Gerçeği bu taşıyıcılığı açık olarak göstermektir. En geniş mânâda emanet’i, Kûr’ân’ı yani zâtî tecelliyi taşıyıcı Âlemlerin Sultânı Hz. Muhammed(s. a.v.) efendimiz ve daha sonra onun varisleri ve mertebe mertebe ümmetleridir.

İşte bu emaneti taşıyıcı ümmet bu yüzden de diğer “ümmet” yani kavimlerin anasıdır.

Daha evvel hiçbir kavim bu şerefe, yani zâtî tecelliyi zuhura çıkarmaya nail olamadı.

Kûr’ân-ı Keriym  Vakıa sûresi 56/77-80. ayetlerinde;

›�= ¥áí©Š × ¥æ¨a¤Š¢Ô Û ¢é £ã¡a ›WW�

›� =§æì¢ä¤Ø ß §lb n¡× ó©Ï ›WX�

›�6  æ뢊 £è À¢à¤Ûa £ü¡a ¬¢é_¢ £Ž à í  ü ›WY�

›�  åî©à Ûb È¤Ûa ¡£l ‰ ¤å¡ß ¥3í©Œ¤ä m ›XP�

innehü leKûr’ânün keriymün (77) 

fiy kitabin meknunin (78)

lâ yemessehu illel mutahherune (79)

tenziylün min rabbil alemiyne (80)

Meâlen :

77. Muhakkak ki o, elbette Keriym (değerli) Kûr’ân'dır.

78. Bir meknun/korunmuş kitaptadır.

79. Ona tamamen temiz olanlardan başkası el süremez.

80. Âlemlerin Rab'bi tarafından indirilmiştir.

Meâlen :

Doğrusu bu kitab, sadece arınmış – temizlenmiş olanların dokunabileceği, saklı bir kitab’da mevcutken âlemlerin Rabbı tarafından indirilmiş olan Kûr’ân-ı Ke-riym’dir.

Özet yorum :

Mevzumuzla ilgili olan bu âyet-i kerimeleri de çok iyi inceleyerek idrak etmemiz gerekmektedir. 

Yukarıda bahsedilen Emanet bu kitab ve içindeki zâtî tecellileri ifade eden bâtıni mânâlarıdır. 

İşte bu mânâlara dokunmak, derinliğine nüfuz etmek, ancak kendi nefsaniyetinden ve beşeri kirlerinden temizlenip tahir olmakla mümkündür.

Kûr’ân’ın zahirini tutmak için zahiri su ile alınan ab-dest, bâtınını yani özünü tutabilmek için ise, bir velinin velâ-yet suyu ve yardımıyla nefsi benliğinden temizlenmek için alınan gusl abdestiyle mümkün olmaktadır.  Bu abdest çeşme suyu ile alınamaz, çünkü çeşme suyu oraya ulaşamaz.

Gerçek mânâda zât ehli olan ve Kûr’ân’ın özüne do-kunabilen ve emaneti en güzel bir şekilde kabul eden bu mu-habbet ve irfaniyet dolu kendilerinden fakra düşmüş kimse-lerdir.

Çok geniş olan bu mevzuu da şimdilik bu kadarla yetinip, idraklerinize sunup bırakarak yolumuza, efendimizin hadisleriyle bizlere haber verdikleri bazı fiili mânâdaki Cebrâil ile ilgili  hadiseleri öğrenmeğe çalışalım.

Fiili Mânâda Cebrâil ile İlgili Hadisler

Ebu Hüreyre (radiya’llahu anh’) dan gelen bir rivâ-yete göre, 

Nebi (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

Allah bir kulu sevdiğinde Cibril’e: “Allah filân kulu sever; sen de onu sev!” diye emreder.

Cibril de o kulu sever. 

Sonra Cibril gök halkına: “Allah filânı seviyor, onu siz de seviniz!” diye seslenir.

Göktekiler de o kimseyi sever.

Sonra yerdeki insânlar (dan onu tanıyan müslümanlar) ın gönlüne o kimse hakkında bir sevgi konulur da Müslüman-lar arasında da sevilir ve iyi kişi olarak anılır.

(Sahih-i Buhari cild 9 Hadis 1325)

Bera (İbn-i Azib) (radiya’llahu anh’)dan

Nebi (s.a.v.) in Hassan (İbn-i Sabit) e

“Sen de müşrikleri hicv-ü zemmet, yahud onların hicivlerine mukabelede bulun, Cibril de seninle beraber-dir,” buyurduğu rivâyet olunmuştur.

(Sahih-i Buhari cilt 9 Hadis 1328)

Aişe (radiyallahu anha) dan gelen bir rivâyete göre,

bir kere Nebi (s.a.v.) ona:

 “Ya Aişe! Şu (yanımdaki) Cibril’dir, sana selâm ediyor,” buyurmuş,

Aişe de:

 “Selâm ve Allah’ın rahmeti ve bereketleri onun üzerine olsun!” (diye karşılamış)

ve Nebi(s.a.v.) ı kastederek:

“Benim görmediğim (Cibril) i sen görüyorsun!” de-miştir. 

(Sahih-i Buhari cilt 9 Hadis 1329)

İbn-i Abbas (radiya’llahu anhüma) dan rivâyet olun-duğuna göre,

Rasûlullah (s.a.v.) Cibril’e:

“Ey Cibril, sen bizi şu ziyaretinden daha çok ziya-ret eder misin? demiş

(ve daha sık gelmesini  temenni etmiş) ti

(Sahih-i Buhari cilt 9 Hadis 1330)

Yine İbn-i Abbas radiya’llahu anhüma’dan rivâyete göre Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Bana Cibril Kûr’ân-ı bir okunuşta okuttu. Bende durmadan bunun artması (ve Arabın bundan başka okuyuş-larıyla da okunmasını) isterdim. Ta yedi türlü okunuşa erinceye kadar bu dileğimde ısrar etti. Her talebim Allah (c.c) tarafından kabul olundu.

(Sahih-i Buhari cilt 9 Hadis 1331)

İbn-i Mes’ud (radiya’llahu anh’)dan gelen rivâyete göre,

Aziz  ve Celil olan Allah’ın:

“Allah kulu Muhammed’e vahyettiğini vahyetti” kavl-i şerifi’nin tefsirinde

İbn-i Mes’ud,

“Rasûlullah Cibril’i altıyüz kanatlı olarak gördü,” demiştir.

(Sahih-i Buhari cilt 9 – Hadis 1334)

Yine İbn-i Mes’ud (radiya’llahu anh’) dan rivâyete göre,

Allah-u Teâlâ’nın :

“And olsun ki, Allah’ın bu (aziz) kulu, Rabb’nın â-yetlerinden en büyüğünü gördü,” kavli şerifinin tefsirinde

İbn-i Mes’ud:

“Rasûlullah semanın etrafını yeşil bir kumaş (ha-linde Cibril’in kanadı kaplamış) gördü, demiştir. 

(Sahih-i Buhari Cilt 9 – Hadis 1335)

Semure (İbn-i Cündeb) (radiya’llahu anh’)dan

Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurduğu rivâyet edilmiştir:

“Bu gece bana (rü’yamda) her zaman gelen iki Me-lek (Cibril ve Mikail) geldi. Bunlarla beraber gittik, nihâ-yet uzun boylu bir kişinin yanına vardık.  (Semaya doğru yücelen) boyunun uzunluğundan onun başını göremiyor-dum.  O uzun boylu zât İbrahim (Halil) (a.s.) dır.”  

(Sahih-i Buhari cilt 9 – Hadis 1377)

Rasûlullah (s.a.v.) İbrahim adındaki oğlu ile de künyelen-diği vaki’dir.

İbn-i Sad’in ve Beyhaki’nin rivâyetlerine göre,

bir kere Cebrâil de geldiğinde: 

“Esselâmu aleyke ya Eba İbrahim!  (Ey İbrahim’in babası) diye selâm vermiştir.

(Sahih-i Buhari cilt 9 – sayfa 259)

Üsame İbn-i Zeyd (radiya’llahu anhuma) dan rivâyete göre,

Cibril aleyhi’s-selâm (bir insân güzeli olan Dihyetü’l Kelbi sûretinde) Nebi (s.a.v.) a gelmişti. Bu sırada Ra-sûlullah’ın yanında (peygamberin kadınlarından) Ümm-i Se-leme bulunuyordu. Cibril, Rasûlullah ile konuşmağa başladı. Sonra kalkıp gitti.

Nebi (s.a.v.) Ümm-i Seleme’ye:

Bu kimdir? diye sordu:   (Yahud buna benzer bir sorgu söyledi.) 

Ümm-i Seleme:

Bu Dihye’dir! Dedi. 

Ümm-i Seleme der ki:

Allah’a and ederim ki, Nebi (s.a.v.) in Cibril’den (aldığı vahyi Ashab’a) haber vermek üzere irad ettiği hut-besini işitinceye kadar ben Cibril’i hiç şüphesiz Dıhye sandım. 

(Ravi der ki) 

Ümm-i Seleme, ya böyle ve yahut buna benzer bir söz söyledi. 

(Sahih-i Buhari Cil9 – Hadis 1480)

Haticetü’l-Kübra buyurmuştur ki: 

“Bir kerre Fahr-i Kâinat heyecanlı bir halde yanıma gelmişti, heyecandan  boynunun damarları vuruyor ve titri-yordu.” 

“Beni örtünüz,” buyurdu.

Ben o hazreti hastadır sandım, örttüm, bastırdım.  Bu halde iken Hazret-i (Cibril) gelip

“Ya eyyühel müzemmil”  (ey örtüsüne bürünen) diye seslendi.

(Müzemmil 73/1)   (Sahih-i Buhari cilt 4 – sayfa 104)

Abdullah İbn-i Mes’ud’dan:

“Ya’kub peygamber çocukları hakkında edeceği duayı seher vaktine tehir ederek, “sevfe estağfiruleküm rabbi” (Yusuf 12/98) buyurmuştur,” demiştir.

Davud peygamber de Cebrâil Aleyhi’s-selâm’a,

“Gecenin hangi vakti dua kabul olunur?” diye sor-muş,    

Cebrâil de:

“Bilmiyorum, fakat seher vakti olduğunda Arş-ı Rahmân titrer” demiştir.

(Sahih-i Buhari cilt 4 sayfa 115)

(Sened-i muttasıl)  ile rivâyet olunur ki,

Ebu Mes’ud (ukbe b. Amr) Ensâri-i (Bedri) (radiya’llahu anh’) Irak’ta (iken) bir gün Muğire b. şu’be (radiya’llahu anh’)’ın yanına girdi ki, (o gün Muğire nasılsa ikindi) namazını geç vakte bırakmıştı. 

Ona dedi ki:

“Ya muğire, bu (yaptığın) nedir?  Bilmiyor musun ki Cibril (aleyhissselatü vesselâm) inip namaz kıldı. *(42)

Rasûlullah salla’llahu aleyhi ve sellem de (ardında) kıldı.

*(42) Cibril aleyhi’s-selâm’ın, namaz vakitlerinin talimi için nüzülü Mi’rac gecesinin hemen akabindeki günde vaki olmuş-tu. 227 nci hadiste geçtiği üzere beş vakit namaz Mi’rac’da ümmete farz olmuş. Müteakiben Cibril (a.s.) bu beş farzdan her birinin başlangıç ve sonlarını  göstermeğe gelmiştir.

Sonra (bir daha) kıldı.

Rasûlullah salla’llahu aleyhi ve sellem de (ardında bir daha) kıldı.

Sonra (bir daha) kıldı. 

Rasûlullah salla’llahu aleyhi ve sellem de (ardında bir daha) kıldı.

Sonra (bir daha) kıldı. 

Rasûlullah salla’llahu aleyhi ve sellem de (ardında bir daha) kıldı.

Sonra (işte) “bununla emrolundum,” dedi.

(Sahih-i Buhari cilt 2- Hadis 315)

Hazret-i İbrahim, Hacer ve oğlu İsmail’i alarak Mek-ke’ye getirdi ve o gün Hicr-i İsmail denilen mübarek yere in-dirdi.  İçmek üzere bir kırba da su bıraktı.  Bir müddet sonra su bitti.  O sıcak yerde kendisine ve çocuğuna susuzluk bastı. 

Taraf-ı İlâhi’den Cibril aleyhisselâm gönderildi.  Haz-ret-i Cibril bu ana oğul ile Zemzem kuyusunun bulunduğu yere geldi ve kanadıyla yere vurdu, hemen bir pınar kayna-maya başladı. 

Suyu gören Hacer hemen kırbasını doldurdu ve suyun etrafını çevirip suyu durdurmak istedi. Su ise kaynamağa de-vam ediyordu.

Hazret-i Hacer’in su hususundaki bu vaziyetine iza-hıyle meşgul bulunduğumuz hadiste Resul-i ekrem:

“Allah İsmail’in anasına rahmet etsin! O eğer Zemzem’i ilk zuhuru zamanında kendi haline bıraksaydı açıkta kaynar dururdu,” sözleriyle işaret buyurmuştur.

Hacer’in su hususunda bu ızdırap ve ihtirasını gören Hazret-i Cibril Hacer’e:

“Artık bundan sonra bu belde halkının susuzlu-ğundan endişe etme!  Çünkü Zemzem öyle bir sudur ki, ondan ileride Beyt-i Şerif’e gelecek olan Allah’ın bütün misafirleri içecektir. Burada bu çocukla babası Beyt-ullah’ı bina edeceklerdir,” dedi.

(Sahih-i Buhari 5baskı cilt 7- sayfa 233)

Enes İbn-i Malik (radiya’llahu anh’)dan şöyle rivâyet olunmuştur:

 Allah-u Teâlâ Rasûlullah (s.a.v.) e vefatından evvele kadar Kûr’ân indirdi.  Hatta vefatı, vahiy en çok geldiği bir sırada vuku bulup bundan sonra Rasûlullah vefat etmiştir. 

(Sahih-i Buhari 5. baskı cilt 11 – Hadis 1765)

Fatıma (radiya’llahu anh’)dan rivâyete göre der ki:

Bana; (Babam) Nebi (s.a.v.) gizlice şöyle söyledi: 

“Her sene Cibril Kûr’ân’ı benimle bir kere mu-kabele ederdi. Bu sene iki def’a mukabele eyledi.  Öyle sa-nıyorum ki (kızım) ecelim yaklaşmıştır. 

(Sahih-i Buhari 5.baskı cilt 11 – Hadis 1767)

Abdullah b. Ömer (R.A.) şöyle anlatıyor:

Rasûl-i Ekrem’in meclisinde bulunuyorduk.  Hz. Ebu Bekir de sırtında yırtık bir aba olduğu halde orada idi. 

Bu esnada Cebrâil aleyhisselâm gelerek Rasûl-i Ek-rem’e selâm verdi ve:

“Ya Rasûlullah, Ebu Bekir neden böyle yırtık bir aba içinde bulunuyor?” dedi.

Rasûl-i Ekrem:

“Mekke’yi fethetmeden evvel bütün malını İslâ-miyet uğruna infak etti” (ve ondan dolayı böyle bir aba içinde kaldı) buyurdu. 

Bunun üzerine Cebrâil aleyhisselâm:

“Allah’tan ona selâm getirdim, selâmı tebliğ eyle ve de ki: “Rabb’ın sana soruyor, şu fakirlik halinde Rabb’ından razı mısın, yoksa küskün müsün?” 

Rasûl-i  Ekrem de Ebu Bekir’e dönerek:

“Ey Ebu Bekir, işte şu yanımda olan Cebrâil’dir. Allah’tan sana selâm getirdi. Allahu Teâlâ buyuruyor ki: “Şu yoksulluk anında benden razı mısın, yoksa Bana küskün müsün?” buyurdu. 

Hz. Ebu Bekir, ağlayarak,

“Hiç Allah’a küsülür mü, ben Allah’ımdan razı-yım, ben Rabb’ımdan razıyım,” dedi.

(İhyau Ulum’id-din cilt 2 – sayfa 413)

Rasûlullah(s.a.v.) buyurdu ki:

Cebrâil, komşu hakkında bana öyle tavsiyede bu-lundu ki komşuyu komşuya varis kılacak sandım.

(İhyau Ulum’id-din cilt 2 – sayfa 536)

Abdullah İbn Ömer (R.A.) Hz. Hüseyin’in Irak’a yö-neldiğini haber alınca:

“Ben sana bir hadiseyi  anlatayım,” dedi

ve şöyle devam etti:

“Cebrâil Aleyhisselâm Rasûl-i Ekrem’e gelerek onu dünya veya ahireti tercih etmekte serbest bıraktı. Ra-sûl-i Ekrem Ahireti tercih etti.”

“Sen ise Rasûl-i Ekrem’den bir parçasın. Vallahi hilâfete ancak sizin hayırlınız lâyık olur ve bunu ancak sizden hayırlı olanlar alabilir.  Gel gitme, geri dön,” dedi. 

Hz. Hüseyin:

“Herkes mukadder akibetine uğrayacaktır, ben ge-ri dönmem,” dedi. 

Bunun üzerine İbn Ömer, Hz. Hüseyin’in boynuna sarılarak:

“Seni Allah’a emanet eder, esaret ve ölümden seni korumasını dilerim,” dedi ve ağlayarak ayrıldı.

(İhyau Ulum’id-din cilt 2 – sayfa 596)

Mekhûl’un Urve b. Ruvem’den rivâyetinde:

Rasûl-i Ekrem’in (s.a.v.) elinde misvak olarak kul-landığı ve münafıkları korkuttuğu bir değneği vardı. 

Cebrâil Aleyhisselâm, Rasûl-i Ekrem’e (s.a.v.) gele-rek:

“Ya Muhammed, ümmetinin kalbini kırdığın ve gönüllerini korkuttuğun bu değnek nedir?” dedi.

(İhyau Ulum’id-din cilt 2 – sayfa 848)

Mekhul’un Ziyad b. Cariyeden,

o da Habib b. Mesleme’den rivayetinde:

Rasûl-i Ekrem (s.a.v.) yanlışlıkla kendisini tırmalayan bir bedeviyi, kısasa davet etti, yani ondan hakkını almak is-tedi. 

Cebrâil Aleyhisselâm Rasûl-i Ekrem’e gelerek:

“Ya Rasûlullah, ne yapıyorsun?  Allah-u Teâlâ seni cebbar ve mütekebbir olarak göndermemiştir,” dedi.

Bunun üzerine Rasûl-i Ekrem (s.a.v.) bedeviyi çağır-tarak özür diledi ve kendisinden intikam almasını emrederek;

“Benden kısas al” buyurdu. 

Bedevi de:

“Anam, babam sana feda olsun, ya Rasûlullah, ben senden nasıl kısas alırım? Beni öldürsen bile sana her hakkım helal olsun,” dedi. 

Rasûl-i Ekrem de kendisine hayır duada bulundu.

(İhyau Ulum’id-din cilt 2 – sayfa 848)

İbn Ebi’d Dünya rivâyetinde,

Cebrâil Aleyyisselâm Rasûl-i Ekrem’e(s.a.v.) gelerek:

“ey Allah’ın Rasûlü, Allah-u Teâlâ cehennemin kö-rükçülerine körüklemelerini emrettiği esnada gelirim,” dedi. 

Bunun üzerine Rasûl-i Ekrem:

“Ya Cebrâil, Cehennemi bana anlat,” buyurdu. 

Cebrâil de:

“Allah-u Teâlâ emretti, cehannem bin sene yandı, kızdı.  Bin sene daha yandı sarardı ve bin sene daha yandı karardı. Hâlâ siyah ve karanlık haldedir. Kaz’ü kızar-maz, alevi sönmez. 

Seni hak Peygamber olarak gönderen Allah’a ye-min ki eğer cehannem halkının elbiselerinden bir tanesi dünyaya çıkarılsa, onun hararetinden bütün insnlar ölür-dü.

Eğer onun sularından bir kova dünya sularına ka-tılsa içenler ölürdü. 

Eğer onun halkalarından bir halka dağlara konsa, dağlar erir ve akarlardı. 

Eğer bir insân Cehannem’e atıldıktan sonra dün-yaya çıkarılsa, onun pis kokusu ve çirkin manzarasından bütün insânlar helak olurdu, deyince, Rasûl-i Ekrem ağladı. 

Rasûl-i Ekrem’in ağlamasına dayanamayan Cebrâil de ağladıktan sonra:

“Ey Muhammed, geçmiş gelecek, günahların ba-ğışlanmıştır. Böyle olduğu halde sen de mi ağlıyorsun?” Dedi.

Rasûl-i Ekrem:

“Şükredenlerden olmayayım mı?”

Buyurduktan sonra:

“Ya sen Allah’ın vahyi üzerinde emini olduğun halde niye ağlıyorsun? diye Cebrâil’e sordu. 

Cebrâil de:

Hârut ve Mârut’un akibetine uğrarım korkusu ile ağlıyorum. Beni Rabb’ımın katındaki mevkiime güven-mekten bu hâl menetmiştir; çünkü  mekrinden emin ola-mam, dedi. 

Ve her ikisi böylece ağlamaya devam ettiler. 

Ta ki Allah tarafından:

“Ya Cebrâil ve ya Muhammed, Allah sizi isyan ve azabtan emin kılmıştır. Muhammed’in (s.a.v.) diğer pey-gamberlere üstünlüğü, Cebrâil’in diğer meleklerden üs-tünlüğü gibidir, dendi.

(İhyau Ulum’id-din cilt 2 – sayfa 852-853)

Nesei’nin sahih sened ile rivâyetinde,

Yahudilerden birisi Rasûl-i Ekrem’e sihir yapmıştı. 

Cebrâil Aleyhisselâm Peygamberimize haber verdi, sihir aletini çıkararak düğümlerini çözdü ve Rasûl-i Ekrem kendisinde iyilik hissetti. Rasûl-i Ekrem bunu yahudiye du-yurmak bile istemedi.

(İhyau Ulum’id-din cilt 2 – sayfa 891)

Cebrâil aleyhisselâm Âdem oğlunun ihtiyaçlarını gi-dermeğe görevlendirilmiştir; kafir bir kul dua ettiği zaman Allah şöyle buyurur:

“Ey Cebrâil, haydi onun hacetini  görüver!  Ben o-nun duasını işitmek istemiyorum!”

(Ramuz-ul ehadis 1613)

Cebrâil devamlı olarak, Firavun (a çok kızmış oldu-ğundan) belki “lâ ilâhe illâllah” der de Allah onu esirger diye, onun ağzına çamur tıkardı.

(Ramuz-ul ehadis 1615)

“O Cibrildir. O’nu yaratılmış olduğu şekilde, sade-ce iki kere gördüm! O’nu gökten inerken gördüm, vücû-dunun büyüklüğü  yerle göğün arasını kapatıyordu.”

(Ramuz-ul ehadis 1772)

“Sidre (-i münteha) da Cebrâil’i altuyüz kanatlı olarak gördüm. O kanadın tüylerinden inci ve yakut ta-neleri saçılıyordu.”

(Ramuz-ul ehadis 3587)

“Cebrâil’e sordum: Rabbini görüyor musun? diye. 

Cevap verdi:

“Benimle Onun arasında yetmişbin nûr perdesi vardır.  Eğer perdelerin en altta olanını dahi görseydim (baştan ayağı) yanardım.”

(Ramuz-ul ehadis 3670)

“Gökte iki melek vardır: Memuriyeti icabı biri şid-deti, diğeri yumuşaklığı emretmektedir. Her ikisi de gö-rüşünde isabetlidir. Bunlardan biri Cebrâil, diğeri ise Mikâil’dir. 

Biri yumuşaklığı, diğeri şiddeti emreden iki de peygamber vardır.  İkisi de isabetli bir görüşe sahiptir. Bunlarda biri İbrahim, diğeri ise Nuh’tur.

Benim de biri şiddeti, diğeri mülâyemeti emreden iki arkadaşım vardır, Ebu Bekir ve Ömer.”

(Ramuz-ul ehadis 4024)

Cebrâil bana şöyle hitap etti:

“Ey Muhammed istediğin kadar yaşa, sonunda öleceksin, dilediğin kimseyi sev, sonunda ondan ayrılacak-sın! Dilediğini yap onu karşında bulacaksın.”

(Ramuz-ul ehadis 4107)

“Yanımdan (şimdi) Cebrâil kalktı, bana, Hüseyin’in Fırat kenarında şehit edileceğini anlattı. 

Ve dedi ki:

“Sana onun (mübarek kanının döküleceği) toprağın-dan koklatayım mı?”

“Evet!” dedim. 

Hemen elini uzâttı (mübarek kanının döküleceği) bir avuç toprak alıp bana verdi.  Gözlerimin yaşarmasını önleye-medim.”

(Ramuz-ul ehadis 4119)

Cebrâil inip bana imam oldu: Onunla namaz kıldım, sonra onunla namaz kıldım, sonra şöyle dedi:

“İşte bununla emrolundun!”

(Ramuz-ul ehadis 5634)

Huzeyfet’ül – Yemani (r.a.) Hazretleri buyurdu:

“Rasûl (s.a.v.) e sordum ki, - Ya Rasûlullah, ihlâs nedir?”

Rasûlullah (s.a.v.)

- “Ben  Cebrâil (a.s.) a sordum.”  Dedim ki “İhlâs nedir?”

Cebrâil (a.s.) dedi ki:

- “Ben Allah-ü Teâlâya sordum, - “İhlâs nedir?”

Allah-u Teâlâ buyurdu:

- “O sırlarımdan bir sırdır. Onu kullarımdan sev-diğimin kalbine tevdi ettim.”

(Müzekkin nüfüs  s.347)

Enes bin Malik (r.a.) ın rivâyet ettiği bir hadis-i şerife göre:

Enes (r.a.) ın da bulunduğu bir mecliste ansızın, Ceb-râil geldi.  Rasûlullah’a dedi ki:

“Ya Rasûlullah (s.a.v.) senin ümmetinin fakirleri zenginlerinden beşyüz sene önce cennet’e girseler gere-kir.”

(Müzekkin nüfüs  s.368)

Cebrâil (a.s.) ile ilgili hadisleri de bu kadarla yeterli görerek yolumuza devam etmeye çalışalım.

Zât-ı Hakk’ı anla, zâtındır senin.

Hem sıfatı, hep sıfatındır senin.

Sen seni bilmek, necatındır senin.

Gayre bakma, sen de iste, sen de bul.

diye ifade edilmiştir.  (Gâyet açıktır)

*   *   *

Sırrı hubb-i ezeli berhemi eşya sarist.

Oldu bu nükte pedidar gönülden gönüle.

Ve nefahtü demi kim âlemi rûhu efsadır.

Nefyeder Hazzet-i Kerrar gönülden gönüle.

diyen de güzel demiştir.

Sadeleştirerek şöyle diyebiliriz.

Ezeli muhabbet sırrı, bütün eşyada “sari” tesirli meydandadır.

Bu nükte açık görünür, akar oldu gönülden gönü-le.

Venefahtü dem-i ki; âlemi büyüleyen bir ruhtur.

Nefy’eder – üfler, Hazret-i kerrar, tekrar, tekrar gönülden gönüle.

*   *   *

Muhterem, ilâhi hakikatleri idrak etmeye çalışan kar-deşim ! 

Buraya kadar bazı mühim meselelere dikkat çekmeye çalıştım.  İnşeallah bir miktar faydalı olmuşumdur. 

Bu yeni anlayış ve idrak hali ile “vâhy ve cebrâil” olgusunu yeniden değerlendirdiğinde, önünde nasıl sonsuz bir ufuk açılacağını anlamağa çalış.  Çünkü bu oluşum, senin öz varlığını çok daha yakından müşahade etmene ve hakkın her zaman seninle birlikte olduğunu anlamana vesile olacaktır.  

Gördüğümüz âyet-i kerimelerden ve hadis-i şerifler-den Cenâb-ı Hakk’ın ötelerde değil, hayatın ne kadar içinde olduğunu idrak etmemiz zor olmayacaktır.

Cenâb-ı Haktan cümlemize idrak ve gönül genişliği vermesini diler, bizlere bu gerçeklerin ulaşmasını sağlayarak irsal eden Alemlerin Sultânı

Mefhari mevcudat        (Mevcudatın iftihar ettiği)

Ekmellüttahiyyat           (tahiyyatın en kemallisi)

Hatemül enbiya             (peygamberlerin sonuncusu)

Nûr-u esfiya                  (saf, pak temizlerin nuru)

Bahri safa                      (safa deryası)

Habibü Hüda                 (Hakkın habibi)

Muhammedenil Mustafa (s.a.v.) efendimize de sonsuz şükranlarımızı sunarız.

Esselâtu vesselâm aleyke    yâ Rasûlullah.

Esselâtu vesselâm  aleyke    yâ Habibullah.

Esselâtu vesselâm aleyke    yâ  Nebiyullah.

Esselâtu vesselâm aleyke    yâ  Seyyidena.

Esselâtu vesselâm aleyke    yâ  Senedena.

Esselâtu vesselâm  aleyke    yâ Seyyidel evveline

vel ahirin

velhamdülillâhi Rabb-il alemiyn.

                                             Elfakıyr-u ve aciz

                                             Necdet Ardıç Uşşaki

                                             Terzi Baba

                                             Tekirdağ 15/02/2004

K A Y N A K L A R

1. Kur’an ve Hadis

2. VEHB     : Hakk’ın hibe yoluyla verdiği ilim

3. KESB     :  Çalışılarak kazanılan ilim

4. NAKİL   : Muhtelif eserlerden ve sohbetlerden

müşahade ile toplanan ilim

DAHA  EVVELCE  ÇIKAN  KİTAPLARIMIZ

(Gönülden Esintiler)

1. Necdet Divanı

2. Hacc Divanı

3. İrfan Mektebi Hak Yolu’nun seyr defteri

4. Lübb’ül  Lüb,  Özün Özü  (Osmanlıcadan çeviri)

5. Salat – Namaz  ve Ezan-ı Muhammedi’de bazı

hakikatler

6. İslam’da Mübarek Geceler, Bayramlar ve Hakikatleri

7. İslam, İman, İhsan, İkan, Cibril Hadisi

8. Tuhfet’ul Uşşakiye (Osmanlıca çeviri)

9. Sure-İ Rahman ve Rahmaniyet

10. Kelime-i Tevhid Değişik Yönleriyle
11. Vahy ve Cebrail

ÜZERİNDE ÇALIŞTIĞIMIZ KİTAPLAR

12. Terzi Baba

13. “On Üç” ün hakikati

14. Sûreyi Fetih ve fethin hakikati

15. Sûreyi Yusuf ve seyri ilâhi

16. Altı peygamber

............  ve daha diğerleri

ADRES

NECDET ARDIÇ

Büro : Ertuğrul Mah.

Hüseyin Pehlivan Cad. No. 35/2

Servet Ap.

59100 TEKİRDAĞ

Ev : 100 Yıl Mah. Uğur Mumcu Cad.

Ata Kent Sitesi A Blok Kat 3  D. 13

59100 TEKİRDAĞ

Tel (Büro)       :  ( 0282) 263 78 73

Tel (Ev)           :  ( 0282) 261 43 18

BASKI : FLAŞ  OFSET

(Arka kapak)

Genel konuşma ve sohbetlerde iletişim sadece ses vasıtasıyla ve zahir bir anlayışla olur iken,  irfan ehlinin sohbeti ise, dört (4) kanaldan olmaktadır. 

Evvelâ

- “leb-i derya” olan insân-ı kâmilin ağzından çıkan bir ses vardır. 

- O sese yüklenmiş bir mânâ,

- ve o mânâya yüklenmiş bir Rûh,

- ve o Rûha yüklenmiş bir nûr vardır. 

Ses ® mânâ ® Rûh ® nûr”un birlikte faliyeti “nefha-i ilâhiyye ve hubb-u ilâhiyye’dir.

Üfleyen zahiren İnsân-ı kâmil olmakla beraber, bâtınen İnsân-ı kâmil’in bâtını olan Hakk’tır.